Ceza Muhakemesinde İstinaf (CMK 272): 2 Haftalık Süre, Kesin Kararlar ve Temyiz

Ceza muhakemesinde istinaf, ilk derece ceza mahkemesinin hükmünün bölge adliye mahkemesince hem olay hem hukuk yönünden yeniden incelenmesidir. Başvuru süresi, gerekçeli hükmün tebliğinden itibaren iki haftadır (CMK m. 273/1). Süresinde yapılan başvuru hükmün kesinleşmesini engeller. Bölge adliye mahkemesi ise başvuruyu esastan reddedebilir, hükmü bozabilir ya da davayı yeniden görerek yeni hüküm kurabilir.

Süreyi kaçırmamak için bakılması gereken tarih artık duruşma günü değil, gerekçeli kararın elinize ulaştığı gündür. Sık görülen bir hata var. Sanık kısa kararı duruşmada dinler, yedi gün içinde dilekçe vermesi gerektiğini düşünür ve telaşla eksik bir başvuru hazırlar. 1 Haziran 2024’ten sonra verilen kararlarda ise süre, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğinden itibaren iki haftadır (CMK m. 273/1).

İstinaf (ikinci derece inceleme), 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 272–285. maddelerinde düzenlenir. Başvuru süresi, istinafa gidilemeyen kararlar, bölge adliye mahkemesinin verebileceği kararlar ve temyizle ilişki aşağıda kanun maddeleriyle birlikte ele alınıyor. Hangi kuralın uygulanacağı çoğu zaman kararın veriliş tarihine bağlıdır.

Ceza muhakemesinde istinaf nedir, temyizden farkı ne?

İstinaf, ilk derece ceza mahkemelerinin (asliye ceza ve ağır ceza mahkemeleri ile bunların özel görevli türleri) verdiği hükümlerin bölge adliye mahkemesi ceza dairesinde incelendiği olağan kanun yoludur. Bölge adliye mahkemesi yalnızca hukuka uygunluğa bakmaz. Delilleri yeniden değerlendirebilir, duruşma açabilir, tanık dinleyebilir ve ilk derece hükmünü kaldırarak yeni hüküm kurabilir (m. 280/2).

Temyiz ise Yargıtay’ın yaptığı ve kural olarak hukuki denetimle sınırlı incelemedir. CMK m. 288’e göre temyiz ancak hükmün hukuka aykırı olması nedenine dayanabilir.

Bu fark, dilekçenin içeriğini de belirler. İstinafta delil tartışması ve maddi olayın yeniden kurulması ön plandadır. Temyizde ise hangi hukuk kuralının yanlış uygulandığı gösterilmelidir.

Uygulamada ceza muhakemesinde istinaf aşaması bu nedenle “ikinci bir yargılama” gibi işleyebilir. Hangi ilin hangi bölge adliye mahkemesine bağlı olduğunu bölge adliye mahkemelerinin güncel yargı çevresi listesinde HSK kararlarıyla birlikte gösterdik.

Ceza muhakemesinde istinaf süresi ne kadar ve ne zaman başlar?

CMK m. 273/1’e göre istinaf başvurusu, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde yapılır. İstinaf başvurusu, hükmü veren mahkemeye dilekçe verilerek veya zabıt kâtibine beyanda bulunularak yapılır. Beyan tutanağa geçirilir ve hâkime onaylatılır.

Tutuklu sanık, bulunduğu ceza infaz kurumu müdürüne beyanda bulunarak veya dilekçe vererek de başvurabilir. Kurum müdürü ya da zabıt kâtibi işlemi yaptığında kanun yolu süresi kesilmiş sayılır (m. 263/4).

İstinaf süresi haftayla belirlendiği için, tebliğin yapıldığı günün iki hafta sonraki aynı gününde mesai saati bitiminde sona erer (m. 39/2). Son gün tatile rastlarsa süre, tatilin ertesi günü biter (m. 39/4). Adli tatile (20 Temmuz–31 Ağustos) rastlayan süreler işlemez ve tatilin bittiği günden itibaren üç gün uzatılmış sayılır (m. 331/4).

