Marka Tescili Nasıl Yapılır? SMK’ye Göre Başvuru, İtiraz Süresi ve Tecavüz Cezası

Bir marka, işletmenin mal veya hizmetlerini rakiplerinden ayırt eden ve Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) siciline kaydedilen işarettir. Koruma tescille doğar ve başvuru tarihinden itibaren 10 yıl sürer, onar yıllık dönemlerle yenilenir. İktibas veya iltibas yoluyla hakka tecavüz ise 1–3 yıl hapis ve 20.000 güne kadar adli para cezası gerektiren bir suçtur.

Yıllardır kullandığınız işletme adının bir başkası adına tescil edildiğini çoğu zaman bir ihtarnameyle öğrenirsiniz. O anda marka hakkının kullanımla değil tescille doğduğu gerçeğiyle yüz yüze gelirsiniz. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) bu korumayı Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) sicilindeki kayda bağlar. Hangi işaretin korunabileceği, başvurunun nasıl yapılacağı, itiraz süreleri, yenileme takvimi ve ihlal hâlinde hukuk ile ceza yolları bu yüzden birlikte düşünülmelidir.

Marka Nedir, Hangi İşaretler Korunur?

SMK m.4’e göre bir işaretin korunabilmesi iki şarta bağlıdır. İlki, bir teşebbüsün (işletmenin) mal veya hizmetlerini diğerlerinden ayırt edebilmesidir. İkincisi, korumanın konusu açık ve kesin anlaşılacak biçimde sicilde gösterilebilmesidir. Bu iki şart sağlandığında marka olarak kişi adları dâhil sözcükler, şekiller, renkler, harfler, sayılar, sesler ve malların ya da ambalajlarının biçimi koruma konusu olabilir.

Mülga 556 sayılı Kanun Hükmünde Kararname döneminde işaretin çizimle görüntülenebilmesi ve baskı yoluyla çoğaltılabilmesi aranıyordu. SMK 10 Ocak 2017’de yürürlüğe girince bu ölçüt terk edildi. Bugün bir ses dizisi ya da tek başına bir renk de marka olarak, sicilde açık ve kesin tarif edilebildiği sürece başvuruya konu olabilir. TÜRKPATENT de “geleneksel olmayan marka türleri” başlığı altında bu tür başvurulara ayrıca yer veriyor.

Ayırt edicilik tescil sisteminin çekirdeğidir. Malın cinsini, kalitesini ya da coğrafi kaynağını doğrudan anlatan bir ifade, tüketicinin zihninde tek bir işletmeyi çağrıştırmaz. Örneğin bir fırın zincirinin yalnızca “taze ekmek” ibaresiyle başvurması tanımlayıcılık nedeniyle sonuçsuz kalabilir. Uydurma bir kelime ya da özgün bir logo ise güçlü bir marka için çok daha elverişli bir başlangıç sağlar.

Hangi İşaretler Marka Olarak Tescil Edilemez?

Kanun iki tür ret nedeni öngörür. Mutlak ret nedenleri (m.5) kamu yararını korur ve Kurum tarafından kendiliğinden incelenir. Nispi ret nedenleri (m.6) ise önceki hak sahiplerinin menfaatine hizmet eder; ancak bir itiraz olduğunda gündeme gelir. Aşağıdaki tablo uygulamada en sık karşılaşılan hâlleri gösterir.

İki istisna pratikte işe yarar. Önceki marka sahibi noter onaylı muvafakatname (açık izin belgesi) verirse başvuru m.5/1-ç gerekçesiyle reddedilemez (m.5/3). Başvurudan önce kullanılarak ayırt edicilik kazanmış bir işaret de (b), (c) ve (d) bentlerine dayanılarak reddedilemez (m.5/2).

Nispi ret nedenleri arasında kötüniyetli başvurular da sayılmıştır (m.6/9). Örneğin yurt dışındaki bir üreticinin bayiliğini yapan kişinin, izin almadan o ürünün adını kendi adına başvurması hem m.6/2 hem de m.6/9 kapsamında itiraz konusu olabilir. Başka birinin adı, ticaret unvanı, fotoğrafı veya telif hakkını içeren başvurular da hak sahibinin itirazıyla reddedilir (m.6/6).

