Ceza Davalarında Uzlaşma (CMK 253): Hangi Suçlarda Yapılır, Süreler ve Sonuçları

Ceza davalarında uzlaşma, belirli suçlarda şüpheli ile mağdurun tarafsız bir uzlaştırmacı aracılığıyla suçun sonuçları üzerinde anlaşmasıdır. Kurum 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) m. 253–255’te düzenlenir. Uzlaşma sağlanır ve edim bir defada yerine getirilirse soruşturmada kovuşturmaya yer olmadığı, kovuşturmada düşme kararı verilir. Teklife yedi gün içinde cevap verilmezse teklif reddedilmiş sayılır.

Çoğu kişi bu kurumla savcılıktan gelen bir telefonla ya da tebligatla ilk kez karşılaşır. Örneğin apartman otoparkındaki bir tartışmadan sonra tehdit iddiasıyla şikâyet edilen kişiye, birkaç hafta içinde bir uzlaştırmacı ulaşır ve “karşı tarafla anlaşmak ister misiniz?” diye sorar. Bu teklifin ne anlama geldiğini, kabul ya da reddin sonuçlarını bilmeden verilen cevap, dosyanın bütün seyrini belirleyebilir.

Kurum son iki yılda üç kez değişti. 7531 sayılı Kanun (2024) cevap süresini uzattı ve hakareti kısmen kapsam dışına aldı. 7571 sayılı Kanun (Resmî Gazete 25.12.2025) hakaretin tamamını uzlaştırmadan çıkardı ve yeni bir istisna getirdi. 7593 sayılı Kanun (Resmî Gazete 18.08.2026) ise çocuklara ilişkin terimi değiştirdi. Ceza davalarında uzlaşma kurumunun bugünkü hâli, madde numaralarıyla birlikte aşağıdaki başlıklarda yer alıyor.

Ceza davalarında uzlaşma nedir, arabuluculuktan farkı ne?

Uzlaşma (uzlaştırma: şüpheli ile mağdurun, tarafsız bir uzlaştırmacı aracılığıyla suçun sonuçları üzerinde anlaşması) onarıcı adaletin ceza muhakemesindeki karşılığıdır. Kanun, belirli suçlarda devletin cezalandırma talebini tarafların anlaşmasına bağlar. Anlaşma sağlanır ve üstlenilen yükümlülük yerine getirilirse dava hiç açılmaz ya da açılmış dava düşer.

Uzlaştırma sürecini Cumhuriyet başsavcılıkları bünyesindeki uzlaştırma büroları yürütür (m. 253/24). Müzakereyi yöneten uzlaştırmacı, Adalet Bakanlığının belirlediği listelerden görevlendirilir. 7531 sayılı Kanunla bu listelerin hukuk fakültesi mezunlarından oluşması kuralı getirildi. Uzlaştırmacı karar vermez. Tarafları bir araya getirir, teklifleri aktarır ve sonucu raporla savcıya bildirir.

Hukuk uyuşmazlıklarındaki arabuluculuk kurumu ile benzerlik ilk bakışta dikkat çeker. Farkı sonuçtadır. Arabuluculukta varılan anlaşma bir alacağı tasfiye eder.

Ceza davalarında uzlaşma ise kamu davasının kaderini belirler ve kovuşturmaya yer olmadığı, erteleme, düşme veya durma gibi usul kararlarına bağlanır. Bu yüzden ceza uzlaştırmasında savcının denetimi zorunludur (m. 253/17).

Ceza davalarında uzlaşma hangi suçlarda uygulanır?

CMK m. 253/1 uzlaşma kapsamındaki suçları üç grupta toplar. Hangi gruba girdiğine bakmak, dosyada ilk yapılması gereken kontroldür. Çünkü uzlaşma kapsamındaki suçlarda savcı uzlaştırma yapılmadan iddianame düzenleyemez.

