Bölge Adliye Mahkemeleri (5235 M. 25): 18 BAM, Bağlı İller ve İstinaf Dosyasının Yeri

Bölge adliye mahkemeleri, adli yargıda ilk derece mahkemeleri ile Yargıtay arasında yer alan ve kesin olmayan hükümlere karşı istinaf başvurularını inceleyen ikinci derece mahkemelerdir. 26 Eylül 2026 itibarıyla 18 bölge adliye mahkemesi vardır ve 81 ilin her biri bunlardan birinin yargı çevresindedir. Yargı çevresini Adalet Bakanlığının önerisi üzerine HSK belirler.

İstinaf dilekçesi hazırlayan herkesin ilk sorusu, dosyanın hangi şehre gideceğidir. Muğla’daki bir ağır ceza mahkemesinin kararını alan sanık, birkaç yıl önce İzmir’e gideceğini düşünürdü. Bugün aynı dosya Denizli’de incelenir.

Elazığ’daki bir dosya ise 1 Eylül 2026’dan bu yana Diyarbakır’a değil Malatya’ya gider. Bölge adliye mahkemeleri ve bağlı iller son iki yılda üç kez değişti. Aşağıdaki liste 26 Eylül 2026 tarihinde Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK) kararlarıyla tek tek karşılaştırıldı.

Bölge adliye mahkemeleri nedir, ne iş yapar?

Bölge adliye mahkemesi (BAM: adli yargıda ilk derece mahkemeleri ile Yargıtay arasında yer alan ikinci derece mahkeme), 5235 sayılı Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun ile düzenlenir. Kanunun 33. maddesine göre temel görevi, ilk derece mahkemelerinin kesin olmayan hüküm ve kararlarına karşı yapılan başvuruları inceleyip karara bağlamaktır. Günlük dilde bu yüzden “istinaf mahkemesi” olarak da anılır.

İstinaf incelemesi yalnızca kâğıt üzerinden yapılan bir hukuka uygunluk denetimi değildir. Ceza davalarında bölge adliye mahkemeleri gerektiğinde duruşma açar, tanık dinler ve ilk derece hükmünü kaldırarak yeni hüküm kurabilir (CMK m. 280/2). Başvuru süresi, istinafa tabi olmayan kararlar ve verilebilecek kararların tamamı için ceza muhakemesinde istinaf rehberimize bakabilirsiniz.

İlk bölge adliye mahkemeleri 20 Temmuz 2016’da faaliyete başladı. İstanbul BAM’ın kendi tanıtım sayfası da bu tarihi verir. Sonraki yıllarda yeni merkezler eklendi. 26.06.2019 tarihli ve 230 sayılı HSK kararıyla Diyarbakır, Kayseri, Trabzon ve Van bölge adliye mahkemelerinin yargı çevreleri belirlendi ve bu düzen 02.09.2019’dan itibaren uygulandı.

Yargı çevresini belirleme yetkisi HSK’da

5235 sayılı Kanunun 25. maddesi iki ayrı işlemi birbirinden ayırır. Bölge adliye mahkemesinin kurulması Adalet Bakanlığının işidir; Bakanlık, bölgenin coğrafi durumu ve iş yoğunluğunu gözeterek ve Kurulun olumlu görüşünü alarak mahkemeyi kurar. Yargı çevresinin belirlenmesi, değiştirilmesi veya mahkemenin kaldırılması ise Bakanlığın önerisi üzerine Kurulun kararıyla olur. Her iki karar da Resmî Gazete’de yayımlanır.

Kanun metninde Kurulun eski adı olan “Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu” hâlâ geçer. Bugün bu yetkiyi Hâkimler ve Savcılar Kurulu kullanır. Yeni bir BAM kurulduğunda HSK iki şey yapar.

Yeni mahkemeye bağlanan illeri sayar ve bu illerin hangi eski BAM’dan çıkarıldığını gösterir. Diğer bölge adliye mahkemelerinin yargı çevreleri ise aynen devam eder. Kararlarda uygulama başlangıcı çoğunlukla “yeni mahkemenin faaliyete geçtiği tarih” olarak belirlenir.

Bölge adliye mahkemeleri ve bağlı iller (2026 güncel liste)

Tablo, HSK’nın 26.06.2019/230, 03.07.2024/1269, 17.04.2025/785 ve 06.05.2026/574 sayılı kararları esas alınarak hazırlandı. Değişmeyen yargı çevreleri, Adalet Bakanlığının 2019 sonrası toplu listesindeki hâliyle yazıldı. Tabloda toplam 81 il var ve her il yalnızca bir kez geçiyor.

Ankara, dokuz ilden oluşan Ankara Bölge Adliye Mahkemesinin merkezidir. Ankara’daki asliye ve ağır ceza mahkemelerinin hükümleri bu mahkemenin ceza dairelerinde incelenir. Soruşturmadan hükme kadar ceza yargılamasının diğer aşamaları için ceza hukuku ve ceza muhakemesi hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.

