Dolandırıcılık Suçları (TCK 157–159): Ceza, Nitelikli Hâller, IBAN Verme, Uzlaştırma

Hileyle birini aldatıp onun zararına yarar sağlamak, dolandırıcılık suçları arasında temel hâli oluşturur ve TCK 157’de düzenlenir. Basit dolandırıcılığın cezası 1–5 yıl hapis ve 5.000 güne kadar adli para cezasıdır. Bilişim sistemi, banka veya kamu kurumu gibi araçlarla işlenen nitelikli hâllerde hapis cezası 3–10 yıla çıkar. Uzlaştırma yalnızca basit hâlde mümkündür.

İkinci el bir araç ilanına kapora gönderen ve sonra satıcıya bir daha ulaşamayan kişinin ilk sorusu çoğu zaman aynıdır. Yaşadığı olay suç mu, yoksa yalnızca bir alacak meselesi mi? Cevap, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 157, 158 ve 159. maddelerinde aranır. Kanun, hileyle aldatarak başkasının zararına yarar sağlamayı cezalandırır; ama her ödenmeyen borcu dolandırıcılık suçu saymaz.

Basit ve nitelikli hâller, ceza aralıkları, internet üzerinden işlenen fiiller, 2026’da eklenen hesap veya kart bilgisi verme indirimi, uzlaştırma ve etkin pişmanlık aşağıda sırasıyla ele alınıyor. Her başlıkta dayanak olan madde ve fıkra ayrıca gösterildi.

Dolandırıcılık Suçları Nedir, Hangi Unsurlar Aranır?

TCK 157/1’e göre suç, “hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp” onun veya başkasının zararına olarak kendisine veya başkasına yarar sağlamakla oluşur. Tanım kısa, ama dolandırıcılık suçunun oluşması için birbirine zincirle bağlı dört unsur gerekir. Bunlardan biri eksik kaldığında fiil ya başka bir suç olur ya da hukuk mahkemesinin konusu olan bir uyuşmazlık olarak kalır.

Hileli davranış (aldatmaya elverişli, gerçeği örten hareket) basit bir yalandan fazlasıdır. Mağdurun makul bir dikkatle fark edemeyeceği bir kurgu gerekir. Bu nedenle soruşturmada ilan metni, yazışmalar, kullanılan belgeler ve failin sonraki davranışları birlikte okunur.

Sözleşmeye aykırılık ile suç arasındaki sınır, uygulamada en çok tartışılan konudur. Borcun ödenmemesi ya da işin geç yapılması tek başına suç oluşturmaz. Belirleyici olan, ilişkinin kurulduğu anda karşı tarafı yanıltmaya yönelik bir hilenin var olup olmadığıdır. Örneğin, işi yapma niyeti olmadan ve sahte referanslarla avans toplayan kişi ile işi üstlenip sonra ekonomik sıkıntıya düşen yüklenici aynı konumda değildir.

Basit Dolandırıcılık Cezası Ne Kadar? (TCK 157)

Basit dolandırıcılık cezası bir yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasıdır. İki yaptırım birlikte öngörüldüğü için hâkim ikisine de hükmeder. Adli para cezasında bir günün karşılığı, TCK 52/2 uyarınca 100 ile 500 TL arasında belirlenir (7499 sayılı Kanun, yürürlük 01.06.2024).

Dolandırıcılık cezası belirlenirken temel ceza, TCK 61’deki ölçütlere göre saptanır: fiilin işleniş biçimi, zararın büyüklüğü, kastın yoğunluğu gibi. Sonra varsa artırım ve indirim nedenleri uygulanır. Basit dolandırıcılık şikâyete bağlı değildir; savcılık ihbar üzerine de soruşturma başlatır. Ancak kanun koyucu bu suçu uzlaştırma kapsamına almıştır.

TCK 158/3, hem basit hem de nitelikli hâl için ortak bir artırım öngörür. Suç üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmişse ceza yarı oranında, suç işlemek için kurulmuş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmişse bir kat artırılır. Örgüt yapısı ayrıca suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçu yönünden ayrı bir yargılama konusu olabilir.

Nitelikli Dolandırıcılık Nedir, Cezası Kaç Yıl? (TCK 158)

Nitelikli dolandırıcılık, suçun kanunda sayılan bir araçla, ortamda ya da mağdurun özel durumundan yararlanılarak işlenmesidir. TCK 158/1 on iki bent sayar ve bu hâllerde ceza üç yıldan on yıla kadar hapis ile beş bin güne kadar adli para cezasıdır.