Şikâyete bağlı suçlar

Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçların tamamı, aşağıda anlatılan istisnalar dışında uzlaşma kapsamındaki suçlar arasındadır (m. 253/1-a). Bir suçun şikâyete bağlı olup olmadığı, suç tanımının yer aldığı maddede “şikâyet üzerine” ibaresinin bulunmasından anlaşılır. Örneğin basit hâliyle güveni kötüye kullanma (TCK m. 155/1) şikâyete bağlıdır.

Şikâyete bağlı olmasa da sayılan suçlar

Uzlaşma kapsamındaki suçların ikinci grubunda, şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın Türk Ceza Kanunu’ndan tek tek sayılan suçlar yer alır (m. 253/1-b). Liste 6763 (2016) ve 7188 (2019) sayılı Kanunlarla genişletildi, 7571 ile de güveni kötüye kullanma yönünden daraltıldı.

Listede yalnızca maddenin kendisi ya da belirtilen fıkrası yer alır. Örneğin hırsızlık suçunun temel şekli (m. 141) uzlaşmaya tabidir, ama geceleyin konutta işlenen nitelikli hırsızlık (m. 142) değildir. Aynı ayrım dolandırıcılık suçunda da geçerlidir. Bir kişiyi ikna ederek borç para alıp geri ödememe iddiası m. 157 kapsamında kalırsa uzlaştırma yapılır; bilişim sistemleri araç olarak kullanıldıysa m. 158 devreye girer ve uzlaşma yolu kapanır.

Güveni kötüye kullanmada 7571 ile önemli bir değişiklik oldu. Suçun konusu motorlu kara, deniz veya hava taşıtı ise ceza bir kat artırılıyor (TCK m. 155/3) ve bu hâl uzlaştırma dışında kalıyor. Kiralanan aracı iade etmeyen kişi hakkındaki dosya, 25.12.2025’ten sonra işlenen fiillerde artık uzlaştırma bürosuna gönderilmez.

Çocuklar için üç yıllık sınır ve özel kanunlar

Üçüncü grup, adli süreçteki çocuklara ilişkindir (adli süreçteki çocuk: 7593 sayılı Kanunla “suça sürüklenen çocuk” yerine kullanılmaya başlanan terim). Mağdur gerçek kişi veya özel hukuk tüzel kişisi ise, çocuk hakkında üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlarda da ceza davalarında uzlaşma yolu açıktır (m. 253/1-c). Bu kural yetişkinler için yoktur.

Diğer kanunlardaki suçlar için ayrı bir kural uygulanır. Şikâyete bağlı olanlar dışında, özel kanun suçlarında uzlaştırmaya gidilebilmesi için o kanunda açık hüküm bulunmalıdır (m. 253/2). Uygulamada sıkça karşılaşılan hata, özel kanundaki bir suçun cezası düşük olduğu için uzlaşma kapsamındaki suçlar arasında sanılmasıdır. Ceza miktarı tek başına belirleyici değildir.

Uzlaştırma yapılamayan suçlar ve 7571 istisnası

Bir suç şikâyete bağlı olsa bile üç alanda uzlaştırma yasaktır (m. 253/3). Bunlar cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, ısrarlı takip (TCK m. 123/A) ve hakarettir (TCK m. 125). Hakaret önce 7531 ile yalnız ikinci fıkra yönünden kapsam dışına alınmıştı. 7571 sayılı Kanunla (Resmî Gazete 25.12.2025, sayı 33118) maddenin tamamı çıkarıldı.

Aynı fıkra bir de birleşme kuralı içerir. Uzlaşma kapsamındaki bir suç, kapsam dışı başka bir suçla birlikte aynı mağdura karşı işlenmişse uzlaşma hükümleri hiç uygulanmaz. Örneğin aynı kişiye yönelik tehdit (m. 106/1) ile cinsel taciz birlikte işlenmişse tehdit yönünden de uzlaştırma yapılmaz.

