Soruşturma İzni Nedir? 4483 Sayılı Kanunda Yetkili Merci, 30 Günlük Süre ve İtiraz

Kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği iddia edilen bir suçta savcılığın soruşturmaya geçebilmesi için idarenin vermesi gereken izne soruşturma izni denir. İzni, 4483 sayılı Kanuna göre görevlinin unvanına göre kaymakam, vali veya bakan gibi merciler verir. Karar en geç 30 günde verilir; karara 10 gün içinde itiraz edilebilir.

Belediyeye verdiği dilekçe aylardır cevapsız kalan bir vatandaş savcılığa şikâyette bulunur. Birkaç hafta sonra eline geçen yazıda şikâyetin değil, izin talebinin konu edildiğini görür ve sürecin neden bir valilik ya da kaymakamlık üzerinden yürüdüğünü sorar. Cevap, 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun’dadır. Kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği iddia edilen suçlarda savcılık, idarenin izni olmadan soruşturmaya geçemez.

Soruşturma İzni Nedir, Neden Gerekir?

Anayasa’nın 129. maddesine göre memurlar ve diğer kamu görevlileri hakkında işledikleri iddia edilen suçlardan dolayı ceza kovuşturması açılması, kanunla belirlenen istisnalar dışında, kanunun gösterdiği idari merciin iznine bağlıdır. Bu güvencenin amacı, kamu hizmetinin asılsız ve kişisel husumete dayalı şikâyetlerle aksamasını önlemektir.

Soruşturma izni bir ceza kararı değildir. İdare yalnızca soruşturmaya geçilmesini haklı kılacak ciddi bir iddia bulunup bulunmadığını değerlendirir. Suçun işlenip işlenmediğine yine savcılık ve mahkeme karar verir.

İzin verilmezse savcılık o fiil hakkında soruşturma yapamaz. İzin verilirse kamu görevlilerinin yargılanması genel hükümlere göre yürür (4483 m. 11).

4483 Sayılı Kanun Kimleri Kapsar?

Kanun, Devletin ve diğer kamu tüzel kişilerinin genel idare esaslarına göre yürüttükleri kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevleri yerine getiren memurlar ve diğer kamu görevlileri hakkında uygulanır (m. 2). İki şart birlikte aranır. Kişi asli ve sürekli bir kamu görevi yürütmeli ve suç bu görev sebebiyle işlenmiş olmalıdır.

Türk Ceza Kanunu’ndaki kamu görevlisi tanımı daha geniştir. TCK m. 6/1-c, kamusal faaliyetin yürütülmesine atama, seçilme veya herhangi bir surette sürekli, süreli ya da geçici olarak katılan herkesi kamu görevlisi sayar. Bu nedenle bir kişi rüşvet veya zimmet gibi suçlar bakımından kamu görevlisi sayılsa bile, hakkında her zaman 4483 sayılı Kanun uyarınca soruşturma izni gerekmeyebilir.

Suçun “görev sebebiyle” işlenmiş sayılması için fiilin görevin sağladığı yetki ve imkânlarla bağlantılı olması gerekir. Görevle ilgisi olmayan kişisel suçlar genel hükümlere göre doğrudan soruşturulur. Örneğin, bir tapu memurunun işlem yaparken usulsüzlük yaptığı iddiası izne tabi olabilir; aynı memurun hafta sonu komşusuyla kavgası ise izne tabi değildir.

Hangi Hâllerde İzin Aranmaz?

Kanun bazı istisnalar öngörür. Ağır cezayı gerektiren suçüstü hâli genel hükümlere tabidir (m. 2).

Görevleri ve sıfatları nedeniyle özel soruşturma usulüne bağlı olanlar, örneğin hâkimler ve savcılar, kendi kanunlarındaki usule tabidir. Disiplin hükümleri de saklıdır. Yani ceza sürecinden bağımsız olarak disiplin soruşturması yürütülebilir.

CMK m. 161/5’e göre adliye ile ilgili görevlerde kötüye kullanma veya ihmali görülen kamu görevlileri ile savcının emirlerini yerine getirmeyen kolluk amir ve memurları hakkında savcı doğrudan soruşturma yapar. Aynı fıkra, bu hâlde vali ve kaymakamlar için 4483 sayılı Kanunun, en üst dereceli kolluk amirleri için ise hâkimlerin tabi olduğu yargılama usulünün uygulanacağını belirtir.

Vali ve kaymakamların kişisel suçlarında ise soruşturma ve kovuşturma yetkisi, görev yerinin bağlı olduğu bölge adliye mahkemesinin bulunduğu yerdeki il Cumhuriyet başsavcılığına ve ağır ceza mahkemesine aittir. Ağır cezalık suçüstü hâllerinde genel hükümler uygulanır (CMK m. 161/6).

