Beraat Kararı (CMK 223): Beraat Sebepleri, KYOK Farkı, Kanun Yolları ve Tazminat

Beraat kararı, mahkemenin yargılama sonunda sanığa isnat edilen fiilin suç oluşturmadığını, sanık tarafından işlenmediğini veya işlendiğinin ispatlanamadığını tespit ettiği hükümdür. Sebepleri 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 223/2. maddesinde beş bent hâlinde sayılır. Kesin olmayan beraat hükümlerine karşı iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulabilir.

Ağır ceza mahkemesinde yargılanan bir müvekkilin yakınlarının en sık sorduğu soru, bu davada beraatin mümkün olup olmadığıdır. Suçun cezası ne kadar ağır olursa olsun cevap evettir.

Asliye ceza ile ağır ceza mahkemesi arasında bu bakımdan fark yoktur. Görev ayrımı suçun cezasına göre yapılır, ama beraat sebepleri, ispat kuralları ve kanun yolları iki mahkemede aynı hükümlere tabidir. Beraat sebepleri, benzer kararlardan farkı, kanun yolları ve beraat eden sanığın tazminat hakkı aşağıda sırasıyla yer alıyor.

Beraat kararı nedir, ceza davasında ne zaman verilir?

CMK m. 223/1’e göre duruşmanın sona erdiği açıklandıktan sonra hüküm verilir. Kanun altı tür hüküm sayar: beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, mahkûmiyet, güvenlik tedbirine hükmedilmesi, davanın reddi ve düşme. Beraat kararı bunlar içinde sanık için en lehe olanıdır, çünkü isnadın hukuken veya fiilen dayanaksız kaldığını gösterir.

Beraat, ceza muhakemesinin temel ilkelerinden birinin sonucudur. İspat yükü iddia makamındadır ve sanık masumiyetini ispatlamak zorunda değildir. Mahkûmiyet için mahkemenin, delilleri bir bütün hâlinde değerlendirerek sanığın suçu işlediği konusunda makul şüpheden uzak bir kanaate ulaşması gerekir. Bu kanaat oluşmazsa sonuç beraattir.

Beraat sebepleri: CMK 223/2’deki beş hâl

CMK m. 223/2 beraat sebeplerini sınırlı olarak sayar. Kararın hangi bentten verildiği önemlidir. Gerekçe, sonraki hukuk davalarında, disiplin süreçlerinde ve tazminat istemlerinde farklı anlam taşıyabilir.

Suçsuzluğun sabit olması ile suçluluğun sabit olmaması

Uygulamada en sık tartışılan bentler (b) ve (e) bentleridir. (b) bendinde sanığın suçu işlemediği olumlu olarak ispatlanmıştır. Örneğin olay saatinde başka bir şehirde olduğu kamera ve HTS kayıtlarıyla kesin biçimde ortaya konmuştur.

(e) bendinde ise suçu işlediği ispatlanamamıştır. İlki “suçsuzluğun sabit olması”, ikincisi “suçluluğun sabit olmaması” diye özetlenebilir. Sonuç aynıdır, gerekçe farklıdır.

Kast veya taksirin bulunmaması

(c) bendi kusurun manevi unsuruyla ilgilidir. TCK m. 22/1’e göre taksirle işlenen fiiller ancak kanunun açıkça belirttiği hâllerde cezalandırılır. Kasten işlenebilen bir suçta sanığın kastı yoksa ve aynı fiilin taksirli hâli kanunda suç değilse, fiil gerçekleşmiş olsa bile beraat verilir.

Örneğin başkasına ait eşyayı kendisininkiyle karıştırarak alan kişi hakkında hırsızlık kastı bulunmadığı gerekçesiyle beraat kararı gündeme gelir. Suçun unsurları için hırsızlık suçu ve cezası yazımıza bakabilirsiniz.

Hukuka uygunluk nedeni

(d) bendinde fiil tüm unsurlarıyla işlenmiştir, ama hukuk düzeni buna izin verir. Meşru savunma veya hakkın kullanılması gibi hâllerde fiil baştan hukuka uygun sayıldığı için sanık beraat eder. Tartışma çoğu zaman olayın oluş biçimi, saldırının ağırlığı ve savunmanın orantılılığı üzerinde yoğunlaşır. Ağır ceza mahkemesinde görülen yaralama ve öldürme dosyalarında bu bent sık gündeme gelir.

