Nafaka Ödememe Hapis Cezası (İİK 344): Şikâyet Süresi, Tazyik Hapsi ve Tahliye

Nafaka ödememe hâlinde, mahkeme kararıyla belirlenen nafakayı ödemeyen borçlu, alacaklının şikâyeti üzerine icra mahkemesince üç aya kadar tazyik hapsine tabi tutulur (İİK 344). Bu hapis bir ceza değil, ödemeye zorlama aracıdır: hapsin uygulanmasına başlandıktan sonra borç ödenirse borçlu tahliye edilir.

Nafaka alacaklısı için asıl soru “ne zamana kadar şikâyet edebilirim?”, borçlu için ise “hapse girer miyim, sabıkam olur mu?” sorusudur. Bu yazı, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 344 ve 346–354. maddelerine dayanarak şikâyet süresini, yargılamanın işleyişini, itirazı, tahliyeyi ve TCK 233’teki suçla farkı anlatır. Nafakanın miktarı, artırılması veya kaldırılması aile mahkemesinin konusudur ve burada yalnızca tazyik hapsine etkisi yönünden ele alınır.

Nafaka Ödememe Ne Demektir? İİK 344’ün Kapsamı

İİK 344, “nafakaya ilişkin kararlara uymayanların cezası” başlığını taşır. Maddeye göre nafakaya ilişkin kararların gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir. Hükmün iki temel özelliği vardır:

• Şikâyete bağlıdır. Savcılık veya icra dairesi kendiliğinden harekete geçmez; nafaka alacaklısının icra mahkemesine başvurması gerekir.
• Amacı ödemeyi sağlamaktır. Kanun “tazyik” yani zorlama hapsi kavramını kullanır. Hapsin uygulanmasına başlandıktan sonra kararın gereği yerine getirilirse borçlu tahliye edilir.

Kanun “nafakaya ilişkin kararlar” ifadesini kullanır. Tedbir, iştirak ve yoksulluk nafakası gibi aile hukukundan doğan nafakalar mahkeme kararıyla belirlenir. 6284 sayılı Kanun kapsamında da hâkim, şiddet uygulayan kişi aleyhine talep edilmese bile tedbir nafakasına hükmedebilir (6284 m. 5/4); bu kararın bir örneği resen icra müdürlüğüne gönderilir (m. 18/1). Aile içi şiddet tedbirleri için aile içi şiddet yazısına bakılabilir.

Nafaka Ödememe Şikâyeti İçin Önce Ne Gerekir?

Nafaka ödememe şikâyeti, ödenmeyen nafakanın icra takibine konu edilmesiyle bağlantılıdır. Yetkili icra mahkemesi, kanun gereği icra takibinin yapıldığı yerdeki mahkemedir (İİK 348). Bu nedenle uygulamada izlenen sıra şöyledir:

1. İlamın icraya konulması: Nafaka kararı icra dairesine verilir. Para borcuna ilişkin ilamda icra memuru borçluya icra emri tebliğ eder ve borcun yedi gün içinde ödenmesini ister (İİK 32).
2. Ödememenin belgelenmesi: İcra dosyasındaki hesap dökümü, hangi dönemlerin ödenmediğini gösterir.
3. İcra mahkemesine şikâyet: Takibin yapıldığı yer icra mahkemesine dilekçeyle veya sözlü beyanla başvurulur (İİK 348, 349).

Nafaka alacaklarının bazı özel korumaları da vardır. Örneğin teminat göstererek icranın geri bırakılması için icra müdürünün verdiği süre nafaka hükümlerinde verilemez (İİK 36). Ayrıca alacak miktarı asgari ücretin altında kalan takiplerde disiplin ve tazyik hapsi uygulanmazken, nafaka alacaklarına ilişkin takipler bu sınırlamanın dışında tutulmuştur (İİK 354, son fıkra). Yani düşük tutarlı nafaka borcu için de tazyik hapsi istenebilir.

Nafaka Ödememe Şikâyet Süresi Ne Kadar?

İİK 347’ye göre bu bapta yer alan fiillerden dolayı şikâyet hakkı, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle düşer. İki süre birlikte işler; hangisi önce dolarsa şikâyet hakkı o tarihte sona erer.