Fıkranın son cümlesi önemli bir özel kural içerir. (e), (f), (j), (k) ve (l) bentlerinde hapis cezasının alt sınırı dört yıldan, adli para cezası ise suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz. Yüksek tutarlı dosyalarda bu kural, adli para cezasını hapis cezası kadar belirleyici hâle getirir.

TCK 158/2 ayrı bir tabloyu cezalandırır. Kamu görevlileriyle ilişkisi olduğunu, onlar nezdinde sözünün geçtiğini söyleyip belli bir işi gördüreceği vaadiyle menfaat alan kişi de birinci fıkraya göre cezalandırılır. Halk arasında “torpil vaadiyle para almak” denilen bu fiil, kamu görevlisinin failliğini gerektiren irtikap suçu ile karıştırılmamalıdır.

Kendini Kamu Görevlisi Gibi Tanıtarak Nitelikli Dolandırıcılık

Telefonda kendini savcı, polis ya da banka güvenlik birimi çalışanı olarak tanıtıp “hesabınız terör soruşturmasında kullanılıyor, paranızı güvenli hesaba aktarın” diyen aramalar, (l) bendinin tipik örneğidir. Bu senaryolarda çoğu kez banka veya bilişim sistemi de araç olarak kullanıldığından (f) bendi de gündeme gelir. Birden fazla bendin aynı olayda gerçekleşmesi, temel ceza belirlenirken işleniş biçimi olarak TCK 61 çerçevesinde dikkate alınabilir.

İnternet ve Bankacılık Kanallarında Dolandırıcılık Suçları

Bugün dolandırıcılık suçları dosyalarının önemli bir bölümü sosyal medya, ilan siteleri ve mesajlaşma uygulamaları üzerinden işleniyor. Sahte e-ticaret siteleri, kapora dolandırıcılığı, “kargonuz bekliyor” bağlantıları ve yatırım danışmanı görünümündeki hesaplar bu grubun sık görülen örnekleridir.

Bilişim sisteminin aldatmada araç olarak kullanılması TCK 158/1-f kapsamına girer. Yine de her çevrim içi işlem kendiliğinden nitelikli hâl sayılmaz. Mahkeme, bilişim sisteminin aldatmayı kolaylaştıran bir araç olup olmadığına bakar. Taraflar yüz yüze anlaşmış, ödeme yalnızca banka havalesiyle yapılmışsa bu ayrım dosyada ayrıca tartışılır.

Dolandırıcılık suçunu benzer görünen suçlardan ayırmak burada hayati hâle gelir. Dolandırıcılıkta aldatılan insan kendi iradesiyle tasarruf eder. Birinin hesabına şifresi ele geçirilerek girilip para aktarılmışsa ortada aldatılan bir insan yoktur; fiil bilişim sistemleri kullanılarak nitelikli hırsızlık (TCK 142/2-e) olarak değerlendirilir. Başkasına ait banka veya kredi kartının rızasız kullanılması ise TCK 245’te ayrı bir suçtur. Hesaba izinsiz girme gibi eylemler ayrıca bilişim suçları başlığı altında incelenir.

Son satırdaki durumlar için başkasına ait kimlik bilgilerinin kullanılması yazımızda ayrıntılı bilgi bulunuyor.

IBAN veya Kart Bilgisi Vermenin Cezası (TCK 158/4, 2026)

16.07.2026 kabul tarihli 7589 sayılı Kanun’un 13. maddesi, TCK 158’e dördüncü bir fıkra ekledi. Kanun 31.07.2026 tarihli ve 33326 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı ve bu hüküm aynı gün yürürlüğe girdi. Düzenleme, “IBAN kiralama” ya da “hesap kiralama” olarak bilinen fiillere yöneliktir.

Fıkraya göre, TCK 157 ve 158’deki basit veya nitelikli dolandırıcılık suçlarına iştirak (suça ortak olma, yardım etme gibi katkılar), haksız menfaat amacıyla kendisine veya başkasına ait banka veya kredi kartı gibi ödeme araçlarını ya da banka, aracı kurum, ödeme hizmeti sağlayıcısı veya kripto varlık hizmet sağlayıcısı nezdindeki hesabı kullanmaya yarayan zorunlu bilgi veya araçları başkasına vermekle sınırlı kalmışsa ceza yarı oranında indirilir.

Örneğin, bir öğrenci küçük bir ücret karşılığında banka kartını ve internet şifresini tanımadığı birine veriyor, hesap sonra dolandırıcılık paralarının aktarımında kullanılıyor. Öğrencinin aldatma eylemine başka bir katkısı yoksa ve kastı ispatlanırsa, ceza yarı oranında indirilir. Aramaları bizzat yapan ya da parayı çekip dağıtan kişi ise bu indirimden yararlanamaz.

