Basit Yargılama Usulü (CMK 251–252): Kapsamı, Savunma Süresi, 1/4 İndirim ve İtiraz

Basit yargılama usulü, asliye ceza mahkemesinin iddianameyi kabul ettikten sonra duruşma yapmadan, yazılı beyan ve savunmalara dayanarak hüküm kurabildiği özel bir yoldur. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 251–252. maddelerinde düzenlenir. Adli para cezasını ve/veya üst sınırı iki yıl veya daha az hapis cezasını gerektiren suçlarda uygulanabilir. Mahkûmiyet hâlinde sonuç ceza dörtte bir indirilir.

Bu usulle karşılaşan sanıkların çoğu, önce bir şeyin eksik olduğunu düşünür. Tebligat zarfından iddianame ve “iki hafta içinde yazılı savunmanızı bildirin” yazısı çıkar, ama duruşma günü yoktur. Bu bir hata değildir, kanunun öngördüğü yazılı bir yargılama biçimidir.

Usul 1 Ocak 2020’den beri uygulanıyor. 7499 sayılı Kanun (yürürlük 01.06.2024) savunma süresini ve itiraz usulünü değiştirdi; Anayasa Mahkemesi de 2024’te bir ibareyi iptal etti. CMK 251 ve 252’nin güncel hâli, kapsamı, indirimi ve itiraz yolu aşağıda örneklerle yer alıyor.

Basit yargılama usulü nedir?

Basit yargılama usulü, 7188 sayılı Kanunla (2019) getirilen ve hafif suçlarda yargılamayı hızlandırmayı amaçlayan bir usuldür. Mahkeme taraflardan yazılı beyan ve savunma alır, gerekli belgeleri ilgili kurumlardan ister. Süre dolunca duruşma açmadan ve Cumhuriyet savcısının görüşünü almadan karar verir (m. 251/3). Karşılığında sanık, mahkûmiyet hâlinde sonuç cezada dörtte bir indirimden yararlanır.

Kurum sık sık seri muhakeme usulü ile karıştırılır. Aradaki en önemli fark zamanlama ve rızadır. Seri muhakeme soruşturmanın sonunda, savcının teklifi ve şüphelinin müdafi huzurundaki kabulüyle işler.

Basit yargılama ise kovuşturma evresinde, iddianamenin kabulünden sonra, mahkemenin kararıyla uygulanır ve sanığın rızası aranmaz. Sanığın elindeki güvence, hükme itiraz ederek duruşmalı yargılamayı sağlayabilmesidir.

CMK 251 kapsamı: basit yargılama usulü hangi suçlarda uygulanır?

CMK m. 251/1’e göre usul, asliye ceza mahkemesince adli para cezasını ve/veya üst sınırı iki yıl veya daha az süreli hapis cezasını gerektiren suçlarda uygulanabilir. Kanun, seri muhakemedeki gibi bir suç listesi vermez. Ölçüt, suçun kanuni tanımındaki cezanın üst sınırıdır. Mahkeme basit yargılama usulünü uygulamak zorunda değildir; kanun “karar verilebilir” der.

Zamanlama da kanunda sınırlandırılmıştır. 7331 sayılı Kanunla (2021) eklenen cümleye göre, CMK m. 175/2 uyarınca duruşma günü belirlendikten sonra basit yargılama usulü uygulanmaz. Karar, iddianamenin kabulü ile duruşma gününün belirlenmesi arasındaki kısa aşamada verilmelidir. Tensip zaptında duruşma günü verilmişse bu yol kapanmış demektir.

Aşağıdaki tablo, ceza üst sınırı iki yılı aşmayan bazı TCK suçlarını örnek olarak gösterir. Tablo sınırlayıcı değildir. Her dosyada suçun hangi fıkradan nitelendirildiği ve suç tarihindeki kanun metni esas alınmalıdır.

Uzlaştırma ve önödeme ile sıralama

Tablodaki suçların neredeyse tamamı başka bir kurumun da kapsamındadır. Taksirle yaralama, tehdit (m. 106/1), konut dokunulmazlığının ihlali ve şikâyete bağlı suçlar uzlaştırmaya tabidir (CMK m. 253/1). Hakaret ise 7571 sayılı Kanunla uzlaştırma dışına çıkarılıp, kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hâl hariç önödeme kapsamına alındı (TCK m. 75/6). Bu yüzden dosya asliye ceza mahkemesine gelmeden önce genellikle ceza davalarında uzlaşma veya önödeme aşamasından geçer.

Uygulamada basit yargılama usulü, bu aşamaların sonuç vermediği dosyalarda gündeme gelir. Örneğin komşusunu tehdit ettiği iddia edilen kişi uzlaştırma teklifini reddetmiş, savcı da iddianame düzenlemişse, asliye ceza mahkemesi dosyayı duruşmasız yürütmeye karar verebilir. İlk derece mahkemesi uzlaştırma veya önödeme usulünü hiç uygulamadan hüküm kurmuşsa bu durum kanun yolunda bozma nedenidir (CMK m. 280/1-f).

