Ceza Davasında Dava Zamanaşımı (TCK 66–67): Süreler, Kesilme ve Hesap Tablosu

Dava zamanaşımı, kanunda belirlenen süre geçtikten sonra kamu davasının düşmesi demektir. TCK 66’ya göre süre, suçun kanundaki cezasının üst sınırına göre sekiz, on beş, yirmi, yirmi beş veya otuz yıldır. Savcı huzurunda ifade, tutuklama, iddianame veya mahkûmiyet kararı süreyi keser; ancak kesilmelerle süre, asıl sürenin en fazla yarısı kadar uzayabilir (TCK 67/4).

Örneğin 2016 yılında işlendiği iddia edilen bir hakaret suçu için 2026’da hâlâ yargılama sürüyorsa, ilk soru dosyanın zamanaşımına uğrayıp uğramadığıdır. Bu sorunun cevabı yalnızca suç tarihine değil, aradaki kesme işlemlerinin tarihlerine ve durma dönemlerine de bağlıdır. Aşağıda süreleri, başlangıç anını, durma ve kesilme hâllerini ve adım adım hesap yöntemini tablolarla anlatıyoruz.

Dava Zamanaşımı Süreleri Ne Kadar?

TCK 66/1, kanunda başka türlü yazılmış hâller dışında beş kademe öngörür. Süre belirlenirken suçun kanunda yazılı cezasının yukarı sınırı esas alınır; seçimlik cezalı suçlarda hapis cezası dikkate alınır (TCK 66/4). Dosyadaki delillere göre suçun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâlleri de hesaba katılır (TCK 66/3).

Birkaç örnek hesap şöyle yapılır. Hırsızlığın temel hâli bir yıldan üç yıla kadar hapis gerektirdiği için (TCK 141/1) sekiz yıllık süreye tabidir. Hırsızlığın TCK 142/1’deki nitelikli hâlleri üç yıldan yedi yıla kadar hapis gerektirir; üst sınır beş yılı aştığından süre on beş yıldır. Kasten öldürmenin temel hâli müebbet hapis gerektirdiği için süre yirmi beş yıl, TCK 82’deki nitelikli hâller ağırlaştırılmış müebbet gerektirdiği için otuz yıldır. Bu suçların unsurları için hırsızlık ve kasten öldürme yazılarına bakılabilir.

Fiili işlediği sırada on iki yaşını doldurmuş ama on beş yaşını doldurmamış kişiler için bu sürelerin yarısı, on beş ile on sekiz yaş arasındakiler için üçte ikisi uygulanır (TCK 66/2). Örneğin on altı yaşındayken işlenen ve sekiz yıllık süreye tabi bir suçta süre beş yıl dört aydır.

Dava Zamanaşımı Ne Zaman İşlemeye Başlar?

Başlangıç anı suçun türüne göre değişir (TCK 66/6). Tamamlanmış suçlarda suçun işlendiği gün, teşebbüste son hareketin yapıldığı gün, kesintisiz suçlarda kesintinin gerçekleştiği gün ve zincirleme suçlarda son suçun işlendiği gün esas alınır. Çocuklara karşı üstsoy veya çocuk üzerinde hüküm ve nüfuzu olan kişilerce işlenen suçlarda süre, çocuğun on sekiz yaşını bitirdiği günden başlar. Cinsel suçlara ilişkin özel hesaplar bu genel kurala eklenen ayrıntılar içerir.

Farkı bir örnekle görmek kolaydır. Bir kişi aynı mağdura yönelik suç işleme kararının icrası kapsamında aynı suçu farklı tarihlerde birkaç kez işlemişse, dava zamanaşımı ilk fiilden değil son fiilin tarihinden başlar. Bir yeri aylarca işgal etmek gibi kesintisiz suçlarda da süre, işgalin sona erdiği günden itibaren hesaplanır. Bu nedenle eski tarihli bir olay bile, son hareket yakın tarihliyse zamanaşımına uğramamış olabilir.

Bazı durumlarda hiç zamanaşımı işlemez. TCK İkinci Kitabının Dördüncü Kısmında yazılı ve ağırlaştırılmış müebbet, müebbet veya on yıldan fazla hapis gerektiren suçlar yurt dışında işlenmişse dava zamanaşımı uygulanmaz (TCK 66/7). Aynı fiilden dolayı yargılamanın yenilenmesi gerekiyorsa süre, talebin kabul edildiği tarihten itibaren yeniden işlemeye başlar (TCK 66/5).

Dava Zamanaşımını Durduran ve Kesen Hâller

Durma: süre bekler, sonra kaldığı yerden devam eder

TCK 67/1’e göre soruşturma veya kovuşturma bir izin veya karara ya da başka bir mercide çözülmesi gereken bir meseleye bağlıysa, bu izin, karar veya çözüm gelinceye kadar zamanaşımı durur. Hakkında kaçak olduğuna dair karar verilen fail için de bu karar kaldırılıncaya kadar süre işlemez. Kamu görevlileri için soruşturma izni süreci bu hükmün tipik uygulama alanıdır; soruşturma izni yazısında ayrıca anlatılıyor.

CMK’da da durma hâlleri vardır. Kamu davasının açılmasının ertelenmesi süresince zamanaşımı işlemez (CMK 171/4). İlk uzlaşma teklifinden uzlaştırmacının raporunu büroya verdiği tarihe kadar dava zamanaşımı işlemez (CMK 253/21). Uzlaşmada edim ertelenmiş veya taksite bağlanmışsa durma süresince de zamanaşımı işlemez (CMK 254/2).