Alacak Tahsili Amacıyla Dolandırıcılık ve Şikâyet Süresi (TCK 159)

Kişi, hukuki bir ilişkiye dayanan gerçek bir alacağını hileli yollarla tahsil etmeye çalışırsa daha hafif bir suç oluşur. TCK 159’a göre bu hâlde ceza, şikâyet üzerine altı aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır. Hâkim ikisinden birini seçer.

Örneğin, kiracısından ödenmemiş kira alacağı olan bir ev sahibi, kiracıyı yanıltarak ondan bu miktarda bir ödeme alırsa TCK 159 tartışılabilir. Alacağın varlığı ve hukuki ilişkiye dayandığı belgeyle ortaya konmalıdır. Alacaktan fazlası alınmışsa aşan kısım bakımından tartışma değişir.

Suç şikâyete bağlı olduğundan (TCK 73) mağdurun fiili ve faili öğrendiği tarihten itibaren altı ay içinde şikâyet etmesi gerekir ve şikâyetten vazgeçme davayı düşürür. Üst sınır iki yılı aşmadığından mahkeme, iddianame kabul edildikten sonra basit yargılama usulünü uygulayabilir. Bu usulde mahkûmiyet hâlinde sonuç ceza dörtte bir oranında indirilir (CMK 251/3).

Dolandırıcılık Suçlarında Uzlaştırma ve Önödeme

Uzlaştırma (şüpheli ile mağdurun bir uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşması), dolandırıcılık suçları dosyalarının önemli bir bölümünü soruşturma aşamasında sonlandırır. CMK 253/1-b-8 uyarınca yalnızca TCK 157’deki basit dolandırıcılık, şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın uzlaştırma kapsamındadır. TCK 159 ise şikâyete bağlı olduğu için 253/1-a üzerinden kapsama girer. Nitelikli dolandırıcılıkta uzlaştırma yoktur.

24.12.2025 kabul tarihli ve 25.12.2025’te Resmî Gazete’de yayımlanan 7571 sayılı Kanun, CMK 253’te iki değişiklik yaptı: güveni kötüye kullanmanın yeni üçüncü fıkrasını uzlaştırma dışında bıraktı ve 253/3’e önödeme suçlarıyla ilgili bir cümle ekledi. Dolandırıcılık suçları bakımından uzlaştırma listesi değişmedi.

Uzlaştırmada dikkat edilmesi gereken iki kural var. Birden fazla mağdur varsa uzlaşma için hepsinin kabulü gerekir (CMK 253/7). Uzlaştırma kapsamındaki suç, kapsam dışındaki başka bir suçla aynı mağdura karşı birlikte işlenmişse uzlaşma hükümleri uygulanmaz (CMK 253/3).

Sahte belge kullanılarak işlenen basit dolandırıcılık bu ikinci kurala takılabilir. Ayrıntılar için ceza davalarında uzlaşma yazımıza bakabilirsiniz.

Önödeme (savcılığın belirlediği parayı ödeyerek dava açılmasının önlenmesi) ise dolandırıcılık suçlarında uygulanmaz. TCK 75, uzlaşma kapsamındaki suçları ve üst sınırı altı ayı aşan hapis cezası gerektiren suçları önödemeye dâhil etmez. Kamu davasının açılmasının ertelenmesi de (CMK 171/2) uzlaştırma kapsamındaki suçlarda ve üst sınırı üç yılı aşan suçlarda uygulanmadığından dolandırıcılık suçları bakımından kapalıdır.

Zarar Giderilirse Ne Olur? Etkin Pişmanlık İndirimi

Etkin pişmanlık (suçtan sonra zararı gidererek ceza indirimi kazanma), TCK 168’de malvarlığı suçları için ortak olarak düzenlenmiştir ve basit ve nitelikli dolandırıcılık ile alacak tahsili hâlinin hepsinde uygulanır. Fail, azmettiren veya yardım eden, suç tamamlandıktan sonra ama kovuşturma başlamadan önce bizzat pişmanlık gösterip zararı aynen geri verir veya tazmin ederek tamamen giderirse, cezanın üçte ikisine kadarı indirilir.

Kovuşturma başladıktan sonra, hüküm verilmeden önce gösterilen etkin pişmanlıkta indirim yarıya kadardır (TCK 168/2). Kısmen geri verme veya tazminde ayrıca mağdurun rızası aranır (TCK 168/4). Bu yüzden taksitli ödeme yapılacaksa mağdurun rızasının yazılı olarak alınması, dosyada sonradan tartışma çıkmasını önler.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) 7589 sayılı Kanun’la yeniden düzenlendi ve zararın giderilmesi şartı korundu. Anayasa Mahkemesinin CMK 231/5–14’e ilişkin 10.07.2025 tarihli iptal kararı da 30.09.2026’da yürürlüğe girecek. Bu tarihten itibaren rejim yeniden değişebileceğinden somut dosyada güncel metin kontrol edilmelidir.

