İhaleye Fesat Karıştırma Suçu ve Cezası (TCK 235–236): Kamu Zararı ve İhale Yasağı

İhaleye fesat karıştırma, kamu kurum ve kuruluşları adına yapılan alım, satım, kiralama ve yapım ihalelerine hile, cebir veya tehdit, gizli teklif bilgisini sızdırma ya da istekliler arası anlaşma gibi kanunda sayılan yollarla müdahale edilmesidir (TCK m.235). Temel ceza üç yıldan yedi yıla kadar hapistir. Kamu zararı doğmamışsa, cebir ve tehdit hâli hariç ceza 1–3 yıldır.

Bir belediyenin yol yapım ihalesinde teklif fiyatlarının birbirine şaşırtıcı ölçüde yakın çıkması ya da bir istekliye yaklaşık maliyetin önceden sızdırılması, çoğu zaman bu soruşturmaların başlangıç noktasıdır. İhale sonrasında sözleşmenin yerine getirilmesine yönelik hileli müdahaleler ise m.236’da düzenlenir. Kanun ikisini de üç yıldan yedi yıla kadar hapisle cezalandırır.

İhaleye fesat karıştırma suçu nedir?

TCK m.235/1’e göre kamu kurum veya kuruluşları adına yapılan mal veya hizmet alım ya da satımlarına, kiralamalara ilişkin ihaleler ile yapım ihalelerine fesat karıştıran kişi üç yıldan yedi yıla kadar hapisle cezalandırılır. Maddenin birinci ve üçüncü fıkraları 2013’te 6459 sayılı Kanunla değiştirildi. 2024–2026 döneminde çıkarılan değişiklik kanunları TCK 235 ve 236’ya dokunmadı.

Suç, TCK’nın “Ekonomi, Sanayi ve Ticarete İlişkin Suçlar” bölümünde yer alır. Bunun önemli bir sonucu vardır: fail herkes olabilir. İhale komisyonu üyesi, ihale yetkilisi, istekli firmanın yöneticisi ya da ihaleye hiç katılmayan üçüncü bir kişi fail olabilir. Birden fazla kişinin planlı biçimde hareket ettiği dosyalarda suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçu da ayrıca gündeme gelebilir.

M.235/5, kamu kurumları aracılığıyla yapılan artırma ve eksiltmeleri de kapsama alır. Ayrıca kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, kamu iştiraki şirketler, bunların bünyesindeki vakıflar, kamu yararına çalışan dernekler ve kooperatifler adına yapılan alım, satım ve kiralamalarda da ihaleye fesat karıştırma hükümleri uygulanır. Örneğin bir tarım kredi kooperatifinin gübre alımında danışıklı teklif verilmesi bu kapsamda değerlendirilebilir.

Hangi hâllerde ihaleye fesat karıştırılmış sayılır?

Kanun, fesat hâllerini m.235/2’de sınırlı olarak sayar. Bu sayım önemlidir, çünkü ihale mevzuatına aykırı her işlem ceza hukuku anlamında suç değildir. Fiilin bu bentlerden birine girmesi gerekir.

(a) bendindeki dört hâlde hileli davranış şarttır (hile: karşı tarafı yanıltmaya elverişli, gerçeği gizleyen davranış). Hile unsuru bulunmayan usulsüzlükler, koşulları varsa görevi kötüye kullanma gibi başka suçları ya da yalnızca idari yaptırımları gündeme getirebilir. Örneğin komisyonun bir belgeyi dikkatsizlikle eksik saymasıyla, istekliyi elemek için bilerek sahte bir eksiklik yaratması arasındaki fark tam da bu unsurdadır.

(d) bendi, uygulamada “danışıklı ihale” denilen, isteklilerin fiyatı birlikte belirlemesi durumunu karşılar. Teklif bilgilerinin sızdırılması (b) ise çoğunlukla ihale görevlileri ile istekliler arasındaki ilişkilerde görülür. İhale dışındaki piyasalarda fiyatlara hileli müdahale ise ayrı bir suç tipidir; bunun için fiyatları etkileme suçu yazımıza bakabilirsiniz.