Uyuşmazlıkların büyük kısmı benzerlik ve karıştırılma ihtimali değerlendirmesinde çıkar. Başvurudan önce TÜRKPATENT veri tabanında yapılacak bir marka araştırması, yalnızca aynı kelimeyi değil sesçe, görsel olarak ve anlamca yakın işaretleri de taramalıdır.

Marka Tescil Başvurusunu Kimler Yapabilir, Dosyada Neler Bulunur?

SMK m.3’e göre Türk vatandaşları, Türkiye’de yerleşim yeri olan ya da sınai veya ticari faaliyette bulunan gerçek ve tüzel kişiler, Paris Sözleşmesi veya Dünya Ticaret Örgütü Kuruluş Anlaşması kapsamında başvuru hakkı olanlar ve karşılıklılık ilkesinden yararlananlar başvuru yapabilir. Yerleşim yeri yurt dışında bulunan kişiler Kurum önünde ancak sicile kayıtlı vekil aracılığıyla temsil edilir; vekilsiz yaptıkları işlemler yapılmamış sayılır (m.160/3).

Bir tescil başvurusu SMK m.11/1’e göre şu unsurları kapsar: başvuru sahibinin kimlik bilgilerini içeren form, işaretin örneği, mal ve hizmet listesi, başvuru ücretinin ödendiğini gösteren bilgi, varsa rüçhan (öncelik) talebi ücreti ve Latin alfabesi dışındaki harflerin Latin karşılığı. Ortak marka ve garanti markası başvurularında ayrıca teknik şartname sunulur. Her başvuruyla yalnızca bir markanın tescili istenebilir (m.11/2).

Form, örnek, liste veya ücret bilgisinden biri eksikse başvuru tarihi eksikliğin giderildiği tarih, saat ve dakika itibarıyla kesinleşir (m.15/2). Aynı gün aynı marka için başvuran iki rakip bakımından bu dakika hesabı öncelik sırasını belirleyebilir.

Başvurular TÜRKPATENT’in elektronik başvuru sistemi EPATS üzerinden, e-Devlet kimlik doğrulamasıyla çevrimiçi yapılır. Bir şirket adına işlem yapacak kişinin önce EPATS’ta “Tüzel Kişi Yetkilisi Bildirim Talebi” ile yetkilendirilmesi gerekir. Ücretler her yıl tarifeyle belirlenir ve ilk sınıftan sonra eklenen her sınıf için ek ücret alınır.

Nice sınıflandırması ve mal-hizmet listesi

Başvuruya konu mal ve hizmetler, kanunda “Nis Anlaşması” olarak anılan uluslararası düzenlemeye göre sınıflandırılır (m.11/3). Dünya Fikri Mülkiyet Örgütünün (WIPO) yayımladığı nice sınıflandırması 45 sınıftan oluşur. Bunların 34’ü mallara, 11’i hizmetlere ayrılmıştır. Sınıflandırma her yıl yeni bir sürümle güncellenir.

Kanun burada önemli bir karine yasağı koyar. Mal veya hizmetlerin aynı sınıfta yer alması benzer olduklarına, farklı sınıflarda yer alması da benzer olmadıklarına karine oluşturmaz (m.11/4). Başka bir deyişle nice sınıflandırması idari bir düzen aracıdır; benzerlik her dosyada ayrıca değerlendirilir. Kurum, sınıf numaralarında gerekli düzeltmeleri yapabilir.

Liste hazırlanırken fiilen yürütülen ya da yakın gelecekte planlanan faaliyet esas alınmalıdır. Kullanılmayan kalemler beş yıl sonra kısmi iptal talebine açık hâle gelir (m.9, m.26/5). Örneğin yalnızca kahve satan bir işletmenin bütün gıda sınıflarını listeye eklemesi hem maliyeti artırır hem de ileride savunması zor bir tablo yaratır.

Rüçhan hakkı ve uluslararası başvuru

Paris Sözleşmesine veya DTÖ Anlaşmasına taraf bir ülkede usulüne uygun yapılan ilk başvurudan itibaren altı ay içinde, aynı marka ve aynı mallar için Türkiye’de rüçhan hakkıyla başvurulabilir (m.12/1). Rüçhan belgesi, başvuru tarihinden itibaren üç ay içinde verilmezse talep yapılmamış sayılır (m.13/1). Madrid Protokolü kapsamında yapılan uluslararası marka başvurusu ise Kuruma doğrudan yapılmış başvuruyla aynı sonuçları doğurur (m.14/1).

