Yargılamanın Yenilenmesi (CMK 311): Kesinleşmiş Mahkûmiyet Hangi Hâllerde Yeniden Görülür?

Yargılamanın yenilenmesi, kesinleşmiş bir hükümle sonuçlanmış ceza davasının kanunda sayılan sınırlı hâllerde yeniden görülmesini sağlayan olağanüstü kanun yoludur. CMK 311–323’te düzenlenir. İstinaf ve temyiz süreleri geçtikten, hatta ceza infaz edildikten sonra bile başvurulabilir; ancak yalnızca kanundaki nedenlerden birine dayanılabilir.

Örneğin bir kişi, bir belgedeki imzaya dayanılarak dolandırıcılıktan mahkûm olmuş ve karar kesinleşmiş olsun. Yıllar sonra o belgenin sahte olduğu ayrı bir dosyada verilen ve kesinleşen bir kararla ortaya çıkarsa, mahkûmiyetin yeniden incelenmesi gündeme gelir. Bu yazı hangi hâllerde yargılamanın yenilenmesi istenebileceğini, AİHM ve Anayasa Mahkemesi ihlal kararlarının etkisini ve başvurunun adım adım nasıl işlediğini anlatır.

Yargılamanın Yenilenmesi İstinaf ve Temyizden Nasıl Ayrılır?

İstinaf ve temyiz olağan kanun yollarıdır; hüküm kesinleşmeden, kısa sürelerde kullanılır. Yargılamanın yenilenmesi ise kesinleşmiş hükme karşı başvurulan olağanüstü bir yoldur. Genel bir süre sınırı yoktur, ancak kanun nedenleri tek tek saymıştır. Hükümde bir hata olduğunun düşünülmesi tek başına yeterli değildir; olay bu nedenlerden birine girmelidir. İstinaf yolunun genel işleyişi için ceza muhakemesinde istinaf yazısına bakılabilir.

Kanun ayrıca iki sınır koyar. Kanunun aynı maddesinde yer alan sınırlar içinde cezanın değiştirilmesi amacıyla yenileme istenemez. Örneğin temel cezanın alt sınırdan değil biraz yukarıdan belirlenmiş olması bu yolla tartışılamaz. Hatanın giderilmesini sağlayacak başka bir yol varsa yargılamanın yenilenmesine gidilemez (CMK 315).

Hükümlü Lehine Yargılamanın Yenilenmesi Nedenleri

CMK 311/1’deki nedenler sınırlıdır. Aşağıdaki tablo bunları kısa hâliyle gösterir.

Yeni olay veya yeni delil

(e) bendinde yeni olaylar veya yeni deliller, tek başına veya önceki delillerle birlikte değerlendirildiğinde sanığın beraatini ya da daha hafif cezayı öngören kanun hükmünün uygulanmasını gerektirecek nitelikte olmalıdır. Örneğin olay anında hükümlünün başka bir şehirde olduğunu gösteren ve dosyada hiç yer almamış kamera kaydı veya resmî bir belge bu kapsamda değerlendirilebilir. Önceki yargılamada tartışılmış bir delilin yeniden yorumlanması ise kural olarak yeni delil sayılmaz.

Bir suç iddiasına dayanan nedenler

Belgenin sahteliği, yalan tanıklık veya hâkimin görev kusuru gibi bir suç iddiasına dayanan istem, ancak bu fiilden dolayı kesinleşmiş bir mahkûmiyet hükmü varsa kabul edilebilir. Kuvvetli delil yokluğu dışında bir nedenle ceza soruşturması başlatılamamış veya sürdürülememişse de istem incelenebilir. Bu kural yeni olay ve yeni delil bendinde uygulanmaz (CMK 316). Belgede sahtecilik suçunun unsurları için resmi belgede sahtecilik yazısına bakılabilir.

AİHM ve AYM İhlal Kararı Üzerine Yeniden Yargılama

Ceza hükmünün Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi veya protokollerinin ihlali suretiyle verildiği ve hükmün bu aykırılığa dayandığı AİHM’in kesinleşmiş kararıyla tespit edilmişse yargılamanın yenilenmesi istenebilir. AİHM’e yapılan başvurunun dostane çözüm veya tek taraflı deklarasyon sonucunda düşürülmesi de aynı sonucu doğurur. Bu hâlde istem, AİHM kararının kesinleştiği tarihten itibaren bir yıl içinde yapılmalıdır (CMK 311/1-f). Bu bent, 04.02.2003 tarihinde kesinleşmiş AİHM kararları ile bu tarihten sonra yapılan başvurular üzerine verilecek kararlara uygulanır (CMK 311/2).

Anayasa Mahkemesi bireysel başvuruda tespit ettiği ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanıyorsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapılmak üzere dosyayı ilgili mahkemeye gönderir. Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, ihlal kararında açıklanan ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. Yeniden yargılamada hukuki yarar yoksa tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava yolu gösterilebilir (6216 sayılı Kanun m. 50/2).

Aleyhe Yargılamanın Yenilenmesi Mümkün mü?