Delil yetersizliğinden beraat ve şüpheden sanık yararlanır ilkesi

CMK m. 223/2-e, “şüpheden sanık yararlanır” ilkesinin kanundaki karşılığıdır. Uygulamada “delil yetersizliğinden beraat” diye anılan karar budur. Mahkeme, tanık anlatımları çelişkili, teknik deliller eksik ya da olayın başka bir şekilde gerçekleşmiş olma ihtimali makul düzeyde açıksa sanık aleyhine yorum yapamaz.

Delillerin elde ediliş biçimi de sonucu etkiler. Hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen deliller hükme esas alınamaz. Bu yüzden soruşturmanın ilk anlarındaki işlemler, örneğin yakalama ve gözaltı işlemleri, yıllar sonra verilecek beraat kararının temelini oluşturabilir. Arama kararı olmadan yapılan bir arama veya müdafi hakkı hatırlatılmadan alınan bir beyan, bu tartışmanın tipik örnekleridir.

Beraat ile ceza verilmesine yer olmadığı kararı arasındaki fark

Ceza verilmesine yer olmadığı kararı (CVYOK: fiil suç olsa da kanundaki bir neden yüzünden sanığa ceza verilmemesi) sıkça beraatle karıştırılır. Beraatte ya suç oluşmamıştır ya da sanığa isnat edilememiştir. CVYOK’ta ise fiil haksızdır, ancak sanığa ceza verilmez. Kanun bunu iki gruba ayırır.

Meşru savunma bir beraat sebebidir (m. 223/2-d). Meşru savunmada sınırın heyecan, korku veya telaşla aşılması ise CVYOK sebebidir (m. 223/3-c). İkisi arasındaki çizgi ince görünse de sonuçları farklıdır. Özellikle tazminat ve kayıt bakımından savunmanın beraat talebini gerekçesiyle ayrıca ileri sürmesi önem taşır.

Beraat, düşme, davanın reddi ve HAGB

Aynı fiil nedeniyle aynı sanık hakkında önceden verilmiş bir hüküm veya açılmış bir dava varsa davanın reddine karar verilir (m. 223/7). Zamanaşımı, şikâyetten vazgeçme veya ölüm gibi düşme sebeplerinde davanın düşmesine karar verilir (m. 223/8). Bu kararlar sanığın suçsuzluğunu tespit etmez, yalnızca davanın devamına engel bir durumu gösterir.

Kanun sanık lehine bir öncelik kuralı getirir. Derhâl beraat kararı verilebilecek hâllerde durma, düşme veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilemez (m. 223/9). Dava zamanaşımı dolmuş olsa bile dosya beraat verilecek kadar açıksa, mahkemenin düşme yerine beraat kararı vermesi gerekir. Sanık için bu fark önemlidir, çünkü düşme kararı isnadın dayanaksız olduğunu söylemez.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) ise kurulmuş bir mahkûmiyet hükmünün açıklanmasının ertelenmesidir, beraat değildir. CMK m. 231/5 vd. 31.07.2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 7589 sayılı Kanunla yeniden düzenlendi. Anayasa Mahkemesinin önceki metne ilişkin iptal kararı 30.09.2026’da yürürlüğe gireceğinden somut dosyada güncel metin kontrol edilmelidir. 1.6.2024 ve sonrasında verilen HAGB kararlarına karşı istinaf yolu açıktır (m. 231/12; geçici m. 6/2); ayrıntılar için ceza muhakemesinde istinaf yazımıza bakabilirsiniz.

Kovuşturmaya yer olmadığı kararı ile beraat kararı farkı

Beraat kovuşturma evresinde, iddianamenin kabulünden sonra mahkemece verilir. Soruşturma evresinde ise Cumhuriyet savcısı, kamu davası açmak için yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilemezse veya kovuşturma olanağı yoksa kovuşturmaya yer olmadığına (KYOK) karar verir (CMK m. 172/1). Soruşturmada aranan eşik “yeterli şüphe”, mahkûmiyette aranan eşik ise şüpheden uzak ispattır.

Bazı suçlarda dosya, beraat ya da mahkûmiyete gerek kalmadan ceza davalarında uzlaşma yoluyla da sonuçlanabilir. Bu durumda soruşturmada KYOK, kovuşturmada düşme kararı verilir.

Beraat kararına karşı hangi kanun yollarına gidilir?

Beraate karşı Cumhuriyet savcısı, katılan ve kanunda sayılan diğer kişiler istinaf yoluna başvurabilir. Süre, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğinden itibaren iki haftadır (CMK m. 273/1). Üst sınırı beş yüz günü geçmeyen adli para cezasını gerektiren suçlardan verilen beraat hükümleri ise kesindir, istinafa götürülemez (m. 272/3-b). Dosyanın hangi bölge adliye mahkemesine gideceği için bölge adliye mahkemelerinin güncel yargı çevresi listesine bakabilirsiniz.