Akrabalar ve Tüzel Kişiler İçin Özel Kurallar

TCK 167, yağma dışındaki malvarlığı suçlarında aile içi ilişkiler için özel bir kural koyar. Suç, hakkında ayrılık kararı verilmemiş eşin, üstsoy veya altsoyun, bu derecedeki kayın hısımlarının, evlat edinen veya evlatlığın ya da aynı konutta yaşayan kardeşin zararına işlenirse ilgili akraba hakkında cezaya hükmolunmaz.

Ayrılık kararı verilmiş eşin, aynı konutta yaşamayan kardeşin ya da aynı konutta birlikte yaşayan amca, dayı, hala, teyze, yeğen veya ikinci derece kayın hısımlarının zararına işlenen dolandırıcılıkta ise ceza, şikâyet üzerine yarı oranında indirilir (TCK 167/2).

Dolandırıcılık suçu yoluyla yararına haksız menfaat sağlanan tüzel kişiler hakkında TCK 169 uyarınca güvenlik tedbirine hükmolunur. Suçta sahte bir belge kullanılmışsa TCK 212 gereği hem dolandırıcılıktan hem de resmi belgede sahtecilik ya da özel belgede sahtecilikten ayrı ayrı ceza verilir.

Soruşturma, Görevli Mahkeme ve Zamanaşımı

Dolandırıcılık suçu soruşturması, mağdurun şikâyeti veya bir ihbar üzerine Cumhuriyet başsavcılığınca başlatılır. Banka hesap hareketleri, HTS kayıtları, IP ve abonelik bilgileri, ilan platformlarından gelen yanıtlar ve tanık beyanları toplanır. Nitelikli dolandırıcılık (m. 158), CMK 135/8’deki katalogda yer aldığından şartları varsa iletişimin denetlenmesi de mümkündür.

Basit dolandırıcılıkta yeterli şüphe oluşursa dosya önce uzlaştırma bürosuna gönderilir. Uzlaşma sağlanamazsa iddianame düzenlenir. Hem TCK 157 hem de TCK 158’de hapis cezasının üst sınırı on yılı aşmadığından, 5235 sayılı Kanun’un 12 ve 14. maddeleri gereği görevli mahkeme kural olarak asliye ceza mahkemesidir. Nitelikli dolandırıcılık 25.12.2025’e kadar 5235 m. 12’de ayrıca ağır ceza mahkemesinin görevine bırakılmıştı; bu ibare 7571 sayılı Kanunla çıkarıldı, ancak o tarihte ağır ceza mahkemesinde veya kanun yolunda bulunan dosyalara kesinleşinceye kadar eski görev kurallarına göre bakılmaya devam edilir (5235 geçici m. 7). Görevin belirlenmesinde artırım nedenleri dikkate alınmaz.

Dolandırıcılık suçunda dava zamanaşımı TCK 66’ya göre hesaplanır. Basit dolandırıcılıkta üst sınır beş yılı aşmadığı için süre sekiz yıl, nitelikli dolandırıcılıkta ise on beş yıldır. İlk derece kararına karşı, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde (CMK 273, 7499 ile değişik) istinaf kanun yoluna başvurulabilir.

Dolandırıcılık suçunun mağduru açısından katılma talebi önemlidir; katılan sıfatı, delil isteme ve kanun yoluna başvurma haklarını güçlendirir. Ceza davası, paranın geri alınması için ayrıca tazminat veya alacak davası açılmasına engel değildir. Genel usul bilgisi için ceza hukuku ve ceza muhakemesi sayfamıza göz atabilirsiniz.

Dolandırıcılık Suçları Hakkında Sık Sorulan Sorular

Yazar hakkında

Av. Ahmet Gökhan Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (Sicil No: 19638), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2006 mezunu. Ceza uzlaştırmacısıdır; Adalet Bakanlığı arabulucu siciline ve TÜRKPATENT marka vekilliği siciline kayıtlıdır. Ankara Barosu CMK Merkezi, Bilişim Kurulu ve Fikri Mülkiyet ve Rekabet Kurulu üyesidir.

Bu yazı 27 Eylül 2026 tarihinde yürürlükteki mevzuata göre gözden geçirilmiştir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki mütalaa niteliği taşımaz. Somut olayda suç tarihi, deliller ve güncel mevzuat birlikte değerlendirilmelidir.