Evet, ancak daha dar hâllerde. CMK 314’e göre dava, sanık veya hükümlü aleyhine şu durumlarda yeniden görülebilir: duruşmada sanık lehine ileri sürülen ve hükme etkili olan bir belgenin sahteliğinin anlaşılması, hükme katılan hâkimin sanık lehine görev kusuru işlemesi ve beraat eden sanığın daha sonra suçla ilgili olarak hâkim önünde güvenilebilir nitelikte ikrarda bulunması. Beraat kararının sonradan bulunan yeni bir delile dayanılarak aleyhe yenilenmesi bu listede yer almaz. Beraat kararına ilişkin genel bilgi için beraat kararı yazısına bakılabilir.

Yargılamanın Yenilenmesi Başvurusu Nasıl Yapılır?

Kanun yollarına başvuruya ilişkin genel hükümler yenileme istemine de uygulanır. İstem, yasal nedenleri ve dayandığı delilleri içermelidir (CMK 317). Dilekçe hükmü veren mahkemeye sunulur. Yargıtay’ın davanın esasına hükmettiği veya hukuka aykırılığı düzelttiği hâllerde de başvuru, hükmü vermiş olan mahkemeye yapılır (CMK 318).

İnceleme iki aşamalıdır. İlk aşamada mahkeme, duruşma yapmadan istemin kabule değer olup olmadığına karar verir. İstem kanuni şekle uygun değilse, yasal bir neden gösterilmemişse veya bunu doğrulayacak deliller açıklanmamışsa reddedilir. Aksi hâlde istem, iki hafta içinde görüş bildirmeleri için savcıya ve ilgili tarafa tebliğ edilir. Bu kararlara itiraz edilebilir (CMK 319).

İkinci aşamada mahkeme delilleri kendisi toplayabilir veya naip hâkim ya da istinabe yoluyla toplatabilir. Deliller toplandıktan sonra savcı ve hükümlüden iki hafta içinde görüş istenir (CMK 320). İddialar yeterince doğrulanmazsa istem esassız bulunarak reddedilir; aksi hâlde yargılamanın yenilenmesine ve duruşma açılmasına karar verilir. Bu kararlara karşı da itiraz yoluna gidilebilir (CMK 321). İtiraz süresi, kanunda ayrıca hüküm yoksa kararı öğrenmeden itibaren iki haftadır (CMK 268/1).

Adım Adım: Yargılamanın Yenilenmesi İçin Ne Yapılmalı?

1. Kesinleşmiş hükmün tam metnini ve kesinleşme şerhini edinin. Hükmü veren mahkeme ve dosya numarası, başvurunun yapılacağı yeri belirler.
2. Dayanılacak nedeni CMK 311 ile eşleştirin. Yeni delil, sahte belge, AİHM kararı gibi nedenlerden hangisine dayanıldığını açıkça yazın. Genel “hatalı karar” iddiası istemin reddine yol açar (CMK 319/1).
3. Delili dilekçeye ekleyin. Yeni belge, bilirkişi raporu, tanık bilgisi veya ilgili mahkûmiyet kararı istemle birlikte sunulmalıdır (CMK 317/2).
4. Süreli nedenlerde tarihi kontrol edin. AİHM kararına dayanıyorsanız karar kesinleştikten sonra bir yıl içinde başvurun.
5. Gerekirse infazın durdurulmasını isteyin. Yenileme istemi infazı kendiliğinden durdurmaz, ancak mahkeme infazın geri bırakılmasına veya durdurulmasına karar verebilir (CMK 312).
6. Ret kararlarına karşı iki haftalık itiraz süresini kaçırmayın. Kabule değer bulunmama ve esassızlık kararlarına itiraz edilebilir (CMK 319/3, 321/3).

Hükümlü ölmüşse eşi, üstsoyu, altsoyu veya kardeşleri yenileme isteyebilir; bunların yokluğunda Adalet Bakanı da istemde bulunabilir. Hükmün infaz edilmiş olması başvuruya engel değildir (CMK 313). Müdafi yardımı istemek kanuni bir haktır; bu aşamada bir avukattan destek almak, istemin kanuni nedenlere bağlanmasını ve sürelerin korunmasını kolaylaştırır.

Olası Sonuçlar Tablosu

Hükümlü lehine yapılan yenilemede yeniden verilecek hüküm, önceki hükümle belirlenen cezadan daha ağır olamaz (CMK 323/2). Beraat hâlinde başvuran isterse önceki hükmün iptaline ilişkin karar, gideri Hazineye ait olmak üzere Resmî Gazete ile ilan edilir (CMK 322/4). Genel ceza yargılaması süreçleri için ceza hukuku ve ceza muhakemesi hukuku sayfasına, suç isnadının asılsız olduğu iddialarında ayrıca iftira suçu yazısına bakılabilir.

Yargılamanın Yenilenmesi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Yazar hakkında

Av. Ahmet Gökhan Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (Sicil No: 19638), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2006 mezunu. Ceza uzlaştırmacısıdır; Adalet Bakanlığı arabulucu siciline ve TÜRKPATENT marka vekilliği siciline kayıtlıdır. Ankara Barosu CMK Merkezi, Bilişim Kurulu ve Fikri Mülkiyet ve Rekabet Kurulu üyesidir.

Bu yazı 27 Eylül 2026 tarihinde yürürlükteki mevzuata göre hazırlanmıştır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki mütalaa niteliği taşımaz. Somut olayda suç tarihi, deliller ve güncel mevzuat birlikte değerlendirilmelidir.