Örneğin gerekçeli karar size bir cuma günü tebliğ edildiyse, istinaf süresi iki hafta sonraki cuma günü mesai bitiminde dolar. Kısa kararın duruşmada okunduğu tarih bu hesapta başlangıç sayılmaz. Tebligat usulsüzse istinaf süresi de işlemeye başlamamış olabilir; bu nedenle tebliğ mazbatasının tarihi ve usulü dosyadan mutlaka kontrol edilmelidir.

İstinaf süresini kaçıran sanığın başvurabileceği yol eski hâle getirmedir (süreyi kusuru olmaksızın kaçıran kişinin, süreyi geri kazanma talebi). Yokluğunda aleyhine verilen hükümlerde sanık eski hâle getirme isteyebilir. Ancak m. 274’e göre eski hâle getirme süresi içinde istinaf süresi de işler ve sanığın ayrıca istinaf isteminde bulunması gerekir. Kanun yolu hakkının hiç bildirilmemesi de kusursuzluk sayılır (m. 40/2).

Hangi kararlara istinaf başvurusu yapılabilir, 15.000 TL sınırı nedir?

Kural olarak ceza muhakemesinde istinaf, ilk derece mahkemelerinden verilen tüm hükümlere karşı açıktır (m. 272/1). Hükümden önce verilip hükme esas teşkil eden veya başka bir kanun yolu öngörülmemiş kararlar da hükümle birlikte istinaf konusu yapılabilir (m. 272/2). On beş yıl ve daha fazla hapis cezasına ilişkin hükümler ise başvuru olmasa bile bölge adliye mahkemesince re’sen incelenir.

CMK m. 272/3 bazı hükümleri istinaf dışında bırakır. Bu hükümler kesindir. Kanun, bu şekilde verilen hükümlerin tekerrüre esas olmayacağını (sonraki bir suçta mükerrirlik hükümlerinin uygulanmasına dayanak yapılamayacağını) da açıkça belirtir.

15.000 TL sınırı 7499 sayılı Kanunla 3.000 TL’den yükseltildi. Sınır, sonuç olarak hükmedilen adli para cezası tutarına bakılarak uygulanır. Bir gün karşılığı adli para cezası 100 ile 500 TL arasında takdir edildiğinden (TCK m. 52/2), gün sayısı düşük görünen bir cezanın toplam tutarı sınırı aşabilir.

Örneğin 40 gün karşılığı günlüğü 400 TL’den hesaplanan 16.000 TL’lik ceza için istinaf başvurusu yapılabilir. Aynı suçta günlüğü 300 TL’den hesaplanan 12.000 TL’lik ceza ise kesindir.

Kimler istinafa başvurabilir?

CMK m. 260’a göre Cumhuriyet savcısı, şüpheli, sanık ve katılan sıfatını almış olanlar kanun yollarına başvurabilir. Katılma isteği karara bağlanmamış, reddedilmiş veya katılan sıfatını alabilecek surette suçtan zarar görmüş olanlar da bu hakka sahiptir. Cumhuriyet savcısı sanık lehine de başvurabilir (m. 260/3).

Ağır ceza mahkemesi nezdindeki Cumhuriyet savcıları, yargı çevrelerindeki asliye ceza mahkemelerinin hükümlerine karşı da istinafa gidebilir (m. 260/2). Bu başvurunun süresi, kararın o yer başsavcılığına geldiği tarihten itibaren iki haftadır (m. 273/3).

İstinaf başvurusu avukat aracılığıyla da yapılabilir. Avukat, müdafiliğini veya vekilliğini üstlendiği kişinin açık arzusuna aykırı olmamak koşuluyla başvurabilir (m. 261). Sanığın yasal temsilcisi ve eşi de sanığa açık olan kanun yollarına süresi içinde kendiliğinden başvurabilir (m. 262). Başvurudan vazgeçmek için ise müdafi veya vekilin vekâletnamesinde özel yetki bulunmalıdır (m. 266/2).

İstinaf başvurusu nasıl yapılır, dilekçede neler olmalı?

Ceza muhakemesinde istinaf başvurusu doğrudan bölge adliye mahkemesine değil, hükmü veren ilk derece mahkemesine yapılır. Kanun yolu veya merci yanlış gösterilse bile kabul edilebilir bir başvuruda bu yanılma başvuranın hakkını ortadan kaldırmaz; başvuru görevli ve yetkili mercie gönderilir (m. 264).

