Önödeme (TCK 75): Hangi Suçlarda Uygulanır, Nasıl Hesaplanır? 7571 Değişiklikleri

Önödeme, TCK 75’te düzenlenen ve hafif suçlarda şüphelinin belirli bir parayı soruşturma giderleriyle birlikte ödemesi hâlinde kamu davası açılmamasını sağlayan bir kurumdur. Ödeme, savcılığın tebliğinden itibaren on gün içinde yapılmalıdır. Süre kaçarsa soruşturma olağan yoldan devam eder ve iddianame düzenlenebilir.

Örneğin bir akşam komşusuyla tartışan ve hakkında şikâyet üzerine soruşturma başlatılan bir kişiye, birkaç hafta sonra savcılıktan “önödeme bildirimi” başlıklı bir yazı gelebilir. Yazıda bir tutar, bir süre ve ödeme yapılmazsa ne olacağı yazar. Bu yazı ceza değildir; bir tekliftir. Teklifin kapsamı, hesabı ve 24.12.2025 tarihli 7571 sayılı Kanunla hakaret suçunda getirilen değişiklik bu yazının konusudur.

Önödeme Nedir, Hangi Sonucu Doğurur?

TCK 75/1’e göre kapsamdaki bir suçun faili, savcılığın hesapladığı miktarı soruşturma giderleriyle birlikte süresinde öderse hakkında kamu davası açılmaz. Savcılık bu durumda kovuşturmaya yer olmadığına karar verir. Dava açıldıktan sonra ödeme yapılırsa mahkeme davanın düşmesine karar verir.

Bu kararlar sıradan bir mahkûmiyet gibi adli sicile işlenmez. TCK 75/7, ödeme üzerine verilen kovuşturmaya yer olmadığı ve düşme kararlarının “bunlara mahsus bir sisteme” kaydedileceğini söyler. Bu kayıtları yalnızca savcı, hâkim veya mahkeme, bir soruşturma ya da kovuşturmayla bağlantılı olarak görebilir. Kaydın pratik işlevi, aşağıda anlatılan beş yıllık tekrar kuralını uygulamaktır.

Kurum uzlaşmaya benzer ama ondan farklıdır. Uzlaşmada mağdurun rızası ve bir edim aranır; burada mağdurun onayı gerekmez ve para Devlet Hazinesine ödenir. Uzlaşma süreci ayrıca ceza davalarında uzlaşma yazımızda anlatılıyor; bu yazı yalnızca TCK 75 açısından ilerliyor.

Hangi Suçlar Önödeme Kapsamındadır?

Genel ölçüt: altı ay veya yalnız adli para cezası

TCK 75/1 iki ölçüt koyar. Suç ya yalnız adli para cezasını gerektirmeli ya da kanun maddesindeki hapis cezasının üst sınırı altı ayı aşmamalıdır. Belirleyici olan kanundaki cezadır; mahkemenin sonunda vereceği ceza değildir. Bu ölçüte uyan suçlara örnek olarak TCK 166 (bilgi vermeme), TCK 177 (hayvanın tehlike yaratabilecek şekilde serbest bırakılması), TCK 178 (işaret ve engel koymama) ve TCK 196 (usulsüz ölü gömülmesi) sayılabilir.

Uzlaşma kapsamındaki suçlar neden dışarıda?

Aynı fıkra, “uzlaşma kapsamındaki suçlar hariç” der. Bu nedenle cezası altı ayı aşmasa bile şikâyete bağlı bir suç önödemeye girmez. Örneğin malvarlığına yönelik bir kötülük edeceğinden bahisle tehdit (TCK 106/1, ikinci cümle) iki aydan altı aya kadar hapis veya adli para cezası gerektirir; ancak şikâyete bağlı olduğu için CMK 253 uyarınca uzlaşmaya tabidir. Bu dosyada önödeme değil, uzlaştırma yoluna gidilir.

Altıncı fıkradaki özel liste

TCK 75/6, üst sınırı altı ayı aşan bazı suçları da açıkça kapsama alır. Bugünkü listede TCK’daki şu suçlar var: yardım veya bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmemesi (98/1), hakaret (125/3-a hariç), genel güvenliğin taksirle tehlikeye sokulması (171), çevrenin taksirle kirletilmesi (182/1), özel işaret ve kıyafetleri usulsüz kullanma (264/1) ve suçu bildirmeme (278/1-2). Özel kanunlardan da 6831 sayılı Orman Kanunu m. 108/1, 2863 sayılı Kanun m. 74/2 (birinci cümle) ve 5253 sayılı Dernekler Kanunu m. 32/1-d listeye girer.