Varsayımsal süre örneği

Örneğin aylık nafakanın her ayın 5’inde ödenmesi gereken bir dosyada Mart 2026 nafakası ödenmemiş ve alacaklı bunu 10 Mart 2026’da hesabını kontrol ederek öğrenmiş olsun. Üç aylık süre 10 Haziran 2026’da dolar. Alacaklı ödememeyi ancak Aralık 2026’da fark etmiş olsaydı, üç ay o tarihten başlardı; ancak bir yıllık mutlak süre Mart 2027’de dolacağı için başvurunun yine bu tarihten önce yapılması gerekirdi. Öğrenme tarihinin ispatı için banka hareketleri ve icra dosyası kayıtları saklanmalıdır.

İcra Mahkemesinde Yargılama Nasıl İşler?

Nafaka ödememe dosyasında tazyik hapsine karar verme yetkisi icra mahkemesine aittir; bu işler diğer mahkemelerdeki ceza davalarıyla birleştirilemez (İİK 346). Yargılamanın kendine özgü kuralları vardır:

• Şikâyet dilekçeyle veya sözlü beyanla yapılır; mahkeme hemen bir duruşma günü belirler ve borçluya çağrı gönderir (İİK 349).
• Taraflar duruşmaya bizzat gelmek veya vekil göndermek zorundadır. Şikâyetçi gelmez ve vekil de göndermezse şikâyet hakkı düşer (İİK 349).
• Borçlu gelmez veya müdafi göndermezse zabıta aracılığıyla getirilir; bu da mümkün olmazsa yargılama gıyabında yapılır (İİK 349).
• Duruşmada Cumhuriyet savcısı bulunmaz (İİK 350).
• Mahkeme tarafları ve delilleri dinledikten sonra en geç beş gün içinde kararını verir (İİK 352).

Borçlu nafakanın kaldırılması veya azaltılması için dava açmışsa, ileri sürdüğü sebepler göz önünde bulundurularak tazyik hapsinin uygulanması bu davanın sonuna bırakılabilir (İİK 344/2). Bu bir zorunluluk değil, mahkemenin takdirine bırakılmış bir imkândır.

Tazyik Hapsi Kararına İtiraz ve Tahliye

İcra mahkemesinin tazyik hapsine ilişkin kararlarına karşı tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir (İİK 353/1). Bu süre 2.3.2024 tarihli 7499 sayılı Kanunla “yedi gün”den “iki hafta”ya çıkarılmış, başlangıcı da yalnızca tebliğe bağlanmıştır. İtirazı, o yerde icra mahkemesinin birden fazla dairesi varsa numara olarak izleyen daire, tek daire varsa asliye ceza mahkemesi inceler; itiraz üzerine verilen karar kesindir.

Tahliye ve düşme için üç yol vardır:

• Ödeme: Hapsin uygulanmasına başlandıktan sonra kararın gereği yerine getirilirse borçlu tahliye edilir (İİK 344/1).
• Borcun itfası veya feragat: Şikâyete bağlı bu suçlarda müşteki feragat eder veya borcun itfa edildiği sabit olursa dava ve bütün sonuçlarıyla ceza düşer (İİK 354/1). Kararda bu düşme sebepleri belirtilir (İİK 352).
• İki yıllık süre: Tazyik hapsine ilişkin karar, kesinleştiği tarihten itibaren iki yıl geçtikten sonra yerine getirilmez (İİK 354/3).

Şikâyetten vazgeçmenin ceza davalarındaki genel kuralları için şikâyetten vazgeçme yazısına bakılabilir.

Tazyik Hapsi Sabıka Kaydına İşler mi? İnfaz Nasıl Olur?

Hayır. 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu’na göre disiplin veya tazyik hapsine ilişkin kararlar adli sicile kaydedilmez (m. 5/1-b). Dolayısıyla nafaka ödememe nedeniyle verilen tazyik hapsi, adli sicil kaydında mahkûmiyet olarak görünmez. Bu durum, nafaka ödememe ile TCK 233’teki suç arasındaki en belirgin farklardan biridir: ikincisinde verilen mahkûmiyet adli sicile işlenir ve ileride erteleme veya HAGB gibi imkânların değerlendirilmesinde dikkate alınabilir.