Sanık, katılan ve suçtan zarar gören için dilekçede başvuru nedenlerinin gösterilmemesi incelemeye engel olmaz (m. 273/4). Cumhuriyet savcısı ise nedenleri gerekçeleriyle birlikte yazılı isteminde açıkça göstermek zorundadır (m. 273/5). Savcının istemi ilgililere tebliğ edilir ve iki hafta içinde cevap verilebilir.

Gerekçe zorunlu olmasa da istinaf başvurusunda somut itirazların yazılması incelemenin yönünü belirler. Pratikte dilekçede şu başlıkların ayrı ayrı ele alınması yararlıdır:

• Delillerin değerlendirilmesine ve tanık beyanlarındaki çelişkilere ilişkin itirazlar,
• Suç vasfı (nitelendirme) ve uygulanan kanun maddesi,
• Temel ceza, artırım ve indirim oranları, takdiri indirim ve seçenek yaptırımlar,
• Usul hataları, örneğin savunma hakkının kısıtlanması veya hukuka aykırı delil,
• Duruşmalı inceleme ve yeni tanık dinlenmesi talebi.

Dilekçe hükmü veren mahkemeye ulaştığında süre ve hak yönünden bir ilk süzgeçten geçer. Süre geçmişse, hüküm istinafa tabi değilse veya başvuranın hakkı yoksa mahkeme dilekçeyi reddeder (m. 276/1).

Bu ret kararına karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde bölge adliye mahkemesinden karar verilmesi istenebilir; ancak bu istem hükmün infazını ertelemez (m. 276/2). Reddedilmeyen istinaf başvurusu karşı tarafa tebliğ edilir ve karşı taraf iki hafta içinde yazılı cevap verebilir (m. 277/1).

Süresinde yapılan istinaf başvurusu hükmün kesinleşmesini engeller (m. 275/1). Kesinleşmemiş hüküm infaz edilmez. Tutuklu sanıklarda tutukluluğun devamı ise ayrıca değerlendirilir; tutuklama ölçütleri için tutuklamanın hangi hallerde uygulandığını anlattığımız yazıya bakabilirsiniz.

Bölge adliye mahkemesinin verebileceği kararlar

Dosya bölge adliye mahkemesine geldiğinde iş bölümüne göre görevli ceza dairesine verilir ve tebligat eksiklikleri giderilir (m. 278). Ardından dosya üzerinde ön inceleme yapılır (m. 279).

Bölge adliye mahkemesi yetkili değilse dosyayı yetkili bölge adliye mahkemesine gönderir. Başvuru süresinde değilse, karar istinafa tabi değilse veya başvuranın hakkı yoksa istinaf başvurusunu reddeder. Bu kararlar itiraza tabidir.

Ön incelemeyi geçen dosyada CMK m. 280/1 uyarınca şu kararlardan biri verilir:

Uzlaştırma usulünün uygulanmaması bu tabloda ayrıca yer alır. Uzlaşmaya tabi bir suçta süreç işletilmeden hüküm kurulmuşsa bölge adliye mahkemesi bozma kararı verir; hangi suçların kapsamda olduğunu ceza davalarında uzlaşma yazımızdaki güncel katalogda gösterdik. Lehe sonuç doğuran kararlar, koşulları varsa istinaf isteminde bulunmayan diğer sanıklara da uygulanır (m. 280/3).

Duruşmalı inceleme ve aleyhe değiştirme yasağı

Yeniden görülmesine karar verilen dosyada daire başkanı veya görevlendirilen üye duruşma gününü belirler; gerekli tanık ve bilirkişilerin dinlenmesine veya keşif yapılmasına karar verilir (m. 281). Duruşmada üyenin inceleme raporu, ilk derece mahkemesinin gerekçeli hükmü ve önceki tutanaklar anlatılır (m. 282/1).

Davetiye tebliğ edildiği hâlde sanık, müdafii, katılan ve vekili gelmezse dava yokluklarında bitirilebilir. Ancak verilecek ceza ilk derece mahkemesinin cezasından ağırsa sanığın her hâlde dinlenmesi gerekir (m. 282/1-f). Duruşma sonunda bölge adliye mahkemesi başvuruyu esastan reddeder ya da ilk derece hükmünü kaldırarak yeniden hüküm kurar (m. 280/2).

