İşveren-işçi arasında vuku bulan uyuşmazlıkların 1 Ocak 2018 tarihinden itibaren dava şartı arabuluculuk kapsamında arabuluculuk hizmetlerinin sürdürülmesi, sonuçlandırılması anlamında hukuki destek sağlamaktadır. Başlıca sunulan faaliyet alanlarımız şöyledir;
- Kişilerin ve Şirketler’in her türlü ihtilaflarının dava veya sulh yoluyla arabuluculuk yoluyla çözümlenmesi,
- Az tehlikeli iş yerlerinin denetimine ilişkin denetim. Eğitim ve rapor tanzimi,
- İşçilerin tüm işçilik alacaklarına ilişkin icra ve dava takibi,
- İş kazası ve meslek hastalıkları sonucu zararların tazminine ilişkin dava takibi.
İş hukuku avukatı, işçi ile işveren arasındaki uyuşmazlıkta çoğu zaman mahkemeden önce arabuluculuk masasında görev alır; çünkü işçilik alacakları ve işe iade taleplerinde arabulucuya başvurmak dava şartıdır. İş kazası tazminatı davalarında ise bu şart aranmaz. Bu sayfada süreleri, iş kazasının bildirimi ile iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini ve kazanın ceza boyutunu anlatıyoruz.
Kısaca
- Alacak, tazminat ve işe iade davalarında arabulucuya başvurmak dava şartıdır (7036 m.3/1).
- İş kazası ve meslek hastalığından doğan tazminat, tespit, itiraz ve rücu davalarında arabuluculuk şartı yoktur (7036 m.3/3).
- İşe iade için fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulur (4857 m.20).
- Ücret, kıdem ve ihbar tazminatı, kötüniyet tazminatı ve yıllık izin ücretinde zamanaşımı beş yıldır (4857 m.32, ek m.3).
- İşveren iş kazasını kazadan sonraki üç iş günü içinde SGK’ya bildirir (6331 m.14; 5510 m.13).
İş hukuku avukatı ve dava şartı arabuluculuk
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’na göre kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılan davalarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. 2023’te eklenen cümleyle bu alacaklarla ilgili itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları da kapsama alındı (m.3/1).
Arabulucu, başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır; zorunlu hâllerde bu süre en fazla bir hafta uzatılabilir (m.3/10). Anlaşma sağlanamazsa dava dilekçesine son tutanağın aslı veya arabulucu onaylı örneği eklenir. Arabulucuya gitmeden dava açılırsa dava usulden reddedilir (m.3/2).
Taraflar görüşmelere bizzat, kanuni temsilcileri veya avukatları aracılığıyla katılabilir; işveren, yazılı belgeyle yetkilendirdiği bir çalışanıyla da temsil edilebilir (m.3/18). Bu aşamada iş hukuku avukatı, talep kalemlerini ve hesaplamayı somut belgelere dayandırarak masaya getirir.
Büroda Av. Gülşah Mutlu ve Av. Ahmet Gökhan Mutlu, Adalet Bakanlığı arabulucu siciline kayıtlıdır. Bir uyuşmazlıkta arabulucu olarak görev yapan kişi, aynı uyuşmazlıkla ilgili açılan davada daha sonra taraflardan birinin avukatı olamaz (6325 m.9/4); bu nedenle bir dosyada ya arabulucu ya da taraf vekili olarak görev alınır. Arabuluculuğun genel işleyişi arabuluculuk yazısında ve alternatif uyuşmazlık çözümleri sayfasında anlatılır.
İşe iade ve işçilik alacaklarında süreler
İşe iade talebinde iş hukuku avukatı önce iş güvencesinin koşullarını kontrol eder. İş güvencesi, otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde en az altı aylık kıdemi olan ve belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçiler için geçerlidir (4857 m.18). Fesih bildiriminde sebep gösterilmediğini veya gösterilen sebebin geçerli olmadığını düşünen işçi, bildirimin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurur. Anlaşma olmazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir (m.20).
Feshin geçerli sebebe dayandığını ispat yükü işverendedir. Mahkeme feshi geçersiz bulursa işveren, işçinin başvurusu üzerine onu bir ay içinde işe başlatmak zorundadır; başlatmazsa en az dört, en çok sekiz aylık ücret tutarında tazminat öder. Kesinleşen kararın tebliğinden itibaren on iş günü içinde işverene başvurmayan işçi bakımından fesih geçerli sayılır (m.21).