7571 bu kurala bir istisna ekledi. Önödeme kapsamındaki bir suç ile uzlaştırma kapsamındaki bir suç aynı mağdura karşı birlikte işlenmişse, uzlaştırma kapsamındaki suç için uzlaşma hükümleri uygulanır. Kavga sırasında hem hakaret edip hem basit yaralama (m. 86/2) gerçekleştiren kişi hakkında bu istisna önem taşır. Hakaret önödeme yoluyla, yaralama ise uzlaştırma yoluyla ayrı ayrı değerlendirilir.

Uzlaştırma süreci ve süreleri

Uzlaştırma süreci savcılıkta başlar. Suç uzlaşmaya tabi ve kamu davası açmak için yeterli şüphe varsa savcı dosyayı uzlaştırma bürosuna gönderir (m. 253/4).

Yeterli şüphe yoksa uzlaştırmaya gerek kalmaz, kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. Bu ayrım önemlidir. Delil yetersizliği olan bir dosyada şüphelinin edim üstlenmesi gereksiz bir yük olabilir.

Teklif ve yedi günlük cevap süresi

Büronun görevlendirdiği uzlaştırmacı, şüpheliye ve mağdura ayrı ayrı teklifte bulunur. Teklif açıklamalı tebligat veya istinabe yoluyla da yapılabilir. Reşit olmayanlara teklif kanuni temsilcileri aracılığıyla yapılır.

Teklifte uzlaşmanın mahiyeti ve kabul ya da reddin hukuki sonuçları anlatılır (m. 253/5). Uzlaştırma sürecinin ilk kritik eşiği burasıdır. Kişi yedi gün içinde kararını bildirmezse teklifi reddetmiş sayılır. Bu süre 7531 ile üç günden yediye çıkarıldı.

Taraflara ulaşılamıyorsa uzlaştırma süreci beklemez. Resmî mercilere bildirilen adreste bulunmama, yurt dışında olma veya başka bir nedenle ulaşılamaması hâlinde soruşturma uzlaştırma yapılmadan sonuçlandırılır (m. 253/6). Adres değiştiren tarafların bunu bildirmemesi, uzlaşma imkânını kaçırmalarına yol açabilir.

Müzakere süresi ve zamanaşımı

Müzakereler gizli yürütülür. Şüpheli, mağdur, suçtan zarar gören, kanuni temsilci, müdafi ve vekil katılabilir (m. 253/13). Taraflardan birinin müzakereye katılmaktan kaçınması, uzlaşmayı kabul etmemek sayılır. Uzlaştırmacı, belgelerin örnekleri kendisine verildikten itibaren en geç 30 gün içinde işlemi bitirir.

Büro bu süreyi her defasında 20 günü geçmemek üzere en fazla iki kez uzatabilir (m. 253/12). Böylece uzlaştırma süreci kural olarak en çok 70 gün sürer. Uzlaştırma teklifinin yapıldığı tarihten rapor düzenlenene kadar zamanaşımı işlemez (m. 253/21).

Uzlaştırmacı yöntem konusunda savcıyla görüşebilir, savcı da talimat verebilir (m. 253/14). Uzlaştırmacı hakkında, hâkimin davaya bakamayacağı hâller ve ret sebepleri göz önünde tutulur (m. 253/10). Taraflardan birinin yakını olan bir uzlaştırmacının görevlendirilmesine bu yolla itiraz edilebilir.

Rapor ve savcının denetimi

Müzakere sonunda uzlaştırmacı raporunu büroya verir. Uzlaşma sağlandıysa raporda tarafların imzası ve anlaşmanın ayrıntıları yer alır (m. 253/15). Büro dosyayı savcıya gönderir. Savcı, uzlaşmanın tarafların özgür iradesine dayandığını ve edimin (edim: uzlaşmada şüphelinin üstlendiği yükümlülük) hukuka uygun olduğunu tespit ederse raporu mühür ve imza altına alır (m. 253/17).

Uzlaşmada edim ve ödeme şekilleri

Kanun edimin türlerini tek tek saymaz. Savcının denetimi, edimin hukuka uygun olmasıyla sınırlıdır. Uygulamada en sık görülen edim, mağdurun zararının belirli bir tutarla karşılanmasıdır.