İstinaf yoluna yalnız sanık lehine başvurulmuşsa yeni hüküm, önceki hükümle belirlenen cezadan daha ağır olamaz (m. 283). Savcı sanık lehine başvurduğunda da aynı güvence geçerlidir (m. 265).

Bölge adliye mahkemesi kararlarına karşı direnilemez (m. 284). Bozma üzerine yeniden yargılama yapan ilk derece mahkemesi, eski hükmünde ısrar edemez.

İstinaftan sonra temyiz yolu açık mı?

Bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin bozma dışında kalan hükümleri kural olarak temyiz edilebilir (m. 286/1). Temyiz süresi de istinaf süresi gibi 7499 ile değişti. Hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğinden itibaren iki haftadır (m. 291/1). Ancak m. 286/2 önemli istisnalar içerir ve bu istisnalar uygulamada temyiz yolunu sık sık kapatır.

Bu istisnalara rağmen bazı suçlarda temyiz yolu açık kalır. CMK m. 286/3, örneğin kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret (TCK m. 125/3), halkı kin ve düşmanlığa tahrik (m. 216), Cumhurbaşkanına hakaret (m. 299) ve silahlı örgüt (m. 314) suçlarında verilen bölge adliye mahkemesi kararlarını temyize açık tutar.

Ceza muhakemesinde istinaf ve temyiz aşamaları bittikten sonra da olağanüstü bir denetim imkânı vardır. 7589 sayılı Kanunla değişen CMK m. 308/1’e göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı, Yargıtay ceza dairelerinin yargı yeri belirleme ve görevsizlik dışındaki kararlarına karşı, dosyanın kendisine teslim edildiği tarihten itibaren üç ay içinde Ceza Genel Kuruluna itiraz edebilir. Yeni m. 308/4, bu yönde istemde bulunabilecek kişileri sayar.

Seri muhakeme, basit yargılama ve istinaf ilişkisi

Her karar ceza muhakemesinde istinaf yoluyla denetlenmez. Özel usullerde kanun önce itiraz yolunu öngörür. Basit yargılama usulünde verilen hükme itiraz edildiğinde dosya duruşmalı yargılama için başka bir asliye ceza mahkemesine gönderilir; bu yargılamanın sonunda verilen hükme karşı genel hükümlere göre istinafa gidilebilir (m. 252/5).

Seri muhakeme usulünde kurulan hükme karşı ise yalnızca itiraz yolu vardır ve itiraz mercii, kabulün müdafii huzurunda yapılıp yapılmadığı ile m. 250/9’daki şartlar yönünden sınırlı inceleme yapar (m. 250/14). Bu nedenle kararın hangi usulle verildiği, başvurulacak kanun yolunu ve süresini doğrudan belirler.

Ceza miktarı hem istinaf hem temyiz sınırlarında belirleyicidir. Hapis cezasının seçenek yaptırımlara çevrilmesi ve adli para cezası hesabı için hapis cezaları ve adli para cezası yazımıza bakabilirsiniz. Suç ve ceza hükümlerinin genel çerçevesi 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu rehberimizde, soruşturmadan kanun yollarına kadar tüm aşamalar ise ceza hukuku ve ceza muhakemesi hukuku sayfamızda yer alıyor.

Ceza muhakemesinde istinaf hakkında sık sorulan sorular

Yazar hakkında

Av. Ahmet Gökhan Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (Sicil No: 19638), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2006 mezunu. Ceza uzlaştırmacısıdır; Adalet Bakanlığı arabulucu siciline ve TÜRKPATENT marka vekilliği siciline kayıtlıdır. Ankara Barosu CMK Merkezi, Bilişim Kurulu ve Fikri Mülkiyet ve Rekabet Kurulu üyesidir.

Bu yazı 27 Eylül 2026 tarihinde yürürlükteki mevzuata göre gözden geçirilmiştir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki mütalaa niteliği taşımaz. Somut olayda suç tarihi, deliller ve güncel mevzuat birlikte değerlendirilmelidir.