Temyiz de sınırlıdır. On yıl veya daha az hapis cezasını ya da adli para cezasını gerektiren suçlardan ilk derece mahkemesince verilen beraat kararlarına ilişkin istinaf başvurusunun esastan reddine dair bölge adliye mahkemesi kararları temyiz edilemez (m. 286/2-g). Dolayısıyla asliye ceza dosyalarının büyük kısmında beraat, bölge adliye mahkemesinin onayıyla kesinleşir. Ağır ceza dosyalarında ise temyiz yolu çoğunlukla açıktır.

Özel usullerde de beraat mümkündür. Basit yargılama usulünde mahkeme duruşma yapmadan m. 223’teki kararlardan birini, dolayısıyla beraat kararını da verebilir (m. 251/3). Seri muhakeme usulünde ise mahkeme mahkûmiyet için gerekli kanaate ulaşamazsa talebi reddeder ve dosya genel hükümlere göre sonuçlandırılır (m. 250/9).

Beraat eden sanığın tazminat hakkı

Hüküm açıklanırken beraat eden sanığa, tazminat isteyebileceği bir hâl varsa bu durum bildirilir (CMK m. 231/3). CMK m. 141/1-e’ye göre kanuna uygun olarak yakalandıktan veya tutuklandıktan sonra hakkında kovuşturmaya yer olmadığına veya beraatine karar verilen kişi, maddi ve manevi zararının tazminini Devletten isteyebilir. 7499 sayılı Kanunla eklenen (l) bendi, konutu terk etmeme gibi bazı adli kontrol yükümlülükleri uygulandıktan sonra beraat edenlere de bu hakkı tanır.

İstem, kararın kesinleştiğinin ilgilisine tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde kesinleşmeyi izleyen bir yıl içinde yapılmalıdır (m. 142/1). Burada önemli bir değişiklik var. 7499 sayılı Kanunla m. 142/2’ye eklenen cümlelere göre m. 141/1’in (e), (f) ve (l) bentlerindeki istemler artık ağır ceza mahkemesine değil, 6384 sayılı Kanun uyarınca Adalet Bakanlığı bünyesindeki Tazminat Komisyonuna yapılır. Bu kural 1.6.2024 ve sonrasında yapılan istemlere uygulanır (geçici m. 6/4).

Müracaat Cumhuriyet başsavcılıkları aracılığıyla veya elektronik ortamda da yapılabilir (6384 s. Kanun m. 5/4–5 ve 5/B). Yanlışlıkla ağır ceza mahkemesine yapılan istem Komisyona gönderilir ve mahkemeye başvuru tarihi esas alınır. Tutukluluğun şartları için tutuklama hangi hâllerde olur yazımıza, ceza yargılamasının genel çerçevesi için ceza hukuku ve ceza muhakemesi hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.

Beraat eden sanık yargılama giderlerini öder mi?

Kural olarak ödemez. Beraat kararı verilen sanık bakımından CMK m. 327/1’e göre hakkında beraat kararı verilen kişi, yalnızca kendi kusurundan kaynaklanan giderleri ödemeye mahkûm edilir. Beraat eden sanığın önceden ödemek zorunda kaldığı giderler Devlet Hazinesince üstlenilir (m. 327/2). Sanığa yüklenebilecek gider, ancak kendi kusuruyla yol açtığı bir işlemden doğan giderdir.

Suç uydurup iftirada bulunduğu sabit olan kişi ise bu nedenle yapılan giderleri ödemeye mahkûm edilir (m. 329). Beraat kararının gerekçesi, şikâyetçinin bilerek gerçeğe aykırı isnatta bulunduğunu ortaya koyuyorsa, beraat eden sanık ayrıca iftira suçundan şikâyet hakkını da değerlendirebilir.

Beraat kararı hakkında sık sorulan sorular

Yazar hakkında

Av. Ahmet Gökhan Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (Sicil No: 19638), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2006 mezunu. Ceza uzlaştırmacısıdır; Adalet Bakanlığı arabulucu siciline ve TÜRKPATENT marka vekilliği siciline kayıtlıdır. Ankara Barosu CMK Merkezi, Bilişim Kurulu ve Fikri Mülkiyet ve Rekabet Kurulu üyesidir.

Bu yazı 27 Eylül 2026 tarihinde yürürlükteki mevzuata göre gözden geçirilmiştir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki mütalaa niteliği taşımaz. Somut olayda suç tarihi, deliller ve güncel mevzuat birlikte değerlendirilmelidir.