İhaleye fesat karıştırma cezası ne kadar?

Cebir veya tehditle işlenen hâlde kasten yaralama ya da tehdit suçunun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâlleri gerçekleşmişse bu suçlardan ayrıca cezaya hükmolunur. Kamu zararının doğmadığı hâldeki indirimli ceza ise dosyadaki zarar tespitini belirleyici kılar. Bilirkişi raporunda zararın var olup olmadığı ve nasıl hesaplandığı bu yüzden özellikle incelenmelidir.

Kamu zararı nasıl tespit edilir?

M.235/3-b’deki indirim, kamu kurumunun zarara uğrayıp uğramadığına bağlıdır. Zarar genellikle bilirkişi incelemesiyle belirlenir. Bilirkişi; yaklaşık maliyeti, ihale bedelini, aynı dönemdeki piyasa fiyatlarını ve varsa işin fiilen yapılan kısmını karşılaştırır. Örneğin danışıklı tekliflerle ihale bedeli piyasa fiyatının belirgin biçimde üstünde oluşmuşsa zarar tartışılır; iş rayiç bedelle ve eksiksiz yapılmışsa zarar bulunmadığı savunulabilir.

Taraflar rapora karşı itirazlarını bildirebilir ve yeni bilirkişi incelemesi isteyebilir (CMK m.67/5). Ayrıca uzmanından bilimsel mütalaa alarak dosyaya sunabilirler (CMK m.67/6). Zarar hesabının hangi tarihteki fiyatlara ve hangi kaynaklara dayandığı raporda açıkça gösterilmemişse, bu eksiklik itiraz dilekçesinde somut olarak belirtilmelidir.

M.235/4’e göre ihaleye fesat karıştırma dolayısıyla menfaat temin eden görevliler ilgili suç hükmüne göre ayrıca cezalandırılır. Görevli bir istekliden menfaat almışsa rüşvet suçu, istekliyi zorlayarak menfaat sağlamışsa irtikap suçu gündeme gelir. İhale sürecinde nüfuz sattığını ileri süren üçüncü kişiler için nüfuz ticareti suçu hükümleri ayrıca değerlendirilir.

Edimin ifasına fesat karıştırma (TCK 236)

İhale tamamlanıp sözleşme imzalandıktan sonra da fesat mümkündür. TCK m.236/1’e göre kamu kurum veya kuruluşları, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, bunların iştirakiyle kurulan şirketler, vakıflar, kamu yararına çalışan dernekler ya da kooperatiflere karşı üstlenilen edimin ifasına fesat karıştıran kişi üç yıldan yedi yıla kadar hapisle cezalandırılır (edim: sözleşmeyle üstlenilen mal teslimi, yapım veya hizmet borcu).

M.236/2, suçun oluştuğu beş hâli sayar ve fiillerin hileli olarak yapılmasını arar.

• Sözleşmede evsafı belirtilen maldan başka bir malın teslimi veya kabulü
• Belirtilen miktardan eksik malın teslimi veya kabulü
• Süresinde ifa edilmeyen edimin süresinde ifa edilmiş gibi kabulü
• Yapım işlerinde şartnameye uygun olmayan eserin veya malzemenin kabulü
• Eksik verilen hizmetin verilmiş gibi kabulü

Bu hâllerin çoğu, yükleniciyle birlikte muayene ve kabul görevlilerinin davranışını da kapsar. Örneğin okul binası yapımında şartnamedeki beton sınıfından düşük malzeme kullanıldığı hâlde kabul tutanağının imzalanması, edimin ifasına fesat karıştırma kapsamında incelenir. Menfaat temin eden görevliler m.236/3 uyarınca ayrıca ilgili suç hükmüne göre cezalandırılır. Kabul tutanaklarında gerçeğe aykırı beyan bulunuyorsa resmî belgede sahtecilik ihtimali de araştırılmalıdır.