Kesilme: süre sıfırlanır ve yeniden başlar

TCK 67/2 dört kesme sebebi sayar: şüpheli veya sanıklardan birinin savcı huzurunda ifadesinin alınması veya sorguya çekilmesi, tutuklama kararı, iddianame düzenlenmesi ve sanıklardan bir kısmı hakkında da olsa mahkûmiyet kararı verilmesi. Kolluğun aldığı ifade bu listede sayılmamıştır. Birden fazla kesme sebebi varsa süre, sonuncusunun gerçekleştiği tarihten yeniden başlar (TCK 67/3).

Dava Zamanaşımı Hesap Tablosu: Örnek Bir Dosya

Varsayımsal bir hakaret dosyasını ele alalım. Suçun cezası üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır (TCK 125/1); üst sınır beş yılı aşmadığı için süre sekiz yıldır.

Tablodaki kilit nokta şudur: son kesmeden sonra hesaplanan tarih (05.09.2029), 12 yıllık mutlak sınırdan (10.01.2028) daha geç olduğu için dikkate alınmaz. Dosyada uzlaştırma süreci veya bir izin beklenmesi gibi bir durma dönemi varsa, bu dönemin süresi mutlak sınıra eklenir. Hesap yapılırken ay otuz gün, yıl resmî takvime göre sayılır (TCK 72/1).

Bir diğer sık hata, cezanın mahkemece verilen miktarına bakmaktır. Mahkeme sanığa altı ay hapis vermiş olsa bile süre, kanundaki üst sınıra göre hesaplanır. Ayrıca iddianamedeki suç vasfı yargılamada değişirse, zamanaşımı yeni vasfın cezasına göre yeniden değerlendirilir.

Dava Zamanaşımı Dolmuşsa Ne Olur?

Zamanaşımı re’sen uygulanır ve şüpheli, sanık veya hükümlü bundan vazgeçemez (TCK 72/2). Soruşturmada süre dolmuşsa savcılık kovuşturmaya yer olmadığına, kovuşturmada ise mahkeme davanın düşmesine karar verir (CMK 223/8). Kanun yolu incelemesi sürerken süre dolarsa istinaf veya temyiz mercii de bu durumu dikkate alır.

Önemli bir istisna CMK 223/9’dadır: derhâl beraat kararı verilebilecek hâllerde durma, düşme veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilemez. Yani delillere göre sanığın beraatı açıksa, zamanaşımı dolmuş olsa bile mahkeme düşme değil beraat kararı vermelidir. Beraat sebepleri beraat kararı yazısında ayrıca anlatılıyor.

Mağdur bakımından düşme kararı hukuki yolu kapatmaz. TCK 74/2’ye göre kamu davasının düşmesi, malların geri alınması ve zararın tazmini için açılan şahsi hak davasını etkilemez. Ancak hukuk davasının kendi süreleri ayrıca değerlendirilmelidir.

Dava Zamanaşımı ile Ceza Zamanaşımı Arasındaki Fark

Dava zamanaşımı hüküm kesinleşmeden önce işler ve yargılamayı sona erdirir. Ceza zamanaşımı ise kesinleşmiş cezanın belirli süre infaz edilmemesi hâlinde infazı engeller (TCK 68). Ceza zamanaşımı hükmün kesinleştiği veya infazın kesintiye uğradığı günden başlar ve kalan ceza miktarı esas alınarak hesaplanır (TCK 68/5).

Ceza zamanaşımını, infaz için hükümlüye yapılan tebligat veya bu amaçla yakalanması keser. Hükümlünün üst sınırı iki yıldan fazla hapis gerektiren kasıtlı bir suç işlemesi de ceza zamanaşımını keser (TCK 71). Hapis cezasının infazına ilişkin genel bilgiler hapis cezaları yazısında yer alıyor.

Adım Adım Dava Zamanaşımı Kontrolü

1. Suç tarihini belirleyin. İddianamede yazan tarih esas alınır; teşebbüs, kesintisiz ve zincirleme suçlarda TCK 66/6’daki özel başlangıç kuralına bakın.
2. Suçun kanundaki üst sınırını bulun. Nitelikli hâl varsa onun cezası esas alınır; seçimlik cezada hapis dikkate alınır.
3. Kesme işlemlerini sıralayın. Savcı huzurunda ifade, tutuklama, iddianame ve mahkûmiyet tarihlerini dosyadan çıkarın.
4. Durma dönemlerini ekleyin. İzin beklenmesi, kaçak kararı, kamu davasının açılmasının ertelenmesi ve uzlaştırma dönemlerinin başlangıç ve bitiş tarihlerini tespit edin.
5. İki tarihi karşılaştırın. Son kesmeden itibaren hesaplanan süre ile mutlak sınırdan hangisi önce doluyorsa o esas alınır.
6. Talebi yazılı olarak iletin. Zamanaşımı re’sen uygulanır; yine de hesap bir dilekçe veya savunmayla mahkemenin dikkatine sunulabilir.

Dava Zamanaşımı Hakkında Sık Sorulan Sorular

Yazar hakkında

Av. Ahmet Gökhan Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (Sicil No: 19638), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2006 mezunu. Ceza uzlaştırmacısıdır; Adalet Bakanlığı arabulucu siciline ve TÜRKPATENT marka vekilliği siciline kayıtlıdır. Ankara Barosu CMK Merkezi, Bilişim Kurulu ve Fikri Mülkiyet ve Rekabet Kurulu üyesidir.

Bu yazı 27 Eylül 2026 tarihinde yürürlükteki mevzuata göre hazırlanmıştır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki mütalaa niteliği taşımaz. Somut olayda suç tarihi, deliller ve güncel mevzuat birlikte değerlendirilmelidir.