Kanun, edimin ileri bir tarihe bırakılmasını, taksitlendirilmesini veya süreklilik arz etmesini de açıkça öngörür (m. 253/19). Örneğin iş yerinde işlenen bir güveni kötüye kullanma dosyasında zararın altı taksitte ödenmesi kararlaştırılabilir.

Edimin gerçekçi belirlenmesi, ceza davalarında uzlaşma sonucunun kalıcı olması için belirleyicidir. Ödenemeyecek bir tutarı kabul eden şüpheli, erteleme süresi içinde edimi yerine getirmezse kamu davası açılır. Bu durumda uzlaşma raporu, İcra ve İflas Kanunu m. 38 anlamında ilam niteliğinde belge sayılır ve mağdur alacağını icra yoluyla da takip edebilir.

Ceza davalarında uzlaşma sağlanırsa ne olur?

Sonuç, edimin nasıl kararlaştırıldığına göre değişir. Şüpheli edimini bir defada yerine getirirse kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. Edim ileri tarihe bırakılmış, taksitlendirilmiş veya süreklilik arz ediyorsa, CMK m. 171’deki şartlar aranmaksızın kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilir.

Erteleme süresince zamanaşımı işlemez. Uzlaşmanın gerekleri yerine getirilmezse kamu davası açılır (m. 253/19). Bu nedenle uzlaşma kapsamındaki suçlarda asıl belirleyici olan, imzalanan tutanaktan çok edimin fiilen ödenmesidir.

Ceza davalarında uzlaşmanın tazminat hakkına etkisi de kanunda düzenlenir. Uzlaşma anında tespit edilemeyen veya sonradan ortaya çıkan zararlar hariç, aynı suç nedeniyle tazminat davası açılamaz; açılmış dava feragat edilmiş sayılır. Bu cümle Anayasa Mahkemesinin 26.07.2023 tarihli, E.2023/43, K.2023/141 sayılı kararıyla iptal edilmiş, 7531 sayılı Kanunla istisnalarıyla birlikte yeniden düzenlenmiştir.

Uzlaşma gerçekleşirse uzlaştırmacı ücreti ve diğer giderler Devlet Hazinesince karşılanır (m. 253/22). Uzlaşma sonucunda verilen kararlara karşı CMK’da öngörülen kanun yollarına başvurulabilir (m. 253/23). Kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz, düşme kararına karşı ise istinaf yolu bunun tipik örnekleridir.

Dava açıldıktan sonra uzlaşma mümkün mü?

Evet, kovuşturma evresinde de ceza davalarında uzlaşma mümkündür. Suçun uzlaşma kapsamında olduğu anlaşılırsa mahkeme dosyayı uzlaştırma bürosuna gönderir (m. 254/1). Bu durum genellikle suç vasfının yargılamada değişmesiyle ortaya çıkar. Nitelikli dolandırıcılıktan açılan bir davada eylemin basit dolandırıcılık olduğu anlaşılırsa uzlaştırma gündeme gelir.

7531 sayılı Kanunla değişen m. 254/2’ye göre uzlaşma gerçekleşir ve sanık edimini bir defada yerine getirirse davanın düşmesine karar verilir. Edim ileri tarihe bırakılmış veya taksitlendirilmişse durma kararı verilir ve bu sürede zamanaşımı işlemez. Değişiklikten önce bu hâllerde hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararı veriliyordu. Geçici m. 7/4 uyarınca, o tarihte bu yolla HAGB kararı verilmiş dosyalar eski hükme göre sonuçlandırılır.

HAGB kurumunun kendisi de değişti. CMK m. 231/5 vd. 31.07.2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 7589 sayılı Kanunla yeniden düzenlendi. Anayasa Mahkemesinin önceki metne ilişkin iptal kararı 30.09.2026’da yürürlüğe gireceğinden somut dosyada güncel metin kontrol edilmelidir.