Muayene ve kabul görevlilerinin durumu

TCK m.236/2 fiillerin hileli olarak yapılmasını arar. Kabul komisyonu üyesinin eksikliği bilerek ve yükleniciyle birlikte hareket ederek görmezden gelmesi ile yalnızca dikkatsizlik sonucu fark etmemesi aynı değerlendirilmez. Hile ve kast ispatlanamıyorsa, görevinin gereklerini yapmakta ihmal gösteren kamu görevlisi için görevi ihmal hükümleri (TCK m.257/2) gündeme gelebilir. Bu nedenle kabul tutanağına kimin hangi ölçümü yaparak imza attığı, numune ve test raporlarının varlığı ve işin fiilen kontrol edilip edilmediği ayrı ayrı araştırılır.

Ceza davası ile 4734 sayılı Kanundaki ihale yasağının farkı

Uygulamada en sık karıştırılan konu, ceza davası ile 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’ndaki idari süreçlerin ilişkisidir. 4734 m.17 ihalelerde yasak fiil ve davranışları sayar. Hile, vaat, tehdit, nüfuz kullanma, anlaşma, irtikap veya rüşvetle ihaleye ilişkin işlemlere fesat karıştırmak; isteklileri tereddüde düşürmek; sahte belge veya teminat kullanmak; birden fazla teklif vermek ve katılma yasağı olduğu hâlde ihaleye katılmak bunlardandır.

Bu fiilleri işleyenler hakkında m.58 uyarınca, fiilin özelliğine göre bir yıldan iki yıla kadar bütün kamu ihalelerine katılmaktan yasaklama kararı verilir. Kararı ilgili bakanlık veya idare, fiilin tespitinden itibaren en geç kırk beş gün içinde verir; karar Resmî Gazete’de yayımlanır ve Kamu İhale Kurumu sicile işler. Fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa m.59 uyarınca suç duyurusunda bulunulur. Hakkında kamu davası açılanlar yargılama sonuna kadar kamu ihalelerine katılamaz.

Ceza mahkemesi mahkûmiyete karar verirse, m.59 uyarınca idari yasaklamanın bitiminden itibaren uygulanmak üzere bir yıldan üç yıla kadar ayrıca yasaklamaya hükmeder. Mükerrer mahkûmiyette sürekli yasaklama söz konusudur. Sözleşmenin uygulanması aşamasındaki yasak fiiller ise 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu m.25–26’da benzer bir sistemle düzenlenmiştir.

İhale görevlileri bakımından 4734 m.60, yasak fiillerde bulunan ya da görevini tarafsız yapmayan görevliler hakkında disiplin cezası ve fiilin özelliğine göre ceza kovuşturması öngörür. Bu Kanun kapsamındaki işlerden dolayı yargı organlarınca ceza verilenler kamu ihale işlerinde görevlendirilemez. M.61 ise gizli kalması gereken bilgi ve belgelerle yaklaşık maliyetin ifşasını yasaklar. İhale süreçlerine ilişkin idari uyuşmazlıklar hakkında kamu ihale hukuku sayfamızda genel bilgi bulabilirsiniz.

Soruşturma izni, görevli mahkeme, zamanaşımı ve uzlaştırma

3628 sayılı Mal Bildiriminde Bulunulması, Rüşvet ve Yolsuzluklarla Mücadele Kanunu m.17, “resmî ihale ve alım ve satımlara fesat karıştırma” suçlarında 4483 sayılı Kanun’un uygulanmayacağını öngörür. Bu yüzden ihale komisyonu üyesi gibi kamu görevlisi şüpheliler hakkında soruşturma izni aranmadan doğrudan soruşturma yapılır. Kural valiler ve kaymakamlar hakkında uygulanmaz; özel soruşturma usulüne tabi kişilere ilişkin hükümler de saklıdır. Aynı kural zimmet suçu, irtikap ve rüşvet için de geçerlidir.

