Güveni Kötüye Kullanma Suçu (TCK 155): Emanet Para, Araç ve Ortaklık İlişkileri

Güveni kötüye kullanma suçu, size saklamanız ya da belirli bir amaçla kullanmanız için teslim edilen bir malı, o amacın dışında kendi veya başkası yararına kullanmak ya da teslim aldığınızı inkâr etmektir. TCK 155’te düzenlenir. Suçun ayırt edici noktası, malın başlangıçta hukuka uygun biçimde, rızayla teslim edilmiş olmasıdır.

Örneğin satması için arkadaşına aracını bırakan birini düşünelim. Arkadaş aracı satar ama parayı getirmez ya da aracı kendi adına kullanmaya başlar. İşte bu yazı, emanet para, emanet araç ve ortaklık ilişkilerinde bu suçun nasıl oluştuğunu, 2025 sonunda araçlar için getirilen ağırlaştırmayı ve şikâyet ile uzlaşma sürelerini anlatıyor.

Güveni Kötüye Kullanma Suçu Nasıl Oluşur?

TCK 155/1’in aradığı unsurlar dörde ayrılabilir. Birincisi, mal başkasına aittir. İkincisi, malın zilyedliği size muhafaza etmek veya belirli bir şekilde kullanmak üzere devredilmiştir. Üçüncüsü, zilyedliğin devri amacı dışında bir tasarruf yapılmış ya da devir inkâr edilmiştir. Dördüncüsü, bu tasarruf sizin veya başkasının yararına yapılmıştır.

Tasarruf geniş anlaşılır: emanet malı satmak, rehin vermek, kendi adına kullanmak, başkasına devretmek. İnkâr ise “bana hiç araç teslim edilmedi” ya da “o parayı hiç almadım” demektir. Her iki davranış da suçun hareket unsurunu oluşturur.

Suç yalnızca kastla işlenebilir. Emanet eşyanın kazara kaybolması veya bozulması güveni kötüye kullanma değildir. Bu gibi durumlar ancak hukuki sorumluluk doğurabilir.

Dolandırıcılık ve Hırsızlıktan Farkı Nedir?

Üç suç da malvarlığına karşıdır, ama malın faile geçiş biçimi farklıdır. Hırsızlıkta mal, zilyedin rızası olmadan alınır. Bu çerçeve hırsızlık suçu yazımızda anlatılmıştır. Dolandırıcılıkta mal, hileli davranışla aldatılan kişinin kendi eliyle verilir; hile teslimden önce gelir. Temel unsurlar için dolandırıcılık suçları yazımıza bakabilirsiniz.

Güveni kötüye kullanma suçunda ise teslim dürüst bir ilişkiye dayanır. Kast, mal elinize geçtikten sonra ortaya çıkar. Bu yüzden soruşturmada ilk sorulan soru şudur: teslim anında bir aldatma var mıydı? Varsa dolandırıcılık, yoksa güveni kötüye kullanma gündeme gelir.

Emanet Para, Araç ve Ortaklık İlişkilerinde Güveni Kötüye Kullanma

Emanet para

Bir kişiye belirli bir yere ödemesi için verilen para, amacı belli bir emanettir. Örneğin kira bedelini ev sahibine iletmesi için yöneticiye verilen parayı yöneticinin kendi borcuna harcaması, amaç dışı tasarruftur. Ödünç verilen para ise farklıdır. TBK 386’ya göre tüketim ödüncünde para ödünç alana devredilir ve karşılığında aynı miktarı geri verme borcu doğar. Para muhafaza için değil, tüketilmek üzere verildiğinden geri ödenmemesi kural olarak alacak uyuşmazlığıdır. Emanet para ile ödünç para arasındaki çizgi, çoğu dosyanın yönünü belirler.

Emanet araç

Satılmak, onarılmak, belirli bir işte kullanılmak veya saklanmak üzere teslim edilen araç, suçun en sık görülen konularındandır. 7571 sayılı Kanun’la eklenen TCK 155/3 uyarınca konu motorlu kara, deniz veya hava taşıtıysa ceza bir kat artırılır. Temel hâlde bu, 1–4 yıl hapis anlamına gelir. Aracı bir galeri veya servis gibi ticari ya da mesleki ilişkiyle teslim almışsa 155/2 ile birlikte hapis 2–14 yıl olur. Kiralanan aracın süre bitince iade edilmeyip satılması da emanet araç örneklerindendir.

Ortaklık ve yönetim ilişkileri

TCK 155/2, eşyanın “hangi nedenden doğmuş olursa olsun, başkasının mallarını idare etmek yetkisinin gereği olarak” teslim edildiği hâlleri de kapsar. Şirketi veya ortak işletmeyi yöneten kişinin, yönetimi için kendisine bırakılan malları kişisel yararına kullanması bu kapsamda değerlendirilebilir. Ortaklar arasındaki kâr payı veya hesap tartışması ise tek başına suç değildir. Ceza soruşturmasından önce hesabın netleşmesi, çoğu zaman hangi yolun izleneceğini gösterir.

Güveni Kötüye Kullanma Suçu Cezası Ne Kadar?