Bu listedeki suçlar için ek bir sınır vardır. Aynı suç beş yıl içinde tekrar işlenirse fail hakkında o suçtan dolayı önödeme hükümleri uygulanmaz (TCK 75/6, son cümle).

7571 Sayılı Kanunla Hakaret Suçunda Önödeme Nasıl Değişti?

Hakaret, 7531 sayılı Kanunla (yürürlük 14.11.2024) sınırlı biçimde listeye girmişti. O metin yalnızca mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü iletiyle hakareti (125/2), 125/3-b ve c bentlerini ve alenen hakareti (125/4) kapsıyordu. Yüz yüze veya gıyapta işlenen temel hakaret (125/1) dışarıda kalıyordu ve uzlaşmaya tabiydi.

7571 sayılı Kanunun 16. maddesi alt bendi “Hakaret (üçüncü fıkranın (a) bendi hariç, madde 125)” olarak değiştirdi. Aynı Kanunun 24. maddesi de CMK 253/3’te hakaretin tamamını uzlaştırma dışına aldı. Böylece kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hakaret dışındaki bütün hakaret hâlleri artık önödemeye tabidir ve bu suçta uzlaşma yolu kapalıdır.

Değişikliğin ikinci ayağı, birlikte işlenen suçlarla ilgilidir. CMK 253/3’e eklenen cümleye göre önödeme kapsamındaki bir suç ile uzlaştırma kapsamındaki bir suç aynı mağdura karşı birlikte işlenmişse, uzlaştırma kapsamındaki suç için uzlaşma hükümleri yine uygulanır. Örneğin aynı kişiye hem hakaret hem de TCK 106/1 kapsamında tehdit edilmişse, tehdit bakımından uzlaştırma, hakaret bakımından önödeme gündeme gelir.

Kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret (125/3-a) ise hem önödeme hem uzlaşma dışında kalır. TCK 131’e göre bu hâl şikâyete de bağlı değildir ve cezanın alt sınırı bir yıldır. Hakaret suçunun genel çerçevesi için şerefe karşı suçlar yazısına bakabilirsiniz.

Önödeme Miktarı Nasıl Hesaplanır?

Hesap TCK 75/1’deki üç bende göre yapılır. Adli para cezası maktu ise o miktar, değilse aşağı sınırı esas alınır. Yalnız hapis öngörülmüşse hapis cezasının aşağı sınırındaki her gün için yüz Türk lirası hesaplanır; bu “yüz” rakamı 7499 sayılı Kanunla (yürürlük 01.06.2024) “otuz”dan yükseltilmiştir. Hapisle birlikte adli para cezası da varsa ikisi toplanır. Hapis ile adli para cezasından yalnız birinin uygulanabildiği suçlarda ise TCK 75/4 uyarınca adli para cezası esas alınır.

Genel hükümler de hesaba girer. Adli para cezası beş günden az olamaz ve bir günün karşılığı en az yüz liradır (TCK 52/1-2). Süreli hapis cezası kanunda aksine hüküm yoksa bir aydan az olamaz (TCK 49/1). Aşağıdaki örnekler bu kurallarla hesaplanmıştır; soruşturma giderleri bunlara eklenir.

Beş yıllık tekrar kuralı TCK 75/1’in son cümlesindedir. Önödeme sonucu kovuşturmaya yer olmadığı veya düşme kararı verilen kişi, bu karardan itibaren beş yıl içinde yine önödemeye tabi bir suç işlerse teklif edilen miktar yarı oranında artırılır. Taksirli suçlarda bu artırım yapılmaz.

Önödeme Teklifi Geldiğinde Ne Yapılmalı?

Tebliğ tarihi, bütün sürelerin başlangıcıdır. Aşağıdaki sıra, hem şüpheli hem de dosyayı takip eden mağdur için pratik bir yol haritasıdır.