Bir iş hukuku avukatı için ilk bakılan nokta süre olur. Örneğin 3 Mart’ta fesih bildirimi tebliğ edilen işçi, işe iade için arabulucuya bir ay içinde başvurmalıdır; kıdem tazminatı ise beş yıllık zamanaşımına tabi olduğundan daha uzun bir süre içinde istenebilir.
| Talep | Arabuluculuk | Süre | Dayanak |
|---|---|---|---|
| İşe iade | Dava şartı | Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay; son tutanaktan itibaren 2 hafta içinde dava | 4857 m.20 |
| Ücret alacağı | Dava şartı | Zamanaşımı 5 yıl | 4857 m.32 |
| Kıdem, ihbar, kötüniyet tazminatı, yıllık izin ücreti | Dava şartı | Zamanaşımı 5 yıl | 4857 ek m.3 |
| İş kazası ve meslek hastalığı tazminatı | Dava şartı değil | Somut olaya göre ayrıca değerlendirilir | 7036 m.3/3 |
İş kazası tazminatı ve bildirim yükümlülüğü
5510 sayılı Kanun’a göre iş kazası; sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülen iş nedeniyle, görevli olarak işyeri dışına gönderildiği sürede veya işverence sağlanan taşıtla işe gidiş-gelişte meydana gelen ve onu bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olaydır (m.13). İşveren kazayı o yer kolluğuna derhâl, SGK’ya ise en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirir.
İş kazası tazminatı davasında arabuluculuk şartı bulunmadığından doğrudan iş mahkemesine başvurulabilir (7036 m.3/3). Davada kusur oranı, işverenin iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerini alıp almadığı ve sigortalının maluliyet durumu belirleyici olur. Kaza raporları, risk değerlendirmesi ve eğitim kayıtları bu yüzden erken aşamada toplanmalıdır. Ceza soruşturmasında belirlenen kusur durumu tazminat dosyasında da tartışıldığından iş hukuku avukatı iki dosyayı birlikte izler.
Aynı olay ceza soruşturmasına da konu olabilir. Ölümle sonuçlanan kazalarda taksirle öldürme (TCK m.85), yaralanmada taksirle yaralama (TCK m.89) hükümleri gündeme gelir; ayrıntı için taksirle öldürme yazısına ve ceza hukuku sayfasına bakabilirsiniz.
İş sağlığı ve güvenliği: işverenin yükümlülükleri
6331 sayılı Kanun’a göre işveren, çalışanların işle ilgili sağlığını ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür; risk değerlendirmesi yapar veya yaptırır, alınan tedbirlere uyulup uyulmadığını denetler (m.4/1). İşyeri dışından hizmet alınması işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz ve iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin maliyeti çalışana yansıtılamaz (m.4/2, 4/4). Risk değerlendirmesi ve eğitim kayıtları, olası bir kazadan sonra iş hukuku avukatı için işverenin tedbir alıp almadığını gösteren ilk belgelerdir.
Elliden az çalışanı olan ve az tehlikeli sınıftaki işyerlerinde işveren veya işveren vekili, Bakanlıkça ilan edilen eğitimleri tamamlamak şartıyla işe giriş ve periyodik muayeneler hariç iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini kendisi yürütebilir (m.6/1-a). Bu eğitim ve işverenin yükümlülükleri İSG hizmetlerinin yürütülmesi yazısında anlatılmıştır. Av. Gülşah Mutlu bu kapsamdaki işveren ve işveren vekili eğitimine ilişkin belgeye sahiptir.
İş kazası tazminatı için arabulucuya gitmek zorunlu mu?
Hayır. İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davalarında arabuluculuk dava şartı değildir (7036 m.3/3).
İşe iade için arabulucuya başvurma süresi ne kadar?
Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir aydır. Anlaşma sağlanamazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde dava açılabilir (4857 m.20).
Kıdem tazminatı zamanaşımı kaç yıl?
Beş yıldır. Aynı süre ihbar tazminatı, kötüniyet tazminatı, eşit davranma ilkesine aykırı fesih tazminatı ve yıllık izin ücreti için de geçerlidir (4857 ek m.3).
İşveren iş kazasını ne zaman bildirmelidir?
Kolluk kuvvetlerine derhâl, Sosyal Güvenlik Kurumuna en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde (5510 m.13; 6331 m.14/2-a).