TÜRKPATENT İncelemesi ve Marka Başvurusuna İtiraz Süresi

Süreç kanunda aşamalara bölünmüştür ve her aşamanın kendi süresi vardır. Bu sürelerin kaçırılması çoğu zaman telafisi olmayan bir hak kaybına yol açar. Aşağıdaki tablo temel takvimi özetler.

Yayımdan sonra herkes, tescile kadar, başvurunun m.5/1-ç dışındaki mutlak ret nedenleri kapsamında tescil edilemeyeceğine ilişkin yazılı ve gerekçeli görüş sunabilir. Görüş sunan kişi işlemlere taraf olmaz (m.17). Asıl itiraz ise ilgili kişilerce yayımdan itibaren iki ay içinde, yazılı ve gerekçeli yapılır. İtiraz ücreti de aynı sürede ödenmeli ve ödeme bilgisi Kuruma sunulmalıdır; aksi hâlde inceleme yapılmaz (m.18).

Karıştırılma ihtimaline dayanan itirazlarda, dayanak marka en az beş yıldır tescilliyse başvuru sahibi, itiraz edenden başvuru tarihinden önceki beş yıl içinde ciddi kullanımı ispat etmesini isteyebilir. İspat edilemezse itiraz reddedilir (m.19/2). Kurum gerekli görürse tarafları uzlaşmaya teşvik eder ve bu konuda 6325 sayılı Kanun uygulanır (m.19/4). Ticari ilişkisi olan taraflar arasında arabuluculuk yoluyla uzlaşma bu aşamada uzun bir yargı sürecinden daha hızlı sonuç verebilir.

Kurum kararlarına karşı dava ve görevli mahkeme

Kurul kararından sonra yargı yolu açıktır. Kurumun SMK kapsamında verdiği bütün kararlara karşı açılacak davalarda ve bu kararlardan zarar gören üçüncü kişilerin Kurum aleyhine açacağı davalarda görevli ve yetkili mahkeme Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesidir (m.156/2). Kurul kararlarının iptali istemli davalarda verilen kararlar kesinleşmeden icra edilemez (m.162).

SMK, bu davalar için m.156 içinde ayrı bir dava açma süresi göstermez. Bu nedenle süre değerlendirmesi kararın tebliğ edildiği gün, güncel mevzuat ve yargı uygulaması birlikte gözetilerek yapılmalı ve dava gecikmeden açılmalıdır.

Marka Tescili Kaç Yıl Geçerli, Nasıl Yenilenir?

Tescilli markanın koruma süresi başvuru tarihinden itibaren on yıldır ve onar yıllık dönemler hâlinde yenilenir (m.23/1). Yenileme talebi, koruma süresinin sona erdiği tarihten önceki altı ay içinde yapılmalı; yenileme ücretinin ödendiği bilgisi de aynı süre içinde Kuruma sunulmalıdır.

Bu süre kaçırılırsa, koruma süresinin sona erdiği tarihten itibaren altı ay içinde ek ücret ödenerek yenileme yine yapılabilir (m.23/2). Marka, tescil kapsamındaki mal ve hizmetlerin yalnızca bir kısmı için de yenilenebilir. Yeni dönem, önceki sürenin sona erdiği tarihi izleyen günden itibaren işler ve Bültende yayımlanır.

Tescilli Markanın Sağladığı Haklar ve Sınırları

SMK m.7’ye göre koruma tescil yoluyla elde edilir ve tescilden doğan haklar münhasıran hak sahibine aittir. Marka sahibi; aynı işaretin aynı mallarda kullanılmasını, karıştırılma ihtimali doğuran benzer kullanımları ve tanınmış markaların itibarından haksız yarar sağlayan kullanımları önleyebilir.

Kanun yasaklanabilecek ticari kullanımları da sayar (m.7/3). İşaretin mal veya ambalaj üzerine konulması, piyasaya sürülmesi, ithali veya ihracı, iş evrakı ve reklamlarda kullanılması, ticaret unvanı ya da işletme adı olarak benimsenmesi ve hukuka aykırı karşılaştırmalı reklam bunlar arasındadır. İnternette alan adı, yönlendirici kod veya anahtar sözcük olarak ticari etki yaratacak biçimde kullanım da bu kapsamdadır. Çevrim içi ihlallerde bilişim suçlarıyla kesişen durumlar olabileceğinden delillerin erken tespiti yararlıdır.