Soruşturma İznini Kim Verir? Yetkili Merciler

Yetkili merci, kamu görevlisinin görev yeri ve unvanına göre değişir (m. 3). Merci belirlenirken suç tarihindeki görev esas alınır. Ast ve üst memur aynı fiile birlikte katılmışsa izin, üst memurun bağlı olduğu merciden istenir. Yetkili mercilerin yokluğunda yetkiyi vekilleri bizzat kullanır.

Şikâyet Dilekçesi Hangi Şartları Taşımalı?

Kamu görevlileri hakkındaki ihbar ve şikâyetler soyut ve genel nitelikte olamaz. Dilekçede kişi veya olay belirtilmeli, iddialar ciddi bulgu ve belgelere dayanmalı, dilekçe sahibinin doğru adı, soyadı, imzası ile iş veya ikametgâh adresi bulunmalıdır (m. 4/3). Bu şartları taşımayan başvurular işleme konulmaz ve durum başvurana bildirilir (m. 4/4).

İddialar doğruluğu şüphe götürmeyecek belgelerle ortaya konmuşsa kimlik ve adres şartı aranmaz. Başsavcılar ve yetkili merciler ihbarcının kimlik bilgilerini gizli tutmak zorundadır. Aynı konuda daha önce sonuçlandırılmış bir ön inceleme varsa, sonucu etkileyecek yeni belge sunulmadıkça başvuru işleme konulmaz (m. 5/2).

Şikâyet savcılığa yapıldığında Cumhuriyet başsavcısı yalnızca ivedi toplanması gereken ve kaybolma ihtimali olan delilleri tespit eder. Kamu görevlisinin ifadesine başvurmadan evrakın bir örneğini ilgili makama göndererek izin ister (m. 4/1). Diğer kamu görevlileri de kapsamdaki bir suçu öğrendiklerinde durumu yetkili mercie iletir (m. 4/2).

Soruşturma İzni Kaç Günde Çıkar? Ön İnceleme Süresi

Yetkili merci kapsamdaki bir suçu öğrendiğinde ön inceleme (izin verilip verilmeyeceğine esas olmak üzere yapılan idari inceleme) başlatır (m. 5/1). İncelemeyi bizzat yapabileceği gibi denetim elemanlarına veya ilgilinin üstü konumundaki görevlilere de yaptırabilir. İnceleyenlerin aynı kurum içinden belirlenmesi esastır. Yargı mensupları, yargı kuruluşlarında çalışanlar ve askerler başka mercilerin ön incelemelerinde görevlendirilemez.

Ön inceleme yapanlar bakanlık müfettişlerinin ve kendilerini görevlendiren merciin yetkilerine sahiptir. Hakkında inceleme yapılan görevlinin ifadesini alır, bilgi ve belgeleri toplar ve görüşlerini içeren bir rapor düzenler. Birden fazla inceleyen varsa farklı görüşler raporda ayrı ayrı gösterilir. Yetkili merci bu rapor üzerine izin verilmesine veya verilmemesine gerekçeli olarak karar verir (m. 6).

Soruşturma izni hakkındaki karar, suçun öğrenilmesinden itibaren ön inceleme dâhil en geç otuz gün içinde verilir. Zorunlu hâllerde bu süre on beş günü geçmemek üzere bir kez uzatılabilir (m. 7).

İzin, şikâyet konusu olaylar ile bunlara bağlı olarak soruşturma sırasında ortaya çıkabilecek konuları kapsar. İzin verilen olaydan tamamen ayrı bir suç ortaya çıkarsa yeniden izin alınır. Suçun hukuki niteliğinin değişmesi ise yeni izin gerektirmez (m. 8).

Soruşturma İzni Kararına İtiraz

Yetkili merci kararını Cumhuriyet başsavcılığına, hakkında inceleme yapılan görevliye ve varsa şikâyetçiye bildirir (m. 9/1). İzin verilmesine karşı kamu görevlisi, soruşturma izni verilmemesine karşı Cumhuriyet başsavcılığı veya şikâyetçi itiraz edebilir. Şikâyetçi, başvurunun işleme konulmaması kararına karşı da itiraz yoluna gidebilir. İtiraz süresi kararın tebliğinden itibaren on gündür (m. 9/2).

İtirazı, m. 3’ün (e), (f), (g) (Cumhurbaşkanınca verilen izin hariç) ve (h) bentlerinde sayılanlar için Danıştay İkinci Dairesi, diğerleri için yetkili merciin yargı çevresindeki bölge idare mahkemesi inceler. İtirazlar öncelikle incelenir, en geç üç ay içinde karara bağlanır ve kararlar kesindir (m. 9/3-4). Örneğin bir ilçe belediye başkanı hakkında İçişleri Bakanının izin vermemesine karşı şikâyetçinin itirazı Danıştay İkinci Dairesine gider.