Hakaret ve tehdit suçlarının ceza aralıkları ile nitelikli hâlleri için şerefe karşı suçlar ve cezaları yazımıza bakabilirsiniz.

Basit yargılama usulünün uygulanmadığı hâller

CMK m. 251/7’ye göre usul; yaş küçüklüğü ve akıl hastalığı hâlleri ile soruşturma veya kovuşturma yapılması izne ya da talebe bağlı olan suçlar hakkında uygulanmaz. Maddedeki “sağır ve dilsizlik” ibaresi Anayasa Mahkemesinin 5.11.2024 tarihli ve E.2024/66, K.2024/188 sayılı kararıyla iptal edildi; iptal 10.3.2025’te yürürlüğe girdi.

İzne bağlı suçlara en tanıdık örnek, memurların görevleriyle ilgili suçlarıdır. Bu konuda kamu görevlilerinin yargılanması ve soruşturma izni yazımıza bakabilirsiniz. Ayrıca kapsama giren bir suç, kapsama girmeyen başka bir suçla birlikte işlenmişse de usul uygulanmaz (m. 251/8). Örneğin aynı olayda konut dokunulmazlığının ihlali (m. 116/1) ile silahla tehdit (m. 106/2, iki yıldan yedi yıla kadar hapis) birlikte yargılanıyorsa, konut suçu yönünden de genel hükümler uygulanır.

Basit yargılama usulünde süreç ve savunma süresi

1. İddianame kabul edilir; mahkeme duruşma günü belirlemeden basit yargılama usulünü uygulamaya karar verir.
2. İddianame sanığa, mağdura ve şikâyetçiye tebliğ edilir; beyan ve savunmalarını iki hafta içinde yazılı bildirmeleri istenir.
3. Tebligatta duruşma yapılmaksızın hüküm verilebileceği belirtilir; gerekli belgeler kurumlardan istenir.
4. Süre dolunca mahkeme duruşmasız ve savcının görüşünü almadan CMK m. 223’teki kararlardan birini verir.
5. Hükümde itiraz usulü ve itirazın sonuçları gösterilir (m. 251/5).

Savunma süresi 7499 sayılı Kanunla “on beş gün” yerine “iki hafta” olarak düzenlendi. Mahkeme gerekli görürse, hüküm verilinceye kadar her aşamada duruşma açarak genel hükümlere göre yargılamaya devam edebilir (m. 251/6). Bu, örneğin tanık anlatımlarının çeliştiği ya da bilirkişi incelemesi gereken dosyalarda sık görülür.

Basit yargılama usulünde ceza indirimi ve verilebilecek kararlar

Mahkeme, TCK m. 61’i dikkate alarak CMK m. 223’te sayılan kararlardan birini verir. Bunlar beraat kararı, ceza verilmesine yer olmadığı kararı, mahkûmiyet, güvenlik tedbiri, davanın reddi ve düşmedir. Mahkûmiyet hâlinde sonuç ceza dörtte bir oranında indirilir (m. 251/3). Kanun “sonuç ceza” dediği için indirim, diğer artırım ve indirimler uygulandıktan sonra ulaşılan cezaya yapılır.

Somut bir hesap şöyle yapılır. Tehdit suçundan temel ceza 6 ay belirlenmiş, takdiri indirimle 5 aya inmişse, basit yargılama indirimi bu 5 ay üzerinden uygulanır ve sonuç ceza 3 ay 22 gün olur. Koşulları varsa kısa süreli hapis cezası seçenek yaptırımlara çevrilebilir veya ertelenebilir (m. 251/4).

Sanık yazılı olarak karşı çıkmadığı takdirde hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına (HAGB) da karar verilebilir (m. 251/4). HAGB istemeyen sanığın bunu savunmasında açıkça yazması gerekir. HAGB kurumu CMK m. 231/5 vd. 31.07.2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 7589 sayılı Kanunla yeniden düzenlendi. Anayasa Mahkemesinin önceki metne ilişkin iptal kararı 30.09.2026’da yürürlüğe gireceğinden somut dosyada güncel metin kontrol edilmelidir.

Basit yargılama usulünde itiraz nasıl yapılır?

Basit yargılamada itiraz, sanığın duruşmalı yargılamaya geçmesini sağlayan tek yoldur. Basit yargılama usulü ile verilen hükümlere karşı itiraz edilebilir; süresinde itiraz edilmeyen hükümler kesinleşir (m. 252/1). İtiraz, kararı öğrenmeden itibaren iki hafta içinde yapılır (m. 268/1). Dilekçe kararı veren mahkemeye verilebileceği gibi zabıt kâtibine beyanla da itiraz edilebilir.

7499 sayılı Kanunla değişen m. 252/2’ye göre, itiraz üzerine hükmü veren mahkeme dosyayı, o yerde birden fazla asliye ceza mahkemesi varsa tevzi kriterlerine göre belirlenen asliye ceza mahkemesine gönderir. Tek asliye ceza mahkemesi olan yerlerde aynı mahkemedeki başka bir yetkili hâkim, o da yoksa adalet komisyonu başkanınca görevlendirilen hâkim duruşma açar. Taraflar gelmese de duruşma yapılır ve yokluklarında hüküm verilebilir.