Haklar üçüncü kişilere karşı tescilin yayım tarihinden itibaren hüküm ifade eder. Bununla birlikte başvurunun Bültende yayımlanmasından sonra gerçekleşen fiiller için başvuru sahibi tazminat davası açabilir; mahkeme ancak tescil yayımlandıktan sonra karar verir (m.7/4).

Korumanın sınırları da vardır. Kişinin kendi adını veya adresini belirtmesi, malın niteliğine ilişkin dürüst açıklamalar ve yedek parça gibi ürünlerde kullanım amacının belirtilmesi engellenemez (m.7/5). Hak sahibi veya onun izniyle piyasaya sunulan ürünler üzerindeki hak tükenir (m.152). Kişisel ihtiyaç ölçüsünde ürün bulunduran kişilere karşı ise ne hukuk davası açılabilir ne de şikâyette bulunulabilir (m.153/1).

Kullanılmayan Markanın İptali ve Hükümsüzlük Davası

Tescil tarihinden itibaren beş yıl içinde haklı sebep olmadan Türkiye’de ciddi biçimde kullanılmayan ya da kullanımına beş yıl kesintisiz ara verilen markanın iptaline karar verilir (m.9/1). Ayırt edici karakter değiştirilmeden farklı unsurlarla kullanım, yalnızca ihracat amaçlı kullanım ve hak sahibinin izniyle yapılan kullanım da kullanım sayılır.

SMK m.26’ya göre iptal talepleri TÜRKPATENT tarafından incelenir. Bu yetki, m.192/1-a uyarınca Kanunun yayımından yedi yıl sonra, yani 10 Ocak 2024’te yürürlüğe girdi. O tarihte mahkemelerde görülmekte olan iptal davaları ise mahkemelerce sonuçlandırılır (geçici m.4/2). İptal kararı kural olarak talebin Kuruma sunulduğu tarihten itibaren etkilidir (m.27/2).

Markanın hükümsüzlüğü ayrı bir kurumdur. SMK m.5 veya m.6’da sayılan hâllerden birinin varlığı hâlinde hükümsüzlüğe mahkeme karar verir; menfaati olanlar, Cumhuriyet savcıları veya ilgili kamu kurumları dava açabilir (m.25/1-2). Hükümsüzlük kararı başvuru tarihinden itibaren etkilidir ve koruma hiç doğmamış sayılır (m.27/1). Sonraki kullanımı bilerek beş yıl boyunca sessiz kalan önceki hak sahibi, kötüniyet yoksa hükümsüzlük isteyemez (m.25/6).

Tecavüz Hâlinde Hukuk Davası ve İhtiyati Tedbir

SMK m.29, izinsiz kullanımı, taklidi, taklit olduğunu bilerek veya bilmesi gerekerek ürünü satmayı ve lisansla verilen hakları izinsiz genişletmeyi hakka tecavüz sayar. Marka sahibi m.149’a göre mahkemeden fiilin tecavüz olup olmadığının tespitini, muhtemel tecavüzün önlenmesini, durdurulmasını, maddi ve manevi zararın tazminini, ürünlere elkonulmasını ve kesinleşen kararın ilanını isteyebilir.

Yoksun kalınan kazanç, hak sahibinin seçimine göre üç yöntemden biriyle hesaplanır: tecavüz olmasaydı elde edilecek muhtemel gelir, tecavüz edenin net kazancı ya da makul lisans bedeli (m.151/2). Özel hukuka ilişkin taleplerde Türk Borçlar Kanununun zamanaşımı hükümleri uygulanır (m.157).

Dava sonuna kadar beklemek ciddi zarar doğurabilir. Bu yüzden kanun, tecavüzün gerçekleştiğini ya da ciddi hazırlık yapıldığını ispat eden hak sahibine ihtiyati tedbir (dava sonuçlanana kadar geçici koruma) isteme imkânı tanır. Tedbir; fiilin durdurulmasını, ürünlere gümrük ve serbest bölgeler dâhil her yerde elkonulmasını ve teminat verilmesini kapsayabilir (m.159).

Hak sahibinin üçüncü kişilere karşı açacağı hukuk davalarında yetkili mahkeme; davacının yerleşim yeri, hukuka aykırı fiilin gerçekleştiği yer veya etkilerinin görüldüğü yer mahkemesidir (m.156/3). Görevli mahkeme fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesidir; kurulmadığı yerlerde HSK’nın belirlediği asliye hukuk mahkemesi bakar (m.156/1).