İlk derece mahkemesi uzlaştırma usulünü hiç uygulamadan hüküm kurmuşsa bu durum ceza muhakemesinde istinaf incelemesinde bozma nedenidir (m. 280/1-f). Aynı bent önödeme usulünün uygulanmamasını da bozma sebebi sayar.

Uzlaşma ile önödeme arasındaki ilişki

Önödeme (önödeme: kanunda belirlenen tutarın savcılığın tebliği üzerine ödenmesiyle kamu davasının açılmaması) TCK m. 75’te düzenlenir. Uzlaşmadan farkı, mağdurun onayına bağlı olmamasıdır.

TCK m. 75/1’e göre önödeme, uzlaşma kapsamındaki suçlar hariç, yalnız adli para cezasını gerektiren veya hapis cezasının üst sınırı altı ayı aşmayan suçlarda uygulanır. Ödeme on gün içinde yapılır ve talep edilirse üç eşit taksite bölünebilir. Dolayısıyla uzlaşma kapsamındaki suçlar önödemeye tabi tutulamaz.

7571 sayılı Kanunla TCK m. 75/6 değiştirildi ve hakaret (m. 125, üçüncü fıkranın (a) bendi hariç) önödeme kapsamına alındı. Kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret bu istisna nedeniyle önödemeye tabi değildir. Hakaretin cezaları ve nitelikli hâlleri için şerefe karşı suçlar ve cezaları yazımıza bakabilirsiniz.

Uzlaşma ve önödeme dışında soruşturmayı kısaltan başka özel usuller de vardır. Seri muhakeme usulü savcının teklifiyle, basit yargılama usulü ise asliye ceza mahkemesinin kararıyla işler. Her birinin suç listesi ve sonuçları farklıdır; aynı dosyada hangisinin uygulanacağı suç vasfına göre belirlenir.

Birden fazla şüpheli veya mağdur varsa uzlaşma

Suçtan birden fazla kişi zarar görmüşse ceza davalarında uzlaşma için mağdurların hepsinin uzlaşmayı kabul etmesi gerekir (m. 253/7). Üç kişinin yaralandığı bir kavgada mağdurlardan biri uzlaşmayı reddederse, diğer ikisinin kabulü sonucu değiştirmez.

Fail birden fazlaysa kural farklıdır. Aralarında iştirak ilişkisi olsun ya da olmasın, yalnızca uzlaşan kişi uzlaşmadan yararlanır (m. 255). Bir şüphelinin uzlaşması diğerlerinin soruşturmasını kendiliğinden sona erdirmez. Uzlaşmayan şüpheli hakkında genel hükümlere göre iddianame düzenlenebilir.

Teklif reddedilmiş olsa bile kapı tamamen kapanmaz. Taraflar sonradan anlaşırsa, uzlaştıklarını gösteren belgeyle en geç iddianamenin düzenlendiği tarihe kadar savcıya başvurabilir (m. 253/16). Ancak uzlaştırmacının yürüttüğü uzlaştırma süreci sonuçsuz kalmışsa aynı dosyada ikinci kez uzlaştırmaya gidilmez (m. 253/18).

Uzlaşma ve diğer alternatif çözüm yolları hakkında genel çerçeve için alternatif uyuşmazlık çözümleri sayfamıza, ceza yargılamasının bütünü için ceza hukuku ve ceza muhakemesi hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.

Ceza davalarında uzlaşma hakkında sık sorulan sorular

Yazar hakkında

Av. Ahmet Gökhan Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (Sicil No: 19638), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2006 mezunu. Ceza uzlaştırmacısıdır; Adalet Bakanlığı arabulucu siciline ve TÜRKPATENT marka vekilliği siciline kayıtlıdır. Ankara Barosu CMK Merkezi, Bilişim Kurulu ve Fikri Mülkiyet ve Rekabet Kurulu üyesidir.

Bu yazı 27 Eylül 2026 tarihinde yürürlükteki mevzuata göre gözden geçirilmiştir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki mütalaa niteliği taşımaz. Somut olayda suç tarihi, deliller ve güncel mevzuat birlikte değerlendirilmelidir.