TCK m.235 ve m.236’nın üst sınırı yedi yıldır ve 5235 sayılı Kanun m.12’deki listede yer almaz; yargılama asliye ceza mahkemesinde yapılır. Temel hâlde dava zamanaşımı on beş yıldır (TCK m.66/1-d). Suç şikâyete bağlı değildir ve uzlaştırma kapsamında bulunmaz (CMK m.253). CMK m.135 ve m.140 kataloglarında TCK m.235, CMK m.128 elkoyma kataloğunda ise iki suç birlikte yer alır.

Kamu zararının doğmadığı 1–3 yıllık hâlde hükmün açıklanmasının geri bırakılması da gündeme gelebilir. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (CMK m.231/5 vd.) 31.07.2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 7589 sayılı Kanunla yeniden düzenlendi; AYM’nin önceki metne ilişkin iptal kararı 30.09.2026’da yürürlüğe gireceğinden somut dosyada güncel metin kontrol edilmelidir.

Mahkûmiyetin idari sonuçları ağırdır. 657 sayılı Kanun m.48/A-5 uyarınca ihaleye fesat karıştırma ve edimin ifasına fesat karıştırma suçlarından mahkûm olanlar, affa uğramış olsalar bile devlet memurluğuna alınamaz. Suç tarihine göre lehe kanun (TCK m.7) değerlendirilmelidir; 2013 öncesi fiillerde maddenin eski metni ayrıca incelenmelidir. Ceza yargılamasının işleyişine dair genel bilgiler ceza hukuku ve ceza muhakemesi hukuku sayfamızda yer alıyor.

İhale sürecinde ceza riskini azaltmak için nelere dikkat edilmeli?

İsteklilerin ve ihale görevlilerinin kayıt disiplini, olası bir soruşturmada en güçlü savunma aracıdır. İstekliler teklif hazırlık belgelerini, fiyat hesaplamalarını ve diğer isteklilerle yapılan her türlü yazışmayı saklamalıdır. Başka bir istekliyle ortak girişim, alt yüklenicilik veya tedarik ilişkisi varsa bu ilişkinin yazılı ve açık olması gizli anlaşma şüphesini azaltır.

İhale komisyonu üyeleri ile muayene ve kabul görevlileri, değerlendirme gerekçelerini tutanaklara ayrıntılı yazmalıdır. Bir teklifin neden değerlendirme dışı bırakıldığı veya bir teslimin neden kabul edildiği somut gerekçeyle açıklanmışsa, hile iddiasının araştırılması kolaylaşır. İsteklilerle ihale dışı temaslardan kaçınılması ve gizli bilgilerin korunması 4734 m.61 bakımından da zorunludur.

Soruşturma başlamışsa idari yasaklama süreci ile ceza soruşturması birlikte takip edilmelidir. Yasaklama kararına karşı idari yargı yolu ceza dosyasındaki savunmadan ayrı bir süreçtir ve süreleri kaçırılmamalıdır. İki dosyada aynı olay farklı sonuçlara yol açabileceğinden beyanların tutarlı olması ayrıca önem taşır. Örneğin idari süreçte verilen bir savunma dilekçesindeki ifade, ceza dosyasında da delil olarak değerlendirilebilir; bu nedenle iki dosyadaki açıklamalar birlikte hazırlanmalıdır.

İhaleye fesat karıştırma hakkında sık sorulan sorular

Yazar hakkında

Av. Ahmet Gökhan Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (Sicil No: 19638), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2006 mezunu. Ceza uzlaştırmacısıdır; Adalet Bakanlığı arabulucu siciline ve TÜRKPATENT marka vekilliği siciline kayıtlıdır. Ankara Barosu CMK Merkezi, Bilişim Kurulu ve Fikri Mülkiyet ve Rekabet Kurulu üyesidir.

Bu yazı 27 Eylül 2026 tarihinde yürürlükteki mevzuata göre gözden geçirilmiştir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki mütalaa niteliği taşımaz. Somut olayda suç tarihi, deliller ve güncel mevzuat birlikte değerlendirilmelidir.