İzin itiraz edilmeden veya itirazın reddiyle kesinleşirse ya da izin verilmemesine yapılan itiraz kabul edilirse dosya derhal yetkili Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir. Savcılık, CMK ve diğer kanunlardaki yetkilerini kullanarak soruşturmayı yürütür (m. 11). İzin alınmadan düzenlenen iddianame mahkemece iade edilir (CMK m. 174/1-d).

İzin verilmesi, kamu görevlisinin suçlu olduğu anlamına gelmez. Savcılık izin üzerine delilleri toplar ve soruşturmayı genel hükümlere göre sonuçlandırır (m. 11). Deliller yeterli değilse kovuşturmaya yer olmadığı kararı verebilir, yeterliyse iddianame düzenler.

Kamu görevlisi bu aşamada şüpheli sıfatıyla ifade verir ve müdafi yardımından yararlanır. Bu nedenle izin kararına itiraz etmeyen görevli, savunma haklarını soruşturma ve kovuşturma evrelerinde ayrıca kullanabilir.

Soruşturma ve Yargılama Hangi Makamda Yapılır?

Hazırlık soruşturmasını genel hükümlere göre yetkili ve görevli Cumhuriyet başsavcılığı yapar. Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri, TBMM Genel Sekreteri, bakan yardımcıları ve valiler için soruşturmayı Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı veya başsavcıvekili, kaymakamlar için il Cumhuriyet başsavcısı veya başsavcıvekili yürütür. Hâkim kararı gereken işlemlerde bu kişiler için sırasıyla Yargıtayın ilgili ceza dairesine ve il asliye ceza mahkemesine, diğerleri için sulh ceza hâkimine başvurulur (m. 12).

Davaya kural olarak genel hükümlere göre yetkili ve görevli mahkeme bakar. Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri, TBMM Genel Sekreteri, bakan yardımcıları ve valiler Yargıtayın ilgili ceza dairesinde, kaymakamlar ise il ağır ceza mahkemesinde yargılanır (m. 13). Suç iştirak hâlinde işlenmişse memur olmayan memurla, ast memur da üst memurla aynı mahkemede yargılanır (m. 10). Vekiller de asillerin tabi olduğu usule tabidir (m. 14).

Kamu görevlileri hakkındaki dosyalarda sık görülen suçlar arasında irtikap, nüfuz ticareti ve ihaleye fesat karıştırma yer alır. Mal bildirimi yükümlülüğü için 3628 sayılı Kanun yazımıza bakabilirsiniz. Ağır cezalık suçüstü hâlinde izin aranmadığı için doğrudan yakalama ve gözaltı kuralları, gerekirse tutuklama hükümleri uygulanır.

Haksız Şikâyet, Disiplin ve Tazminat

İhbar veya şikâyetin kamu görevlisini mağdur etmek amacıyla ve uydurma bir suç isnadıyla yapıldığı soruşturmada anlaşılır veya yargılamada sabit olursa, haksız isnatta bulunanlar hakkında Cumhuriyet başsavcılığınca kendiliğinden soruşturmaya geçilir (m. 15). Kamu görevlisinin şikâyet ve genel hükümlere göre tazminat davası açma hakkı saklıdır. Durum ayrıca iftira suçu yönünden de değerlendirilebilir.

Ek madde 1’e göre ön inceleme, disiplin soruşturması veya teftiş yapan görevlilerin bu işlemlerinden dolayı, kişisel kusur dâhil, ancak idare aleyhine tazminat davası açılabilir. Görevlinin kin, garez veya baskıyla kanaat oluşturduğu kesinleşmiş yargı ya da disiplin kurulu kararıyla tespit edilirse idarenin rücu hakkı saklıdır.

İzin süreci, kamu görevlisinin disiplin yönünden sorumluluğunu etkilemez. İzin verilmese bile idare aynı olay için disiplin soruşturması yürütebilir. Genel çerçeve için 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nda görev suçlarının yerini gösteren yazımıza ve ceza hukuku ve ceza muhakemesi hukuku sayfamıza bakabilirsiniz. Suç tarihine göre lehe kanun (TCK m. 7) ayrıca değerlendirilmelidir.

Soruşturma İzni Hakkında Sık Sorulan Sorular

Yazar hakkında

Av. Ahmet Gökhan Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (Sicil No: 19638), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2006 mezunu. Ceza uzlaştırmacısıdır; Adalet Bakanlığı arabulucu siciline ve TÜRKPATENT marka vekilliği siciline kayıtlıdır. Ankara Barosu CMK Merkezi, Bilişim Kurulu ve Fikri Mülkiyet ve Rekabet Kurulu üyesidir.

Bu yazı 27 Eylül 2026 tarihinde yürürlükteki mevzuata göre gözden geçirilmiştir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki mütalaa niteliği taşımaz. Somut olayda suç tarihi, deliller ve güncel mevzuat birlikte değerlendirilmelidir.