Marka Hakkına Tecavüz Cezası Ne Kadar? (SMK m.30)

SMK m.30, hukuk yollarından bağımsız olarak üç ayrı suç tipi öngörür. Adli para cezasında bir gün karşılığı 100 ile 500 TL arasında belirlenir (TCK m.52/2).

Bu suçlardan cezaya hükmedilebilmesi için markanın Türkiye’de tescilli olması şarttır (m.30/5). Suç bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenirse ayrıca ona özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur (m.30/4). Verilebilecek hapis cezalarının infaz boyutu için hapis cezalarının türleri ve infazı yazımıza bakabilirsiniz.

Şikâyet süresi, uzlaştırma ve etkin pişmanlık

Soruşturma ve kovuşturma şikâyete bağlıdır (m.30/6). Şikâyet, hak sahibinin fiili ve faili öğrendiği günden itibaren altı ay içinde yapılmalıdır (TCK m.73/1). Şikâyetten vazgeçme kural olarak kamu davasını düşürür (TCK m.73/4).

Şikâyete bağlı olduğu için SMK m.30’daki suçlar CMK m.253/1-a uyarınca uzlaştırma kapsamındadır. CMK m.253/2’deki “diğer kanunlardaki suçlar için açık hüküm” şartı, şikâyete bağlı suçlar bakımından aranmaz. Suç, aynı mağdura karşı uzlaştırma kapsamı dışındaki bir suçla birlikte işlenmişse uzlaştırma uygulanmaz; birlikte işlenen suç önödeme kapsamındaysa bu engel doğmaz (CMK m.253/3). Uzlaştırma sürecinin işleyişi için ceza davalarında uzlaşma yazımıza bakabilirsiniz.

Uzlaştırma kapsamındaki bir suç olduğundan ve hapis cezasının üst sınırı altı ayı aştığından önödeme (TCK m.75) uygulanmaz. Üst sınırlar iki yılı aştığı için basit yargılama usulü (CMK m.251/1) de bu suçlarda kullanılamaz.

Kanun ayrıca bir cezasızlık hâli öngörür. Taklit ürünü satışa arz eden veya satan kişi malı nereden temin ettiğini bildirir ve böylece üreticilerin ortaya çıkarılmasını ve mallara elkonulmasını sağlarsa hakkında ceza verilmez (m.30/7). Örneğin taklit markalı çanta satan bir dükkân sahibinin tedarikçisini ve üretim yerini göstermesi bu hükmün tipik uygulama alanıdır. Bildirim, üreticinin gerçekten ortaya çıkmasını sağlamalıdır.

Görevli mahkeme ve ele geçirilen ürünler

Bu suçlarda görevli mahkeme fikri ve sınai haklar ceza mahkemesidir; kurulmadığı yerlerde HSK’nın belirlediği asliye ceza mahkemesi bakar (m.156/1). Emanette saklanamayacak miktardaki ürünlerden numune alınarak kalanı hakkında hızlı imha prosedürü işletilebilir (m.163). Karara karşı kanun yolları için ceza muhakemesinde istinaf yazımıza bakabilirsiniz. Suç tarihine göre lehe kanun (TCK m.7) ayrıca değerlendirilmelidir.

Marka Hakkında Sık Sorulan Sorular

Marka tescili, itiraz ve tecavüz uyuşmazlıklarında büromuzun çalışma alanları için fikri mülkiyet hukuku sayfamızı, ceza yargılaması boyutu için ceza hukuku ve ceza muhakemesi sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Yazar hakkında

Av. Ahmet Gökhan Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (Sicil No: 19638), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2006 mezunu. Ceza uzlaştırmacısıdır; Adalet Bakanlığı arabulucu siciline ve TÜRKPATENT marka vekilliği siciline kayıtlıdır. Ankara Barosu CMK Merkezi, Bilişim Kurulu ve Fikri Mülkiyet ve Rekabet Kurulu üyesidir.

Bu yazı 27 Eylül 2026 tarihinde yürürlükteki mevzuata göre gözden geçirilmiştir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki mütalaa niteliği taşımaz. Somut olayda olay tarihi, deliller ve güncel mevzuat birlikte değerlendirilmelidir.