FİKRİ MÜLKİYET HUKUKU

Fikri mülkiyet hukuku, marka, patent ve tasarım gibi sınai hakları ve fikir ile sanat eserleri üzerindeki hakları koruyan kuralların bütünüdür. Marka, tasarım ve patent 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nda (SMK), eser hakları ise 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nda (FSEK) düzenlenir. Bu sayfada marka tescili süreci, marka hakkının süresi ve ihlal hâlinde başvurulacak ceza hükümleri anlatılmaktadır.

Fikri mülkiyet hukukunda marka tescili süreci

Marka tescili için başvuru Türk Patent ve Marka Kurumuna (TÜRKPATENT) yapılır. Kurum önce başvuruyu şekil yönünden inceler; eksiklik varsa giderilmesi için iki ay süre verilir (SMK m.15). Şekil incelemesini geçen başvuru, SMK m.5’teki mutlak ret nedenleri bakımından incelenir ve reddedilmezse Bültende yayımlanır (m.16).

Yayımdan sonra üçüncü kişiler iki ay içinde itiraz edebilir (m.18). İtiraz, mutlak ret nedenlerine (m.5) ya da önceki bir markayla karıştırılma ihtimali gibi nispi ret nedenlerine (m.6) dayanabilir. İtiraz yapılmamış veya itirazlar nihai olarak reddedilmişse ve tescil ücretinin ödendiği Kuruma bildirilmişse marka tescil edilir, sicile kaydedilir ve Bültende yayımlanır (m.22).

Kurum kararlarına karşı kararın bildiriminden itibaren iki ay içinde yazılı ve gerekçeli itiraz yapılabilir (m.20). Kurumun kararlarına karşı açılacak davalarda görevli ve yetkili mahkeme Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesidir (m.156/2).

Marka vekili ne yapar, vekaletname nasıl sunulur?

SMK marka vekilini, marka, tasarım, coğrafi işaret ve geleneksel ürün adlarına ilişkin konularda hak sahiplerini Kurum nezdinde temsil eden kişi olarak tanımlar (m.2). Türkiye’de yerleşik kişiler başvuruyu kendileri de yapabilir; yerleşim yeri yurt dışında olanlar ise ancak marka veya patent vekili aracılığıyla işlem yapabilir, aksi hâlde işlem yapılmamış sayılır (m.160/3).

Marka vekili tayin edildiğinde tüm işlemler vekil tarafından yürütülür ve vekile yapılan tebligat asile yapılmış sayılır. Kurum gerekli gördüğünde vekaletnamenin aslını veya onaylı suretini isteyebilir (m.160/4-5). Büroda Av. Ahmet Gökhan Mutlu TÜRKPATENT siciline kayıtlı marka vekilidir; özgeçmişi Av. Ahmet Gökhan Mutlu sayfasındadır.

Fikri mülkiyet hukuku uygulamasında sık karşılaşılan bir sorun, markanın tescil edilip hiç kullanılmamasıdır. Tescil tarihinden itibaren beş yıl içinde haklı sebep olmadan Türkiye’de ciddi biçimde kullanılmayan marka iptal edilebilir (m.9). Kullanım belgelerinin düzenli saklanması, ileride hem iptal talebine hem de yayına itirazda karşı tarafın kullanım ispatı talebine karşı işe yarar.

Fikri mülkiyet hukuku ihlallerinde ceza sorumluluğu

SMK m.29 tecavüz sayılan fiilleri, m.30 ise cezai yaptırımları düzenler. Başkasına ait marka hakkına iltibas veya iktibas suretiyle tecavüz ederek mal üreten, satan, ithal veya ihraç eden, ticari amaçla satın alan, bulunduran veya depolayan kişi bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılır. Marka koruma işaretini yetkisiz kaldırmanın cezası bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası, başkasının marka hakkı üzerinde yetkisiz tasarrufun cezası ise iki yıldan dört yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasıdır.

Bu suçlarda cezaya hükmedilebilmesi için markanın Türkiye’de tescilli olması şarttır ve soruşturma şikâyete bağlıdır. Taklit malı satan kişi malı nereden aldığını bildirir ve bu sayede üreticilerin ortaya çıkarılmasını ve mallara elkonulmasını sağlarsa hakkında cezaya hükmolunmaz (m.30/5-7). Örneğin bir mağazada taklit ürün ele geçirilen satıcı açısından tedarikçinin belgelenmesi bu nedenle önem taşır.

Fikri mülkiyet hukuku yalnızca markalardan ibaret değildir; eser haklarında FSEK m.71 uygulanır: Bir eseri hak sahibinin yazılı izni olmadan çoğaltan, yayan veya satışa arz eden kişi bir yıldan beş yıla kadar hapis veya adli para cezasıyla; başkasına ait esere kendi eseri olarak ad koyan kişi altı aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıyla cezalandırılır. FSEK m.75’e göre bu suçlar da şikâyete bağlıdır ve hak sahipliğini gösteren belgelerin şikâyet süresi içinde Cumhuriyet başsavcılığına verilmesi gerekir.

Fikri mülkiyet hukuku davalarına fikri ve sınai haklar hukuk ve ceza mahkemeleri, bu mahkemelerin kurulmadığı yerlerde görevlendirilen asliye hukuk ve asliye ceza mahkemeleri bakar (SMK m.156/1). Marka konusundaki temel kavramlar marka yazısında anlatılmıştır. İnternet üzerinden gerçekleşen ihlaller çoğu zaman bilişim hukuku ile, ceza soruşturması boyutu ise ceza hukuku sayfasıyla birlikte değerlendirilir.