• Duruşmalı yargılamayı yapan mahkeme, basit yargılamadaki hükümle bağlı değildir (m. 252/3).
• İtiraz sanık dışındaki kişilerce yapılmışsa dörtte bir indirim yeni hükümde de uygulanır.
• Duruşmadan önce itirazdan vazgeçilirse duruşma yapılmaz ve itiraz edilmemiş sayılır (m. 252/2).
• İtiraz üzerine verilen lehe hüküm, itiraz etmeyen diğer sanıklara da uygulanabilir (m. 252/4).
• Duruşmalı yargılama sonunda verilen hükme karşı genel hükümlere göre kanun yoluna, örneğin ceza muhakemesinde istinaf yoluna başvurulabilir (m. 252/5).

Basit yargılamada itiraz her zaman duruşmalı yargılamaya yol açmaz. Süresinde yapılmayan veya hakkı olmayan kişi tarafından yapılan itiraz, genel itiraz merciince incelenir (m. 252/6). Yalnızca yargılama gideri, vekâlet ücreti ya da maddi hataya ilişkin itiraz da aynı şekilde merciine gider (m. 252/7). Bu hâllerde dosya duruşmalı yargılama için başka mahkemeye gönderilmez.

Yazılı savunmada nelere dikkat edilmeli?

Basit yargılama usulünde mahkeme tanığı dinlemeden, sanığı görmeden ve delilleri duruşmada tartıştırmadan karar verebilir. İki haftalık sürede verilecek yazılı savunma bu yüzden dosyadaki tek savunma aracı olabilir. İddianamedeki her olguya ayrı ayrı cevap verilmesi, lehe delillerin ve dinlenmesi istenen tanıkların açıkça gösterilmesi önem taşır.

• İddianamedeki suç vasfına ve uygulanan kanun maddesine itiraz varsa gerekçesiyle yazılmalıdır.
• Toplanması istenen belge ve kayıtlar (kamera kaydı, yazışma, rapor) somut olarak belirtilmelidir.
• Zararın giderilmesi veya uzlaşma teklifi gibi dosyayı etkileyebilecek hususlar eklenmelidir.
• HAGB istenmiyorsa bu durum yazılı olarak açıkça bildirilmelidir.
• Duruşma açılması gerekiyorsa gerekçesiyle talep edilmelidir (m. 251/6).

Mahkeme duruşma açma talebiyle bağlı değildir, ancak talep ve gerekçesi dosyada yer alır. Basit yargılama usulü dosya üzerinden yürüdüğü için hâkimin önündeki tek anlatım çoğu zaman bu dilekçedir. Hüküm aleyhe olursa itiraz yoluyla duruşmalı yargılama zaten sağlanabilir. Bu nedenle yazılı savunma ile itiraz stratejisi birlikte planlanmalıdır.

Yürürlük ve geçiş dönemi

CMK geçici m. 5/1-c’ye göre basit yargılama usulü 1 Ocak 2020’den itibaren uygulanır. Aynı maddenin (d) bendi, bu tarih itibarıyla kovuşturma evresine geçilmiş, hükme bağlanmış veya kesinleşmiş dosyalarda usulün uygulanmayacağını öngörüyordu. Anayasa Mahkemesi, 25.6.2020 tarihli ve E.2020/16, K.2020/33 sayılı kararıyla “kovuşturma evresine geçilmiş” ibaresini, 14.1.2021 tarihli ve E.2020/81, K.2021/4 sayılı kararıyla da “hükme bağlanmış” ibaresini basit yargılama usulü yönünden iptal etti.

Bu iptallerle, 1 Ocak 2020’de kesinleşmemiş eski dosyalarda da basit yargılama usulünün uygulanabilmesinin önü açıldı. Bugün geçiş kuralının pratik önemi azalmış olsa da uzun süren veya bozma sonrası yeniden görülen dosyalarda hâlâ gündeme gelebilir.

Basit yargılama ile seri muhakeme arasındaki fark nedir?

Her iki usul de mahkûmiyetle sonuçlanmak zorunda değildir. Hangi usulün sanık için daha uygun olduğu suçun niteliği ve deliller birlikte değerlendirilerek belirlenir. Ceza yargılamasının diğer aşamaları için ceza hukuku ve ceza muhakemesi hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Basit yargılama usulü hakkında sık sorulan sorular

Yazar hakkında

Av. Ahmet Gökhan Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (Sicil No: 19638), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2006 mezunu. Ceza uzlaştırmacısıdır; Adalet Bakanlığı arabulucu siciline ve TÜRKPATENT marka vekilliği siciline kayıtlıdır. Ankara Barosu CMK Merkezi, Bilişim Kurulu ve Fikri Mülkiyet ve Rekabet Kurulu üyesidir.

Bu yazı 27 Eylül 2026 tarihinde yürürlükteki mevzuata göre gözden geçirilmiştir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki mütalaa niteliği taşımaz. Somut olayda suç tarihi, deliller ve güncel mevzuat birlikte değerlendirilmelidir.