İnfaz bakımından da özel kurallar vardır. İİK uyarınca tazyik hapsine tabi tutulanların cezası doğrudan açık ceza infaz kurumunda yerine getirilir (5275 m. 14/2-d). Hükümlünün istemiyle infazın ertelenmesine ilişkin 5275 m. 17 ise tazyik hapsine mahkûm olanlar hakkında uygulanmaz (m. 17/6-c). Benzer bir zorlama hapsi kurumu olan 6284 sayılı Kanun’daki zorlama hapsi için uzaklaştırma kararı ihlali yazısına bakılabilir.

Nafaka Ödememe ile TCK 233 Arasındaki Fark

Nafaka borcu ile ilgili iki ayrı düzenleme sıkça karıştırılır. İİK 344 bir icra-ceza hükmüdür ve ödemeye zorlamayı amaçlar. TCK 233 ise aile hukukundan doğan bakım, eğitim veya destek olma yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişiyi, şikâyet üzerine hapis cezasıyla cezalandıran bir suç tipidir.

Nafaka borcunun ödenmemesinin İİK 344 dışında TCK 233 kapsamında da değerlendirilip değerlendirilemeyeceği, yükümlülüğün türüne ve somut olaya bağlıdır; iki yolun şartları ve sonuçları birbirinden farklıdır. Ceza mahkemesine yapılacak başvurular için suç duyurusu rehberine bakılabilir.

Nafaka Ödememe Durumunda Ne Yapılmalı? Adım Adım

Nafaka alacaklısı için:

1. Nafaka kararının kesinleşme şerhi veya icra edilebilirliğine ilişkin belgeyle ilamı icra dairesine verin.
2. Ödenmeyen dönemleri tarih tarih gösteren bir liste ve banka dökümü hazırlayın; ödememeyi öğrendiğiniz tarihi not edin.
3. Öğrenme tarihinden itibaren üç ay dolmadan, takibin yapıldığı yerdeki icra mahkemesine şikâyet dilekçesi verin.
4. Duruşma gününe kendiniz veya vekiliniz aracılığıyla katılın; katılmazsanız şikâyet hakkı düşer.
5. Ödeme yapılırsa ve dosyayı sürdürmek istemiyorsanız feragat beyanınızı mahkemeye bildirin.

Nafaka borçlusu için:

1. Yaptığınız tüm ödemelerin dekontlarını icra dosyası numarasıyla eşleştirerek saklayın.
2. Gelir durumunuz değiştiyse aile mahkemesinde nafakanın azaltılması veya kaldırılması davası açmayı değerlendirin; bu dava tazyik hapsinin ertelenmesi için gerekçe olabilir (İİK 344/2).
3. Tazyik hapsi kararı tebliğ edildiyse iki hafta içinde itiraz edin.
4. Hapis başlamış olsa bile borcu ödeyerek tahliye talep edin.

Velayet ve kişisel ilişki uyuşmazlıklarının ceza boyutu için çocuğun kaçırılması ve alıkonulması yazısına bakılabilir.

Nafaka Ödememe Hakkında Sık Sorulan Sorular

Aile hukukunun ceza ve icra boyutuyla ilgili diğer konular için ceza hukuku ve ceza muhakemesi hukuku sayfasına göz atabilirsiniz.

Yazar hakkında

Av. Ahmet Gökhan Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (Sicil No: 19638), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2006 mezunu. Ceza uzlaştırmacısıdır; Adalet Bakanlığı arabulucu siciline ve TÜRKPATENT marka vekilliği siciline kayıtlıdır. Ankara Barosu CMK Merkezi, Bilişim Kurulu ve Fikri Mülkiyet ve Rekabet Kurulu üyesidir.

Bu yazı 10 Ekim 2026 tarihinde yürürlükteki mevzuata göre hazırlanmıştır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki mütalaa niteliği taşımaz. Somut olayda suç tarihi, deliller ve güncel mevzuat birlikte değerlendirilmelidir.