Cezanın hangi fıkradan belirleneceği, teslimin hangi ilişkiye dayandığına ve konunun taşıt olup olmadığına bağlıdır. Adli para cezasında bir gün karşılığı 100 ile 500 TL arasında belirlenir (TCK m. 52/2).

Hizmet ilişkisi geniştir. Bir çalışanın işyeri adına tahsil ettiği parayı kasaya koymaması, muhasebecinin müşteriden vergi ödemesi için aldığı parayı yatırmaması, avukat ya da emlakçı gibi meslek sahiplerinin müvekkil parasını amaç dışı kullanması 155/2’nin tipik örnekleridir.

Şikâyet, Uzlaşma ve Etkin Pişmanlık

Şikâyet: Yalnızca 155/1’deki temel hâl şikâyete bağlıdır. Şikâyet süresi, fiili ve faili öğrenmeden itibaren altı aydır (TCK m. 73/1-2). Şikâyetten vazgeçme davayı düşürür. Nitelikli hâlde (155/2) şikâyet aranmaz; savcılık ihbarla da soruşturma başlatır.

Uzlaşma: CMK 253’e göre güveni kötüye kullanma suçu, üçüncü fıkra hariç uzlaştırma kapsamındadır. Bu nedenle 155/1 ve 155/2’de dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir. Taraflar edim üzerinde anlaşır ve edim yerine getirilirse kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. Konu motorlu taşıt olduğunda (155/3) ise 7571 sayılı Kanun’la uzlaştırma kapsamdan çıkarılmıştır. Uzlaşmanın işleyişi için ceza davalarında uzlaşma yazımıza ve alternatif uyuşmazlık çözümleri sayfamıza bakabilirsiniz.

Etkin pişmanlık: TCK 168 güveni kötüye kullanmada da uygulanır. Kovuşturma başlamadan zararın tamamen giderilmesi cezada üçte ikiye, kovuşturma başladıktan sonra hükümden önce giderilmesi yarıya kadar indirim sağlar. Kısmi iadede mağdurun rızası gerekir.

Akrabalık: Ayrılık kararı olmayan eş, üstsoy, altsoy veya aynı konutta yaşayan kardeş zararına işlenirse cezaya hükmolunmaz (TCK m. 167/1).

Güveni Kötüye Kullanma Durumunda Ne Yapılmalı?

Mağdur iseniz

1. Teslimi belgeleyin. Teslim tutanağı, sözleşme, dekont, vekâletname, mesaj ve e-posta yazışmaları, tanık bilgileri toplanmalıdır. Suçun ağırlığı, teslimin hangi amaçla yapıldığının ispatına bağlıdır.
2. Şikâyet süresini hesaplayın. Temel hâlde fiili ve faili öğrendiğiniz günden itibaren altı ay içinde Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa başvurun.
3. Uzlaşma teklifini değerlendirin. Uzlaştırmacının teklifine yedi gün içinde cevap verin. Edimin taksitle ya da ileri tarihte ödenmesi kararlaştırılabilir.
4. Davaya katılın. Kamu davası açılırsa hüküm verilinceye kadar katılan sıfatı alabilirsiniz (CMK m. 237). Kovuşturmaya yer olmadığı kararına tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edebilirsiniz (CMK m. 173).

Şüpheli veya sanık iseniz

1. İfadeden önce müdafi isteyin. CMK 150/1’e göre müdafi seçmek ya da baro tarafından görevlendirilmesini istemek haktır.
2. İlişkinin niteliğini ortaya koyun. Paranın ödünç mü emanet mi olduğunu, aracın satış için mi yoksa kiralık olarak mı verildiğini gösteren belgeler savunmanın merkezindedir.
3. Zararı zamanında giderin. Kovuşturma başlamadan tam ödeme en yüksek indirimi sağlar. Uzlaşma kapsamındaki dosyada bu ödeme uzlaşma edimi olarak da kararlaştırılabilir.
4. Kararı takip edin. Gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulabilir (CMK m. 273). Ayrıntılar için ceza muhakemesinde istinaf yazımıza bakabilirsiniz.

Olası Sonuçlar: HAGB, Erteleme ve Görevli Mahkeme

Ceza hukukunun diğer konularındaki süreçler için ceza hukuku ve ceza muhakemesi hukuku sayfamıza göz atabilirsiniz.

Güveni Kötüye Kullanma Hakkında Sık Sorulan Sorular

Yazar hakkında

Av. Ahmet Gökhan Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (Sicil No: 19638), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2006 mezunu. Ceza uzlaştırmacısıdır; Adalet Bakanlığı arabulucu siciline ve TÜRKPATENT marka vekilliği siciline kayıtlıdır. Ankara Barosu CMK Merkezi, Bilişim Kurulu ve Fikri Mülkiyet ve Rekabet Kurulu üyesidir.

Bu yazı 27 Eylül 2026 tarihinde yürürlükteki mevzuata göre hazırlanmıştır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki mütalaa niteliği taşımaz. Somut olayda suç tarihi, deliller ve güncel mevzuat birlikte değerlendirilmelidir.