1. Tebliğ tarihini not edin. On günlük süre bu tarihten başlar. Zarf, e-Tebligat kaydı veya tebellüğ belgesi saklanmalıdır.
2. Yazıyı okuyun. Suçun adı, uygulanan madde, tutar ve soruşturma giderleri ayrı ayrı yazar. Madde numarası veya tutar hatalı görünüyorsa bunu süre dolmadan savcılığa dilekçeyle bildirmek yararlı olur.
3. Taksit isteyecekseniz on gün içinde yazılı talepte bulunun. Savcı bu talep üzerine birer ay arayla üç eşit taksite karar verir. Taksitlerden biri süresinde ödenmezse teklif hükümsüz kalır ve soruşturmaya devam edilir.
4. Ödeme belgesini saklayın ve dosyaya sunun. Ödemenin dosyaya ulaşması, kovuşturmaya yer olmadığı kararının gecikmemesini sağlar.
5. Ödemek istemiyorsanız savunmanızı hazırlayın. Ödeme bir haktır, zorunluluk değildir. Ödeme yapılmazsa soruşturma sürer; şüpheli ifadesini verir ve delillerini sunar. Müdafi yardımı istemek soruşturmanın her aşamasında kanuni bir haktır (CMK 149).

Mağdur açısından durum farklıdır. Ödeme mağdura değil Hazineye yapılır ve TCK 75/5 uyarınca kişisel hak, malın geri alınması ve müsadere hükümlerini etkilemez. Zarar gören kişi tazminat talebini hukuk mahkemesinde ayrıca ileri sürebilir. Kovuşturmaya yer olmadığı kararına karşı suçtan zarar gören, kararın kendisine tebliğinden itibaren iki hafta içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir (CMK 173/1).

Ödeme Yapılmazsa veya Dava Açılmışsa Ne Olur?

Süresinde ödeme yapılmazsa soruşturma devam eder ve yeterli şüphe varsa iddianame düzenlenir. Suçun cezası kısa olduğu için görevli mahkeme kural olarak asliye ceza mahkemesidir (5235 sayılı Kanun m. 11).

Dava açıldıktan sonra da bu kurum gündeme gelebilir. Savcılık kapsamdaki bir suç için teklif yapmadan dava açmışsa ya da yargılama sırasında suçun niteliği değişip kapsama giren bir suça dönüşmüşse TCK 75/3 uygulanır. Özel kanun gereği işin doğrudan mahkemeye geldiği hâllerde ise bildirimi hâkim yapar ve ödeme üzerine dava düşer (TCK 75/2). Örneğin tehdit olarak açılan bir davada fiilin yalnızca hakaret olduğu anlaşılırsa, 7571 sonrasında mahkemenin ödeme bildirimi yapması gerekebilir.

Mahkûmiyet hâlinde ise genel yaptırım kurumları devreye girer. Kısa süreli hapis cezasının seçenek yaptırımlara çevrilmesi, ertelenmesi ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması bu aşamadaki başlıca imkânlardır. Hapis cezasının türleri için hapis cezaları yazısına bakılabilir.

Önödeme, Uzlaşma ve Dava: Olası Sonuçlar

Hangi yolun izleneceği somut dosyadaki suç vasfına bağlıdır. Suç tarihi, fiilin kanundaki tam karşılığı ve varsa birden fazla mağdur bulunması sonucu değiştirebilir. Bu nedenle bir avukattan destek almak, özellikle on günlük süre içinde yapılacak değerlendirmede süre kaybını önler. Süreçle ilgili genel bilgi ceza hukuku ve ceza muhakemesi hukuku sayfasında da yer alıyor.

Önödeme Hakkında Sık Sorulan Sorular

Yazar hakkında

Av. Ahmet Gökhan Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (Sicil No: 19638), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2006 mezunu. Ceza uzlaştırmacısıdır; Adalet Bakanlığı arabulucu siciline ve TÜRKPATENT marka vekilliği siciline kayıtlıdır. Ankara Barosu CMK Merkezi, Bilişim Kurulu ve Fikri Mülkiyet ve Rekabet Kurulu üyesidir.

Bu yazı 27 Eylül 2026 tarihinde yürürlükteki mevzuata göre hazırlanmıştır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki mütalaa niteliği taşımaz. Somut olayda suç tarihi, deliller ve güncel mevzuat birlikte değerlendirilmelidir.