2024–2026 döneminde yargı çevresi değişiklikleri

Üç HSK kararı, eski listelerdeki eşleşmelerin önemli bir kısmını geçersiz kıldı. Değişikliklerin hepsi il bazındadır. Yani bir il başka bir BAM’a geçtiğinde, o ildeki bütün ilk derece ceza ve hukuk mahkemeleri yeni BAM’a bağlanır. İlçe bazında bölünme yoktur; kararlarda BAM yargı çevresi “illerin mülkî sınırlarını kapsayacak şekilde” belirlenir.

Uygulamaya etkisini somut bir örnekle görmek kolaydır. Çanakkale’de verilen bir hapis cezası 2024 ortasına kadar Bursa’da incelenirdi. Bugün Tekirdağ Bölge Adliye Mahkemesine gider.

Zonguldak’taki bir ağır ceza hükmü ise 1 Mayıs 2025’ten beri Sakarya’ya değil Ankara’ya gönderilir. Aynı şekilde Adıyaman ve Malatya Gaziantep’ten, Tunceli de Erzurum’dan ayrıldı.

Tekirdağ Bölge Adliye Mahkemesi için HSK’nın yayımladığı iş bölümü kararı, 02.09.2024 tarihinden itibaren uygulanacağını belirtir. Malatya BAM ise kararda 01.09.2026 tarihinde faaliyete geçirilmesi planlanan mahkeme olarak anılır ve bugün Adalet Bakanlığının bölge adliye mahkemeleri listesinde yer almaktadır.

Dosyanız hangi bölge adliye mahkemesine gider?

Belirleyici olan, hükmü veren ilk derece mahkemesinin bulunduğu ildir. Sanığın ikametgâhı, suçun işlendiği başka bir il ya da avukatın bürosunun bulunduğu şehir sonucu değiştirmez.

Örneğin Ankara’da yaşayan bir kişi hakkında Eskişehir’de açılan davada hüküm Eskişehir’de kurulmuşsa istinaf incelemesi Ankara BAM’da yapılır. Bu sefer rastlantı olarak ikisi aynıdır. Aynı kişi Muğla’da yargılanmışsa dosya Denizli’ye gider.

BAM yargı çevresi il bazında belirlendiği için ilçedeki mahkemeler de il merkezinin bağlı olduğu bölge adliye mahkemesine gider. Fethiye veya Bodrum’daki bir asliye ceza mahkemesinin hükmü, Muğla ili Denizli BAM yargı çevresinde olduğundan Denizli’de incelenir. Çorlu’daki bir hüküm Tekirdağ’a, Gebze’deki bir hüküm ise Kocaeli ili Sakarya BAM’a bağlı olduğundan Sakarya’ya gönderilir.

Dosya yanlış bölge adliye mahkemesine gönderilirse hak kaybı doğmaz. Ön inceleme sonunda BAM yetkili olmadığını tespit ederse dosyanın yetkili bölge adliye mahkemesine gönderilmesine karar verir (CMK m. 279/1-a). Bu karar itiraza tabidir. Ayrıca kanun yolunun veya merciin belirlenmesinde yanılma, kabul edilebilir bir başvuruda başvuranın haklarını ortadan kaldırmaz; başvuru görevli ve yetkili mercie gönderilir (CMK m. 264).

Bölge adliye mahkemelerinin iç yapısı ve daireleri

5235 sayılı Kanunun 26. maddesine göre her bölge adliye mahkemesi başkanlık, ceza daireleri başkanlar kurulu, hukuk daireleri başkanlar kurulu, daireler, Cumhuriyet başsavcılığı, adalet komisyonu ve müdürlüklerden oluşur. Her BAM’da en az üç hukuk ve en az iki ceza dairesi bulunur (m. 29). Daire sayısı Adalet Bakanlığının önerisi üzerine Kurulca artırılıp azaltılabilir.

Ceza daireleri arasındaki iş bölümünü HSK belirler (m. 35 son fıkra). Uygulamada bu, hangi suçun hangi dairede inceleneceğini gösteren ayrıntılı listeler demektir. Örneğin Tekirdağ BAM iş bölümü kararında, dairenin belirlenmesinde dosyanın UYAP üzerinden gönderildiği tarihin esas alınacağı yazılıdır. Aynı kararda, iş bölümü değişikliğiyle dairesi değişen dosyaların mevcut hâliyle önceki dairede görülmeye devam edeceği de belirtilir.

Bölge adliye mahkemesi Cumhuriyet başsavcılığı da ayrı bir birimdir (m. 30). Başsavcılık; Cumhuriyet başsavcısı, başsavcıvekili ve yeteri kadar savcıdan oluşur. Bölge adliye mahkemesinde bulunan Cumhuriyet savcıları, BAM kararlarına karşı kanun yoluna başvurabilir (CMK m. 260/2).

İstinaf mahkemesi kararından sonra ne olur?

Ceza dairelerinin bozma dışındaki hükümleri kural olarak temyiz edilebilir (CMK m. 286/1). Ancak kanun önemli istisnalar öngörür. İlk derece mahkemesinin verdiği beş yıl veya daha az hapis cezası ile her miktardaki adli para cezasına ilişkin esastan ret kararları temyiz edilemez (m. 286/2-a). Beş yıl veya daha az hapis cezasını artırmayan BAM kararları da aynı sınıra girer (m. 286/2-b).

İstinaf mahkemesi hükmü bozarsa dosya yeniden incelenmek üzere ilk derece mahkemesine veya kendi yargı çevresindeki başka bir ilk derece mahkemesine gönderilir (CMK m. 280/1-e). Diğer hâllerde bölge adliye mahkemeleri davanın yeniden görülmesine karar vererek duruşma hazırlığına başlar (m. 280/1-g).

Bu nedenle uygulamada pek çok dosya bölge adliye mahkemesinde kesinleşir. İstinaf dilekçesi, çoğu zaman sanığın son olağan kanun yoludur ve buna göre özenle hazırlanmalıdır. Beraat hükümlerinin istinaf ve temyizdeki durumu için beraat kararı ve kanun yolları yazımıza bakabilirsiniz.

Her karar bölge adliye mahkemesine gitmez. Seri muhakeme usulünde ve basit yargılama usulünde kurulan hükümler itiraz yoluyla denetlenir. Ceza davalarında uzlaşma ise soruşturma veya kovuşturma evresinde savcılık ve ilk derece mahkemesi düzeyinde yürür. Ancak ilk derece mahkemesi uzlaştırma usulünü hiç uygulamamışsa BAM bu nedenle hükmü bozar (CMK m. 280/1-f).

İstinaf dilekçesi nereye verilir, süre ne kadar?

İstinaf dilekçesi bölge adliye mahkemesine değil, hükmü veren ilk derece mahkemesine verilir (CMK m. 273/1). Dilekçede ilgili BAM ceza dairesine hitap edilmesi yaygındır, ancak teslim yeri ilk derece mahkemesidir. İlk derece mahkemesi karşı tarafın iki haftalık cevap süresi dolduktan sonra dosyayı bağlı olduğu BAM’a gönderir (m. 277).

• Başvuru süresi, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğinden itibaren iki haftadır (m. 273/1).
• Tutuklu sanık, bulunduğu ceza infaz kurumu müdürüne beyanda bulunarak da başvurabilir (m. 263). Tutukluluğun şartları için tutuklama hangi hâllerde olur yazımıza bakabilirsiniz.
• On beş yıl ve daha fazla hapis cezalarına ilişkin hükümler BAM’da re’sen incelenir (m. 272/1).
• Dosya BAM’a geldiğinde iş bölümüne göre görevli ceza dairesine verilir, tebligat eksikleri giderilir (m. 278).

Yargı çevresi değişen illerde, özellikle 2024–2026 arasında verilen hükümlerde, dosyanın gönderildiği mahkemenin UYAP’tan kontrol edilmesi yararlı olur. Duruşma açılacaksa, sanık ve müdafinin hangi şehirdeki BAM’a gideceği bu kontrolden sonra planlanmalıdır.

Bölge adliye mahkemesi ile bölge idare mahkemesi aynı mı?

Hayır. Bölge adliye mahkemeleri adli yargıda, yani ceza ve hukuk davalarında istinaf merciidir. Bölge idare mahkemeleri ise idari yargıda idare ve vergi mahkemelerinin kararlarını inceler.

İkisinin yargı çevreleri ayrı kararlarla belirlenir ve farklıdır. Bir ilin hangi bölge idare mahkemesine bağlı olduğu, bu listeden çıkarılamaz.

Bölge adliye mahkemeleri hakkında sık sorulan sorular

Yazar hakkında

Av. Ahmet Gökhan Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (Sicil No: 19638), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2006 mezunu. Ceza uzlaştırmacısıdır; Adalet Bakanlığı arabulucu siciline ve TÜRKPATENT marka vekilliği siciline kayıtlıdır. Ankara Barosu CMK Merkezi, Bilişim Kurulu ve Fikri Mülkiyet ve Rekabet Kurulu üyesidir.

Bu yazı 27 Eylül 2026 tarihinde yürürlükteki mevzuata göre gözden geçirilmiştir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki mütalaa niteliği taşımaz. Somut olayda suç tarihi, deliller ve güncel mevzuat birlikte değerlendirilmelidir.