Çocuğun Kaçırılması ve Alıkonulması (TCK 234): Velayet Anlaşmazlığında Ceza

Çocuğun kaçırılması ve alıkonulması suçu, TCK 234’te düzenlenir ve velayet yetkisi elinden alınmış anne veya babanın ya da üçüncü derece dâhil bir kan hısmının, on altı yaşını bitirmemiş çocuğu bakımını üstlenen kişinin yanından kaçırması veya alıkoymasıdır. Cezası üç aydan bir yıla kadar hapistir; cebir veya tehdit kullanılırsa ya da çocuk on iki yaşını bitirmemişse ceza bir kat artırılır. Suç uzlaştırma kapsamındadır.

Velayet anlaşmazlıklarında en sık yaşanan durum, kişisel ilişki için çocuğu alan ebeveynin onu geri getirmemesidir. Bu durumda iki ayrı yol işler: ceza hukukunda TCK 234 veya TCK 109, aile hukukunda ise Çocuk Koruma Kanunu’ndaki teslim emri ve disiplin hapsi. Hangi yolun, hangi sürede kullanılacağını bilmek, çocuğun bir an önce güvenli ortamına dönmesini sağlar.

Çocuğun Kaçırılması ve Alıkonulması Suçu Kimler Tarafından İşlenir?

TCK 234/1 failleri sınırlı olarak sayar: velayet yetkisi elinden alınmış olan ana veya baba ya da üçüncü derece dâhil kan hısmı. Büyükanne, büyükbaba, amca, hala, dayı ve teyze bu grubun içindedir. Mağdur, on altı yaşını bitirmemiş çocuktur. Çocuk; velinin, vasinin veya bakım ve gözetimini üstlenen kişinin yanından kaçırılmalı ya da yanına dönmesi engellenerek alıkonulmalıdır.

Kanun metni “velayet yetkisi elinden alınmış” ebeveynden söz eder. Boşanma sonrası velayetin diğer ebeveyne verilmesinin bu kapsamda değerlendirilip değerlendirilmeyeceği, somut dosyada tartışılabilecek bir yorum meselesidir. Velayeti devam eden ebeveynin davranışı TCK 234’ün kapsamına girmese bile, aşağıda anlatılan Çocuk Koruma Kanunu yolları ve TCK 109 ayrıca değerlendirilmelidir.

Suçun üçüncü bir şekli de vardır. Kanuni temsilcisinin bilgisi veya rızası dışında evi terk eden çocuğu, rızasıyla da olsa, ailesini veya yetkili makamları haberdar etmeden yanında tutan kişi, şikâyet üzerine üç aydan bir yıla kadar hapisle cezalandırılır (TCK 234/3). Bu hükümde fail için akrabalık şartı yoktur.

Çocuğun Kaçırılması Suçunun Cezası Ne Kadar?

TCK 234’ün tamamı, şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın uzlaştırma kapsamındaki suçlar arasında sayılır (CMK 253/1-b-10). Bu yüzden soruşturmada dosya önce uzlaştırma bürosuna gönderilir. Uzlaşma sağlanır ve edim yerine getirilirse kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. Uzlaştırmanın işleyişi için ceza davalarında uzlaşma yazımıza bakabilirsiniz.

TCK 234 ile Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma (TCK 109) Farkı

TCK 234 ailevi bağı olan kişilerin, velayet ve bakım düzenini bozan davranışını cezalandırır. TCK 109 ise bir kimseyi hukuka aykırı olarak bir yere gitmek veya bir yerde kalmak hürriyetinden yoksun bırakmayı cezalandırır ve temel cezası bir yıldan beş yıla kadar hapistir. Suç çocuğa karşı işlenirse ceza bir kat artırılır (TCK 109/3-f). Cinsel amaçla işlenmesi hâlinde ceza ayrıca yarı oranında artırılır (TCK 109/5).

Pratik ayrım şöyle yapılabilir. Kaçıran kişi TCK 234/1’de sayılan akrabalardan değilse ya da çocuğun hareket serbestisi kilitli bir yerde tutulması gibi ağır biçimde kısıtlanmışsa TCK 109 gündeme gelebilir. Hangi maddenin uygulanacağı somut olayın özelliklerine göre belirlenir. Çocuğa yönelik cinsel suç şüphesi varsa çocukların cinsel istismarı yazımızdaki kurallar da devreye girer.

Velayet Anlaşmazlığında Çocuk Teslimi ve Disiplin Hapsi

7343 sayılı Kanun’la İcra ve İflas Kanunu’ndaki çocuk teslimi hükümleri yürürlükten kaldırıldı ve bu işler Çocuk Koruma Kanunu’na taşındı. Artık aile mahkemesinin verdiği çocuk teslimi veya kişisel ilişki kararları, Adalet Bakanlığınca kurulan adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüklerince yerine getirilir (ÇKK 41/A). Müdürlük bulunmayan yerlerde bu görevi Bakanlığın belirlediği hukuk mahkemesi yazı işleri müdürlüğü yapar.

Hak sahibi müdürlüğe başvurunca müdürlük yükümlüyle iletişime geçer. Çocuk getirilmezse teslim emri tebliğ edilir; emre rağmen teslim yapılmazsa çocuk nerede bulunursa bulunsun, gerekirse kolluk yardımıyla alınarak hak sahibine teslim edilir (ÇKK 41/B). Çocuğun üstün yararı gerektiriyorsa müdürlük doğrudan bu yola başvurabilir.

Emre aykırılığın yaptırımı disiplin hapsidir (ÇKK 41/F). Çocuk teslimine ilişkin emre aykırı hareket eden veya emrin yerine getirilmesini engelleyen kişiye, fiil suç oluştursa dahi üç aya kadar disiplin hapsi verilir. Kişisel ilişki emrine aykırılıkta süre üç günden on güne kadardır. Kişisel ilişki için aldığı çocuğu süre bitiminde geri getirmeyen hak sahibine üç aya kadar disiplin hapsi verilir. Şikâyet bir ay içinde, müdürlüğün bulunduğu yer aile mahkemesine yapılır.

Yurt Dışına Kaçırılan Çocuk İçin Ne Yapılır?

Türkiye, 25 Ekim 1980 tarihli Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Veçhelerine Dair Sözleşme’ye (Lahey Sözleşmesi) taraftır ve uygulama usulü 5717 sayılı Kanun’la düzenlenmiştir. Kanun, on altı yaşını tamamlamamış ve velayet hakkı ihlal edilerek taraf bir ülkeden diğerine götürülen veya orada alıkonulan çocuklara uygulanır.

Merkezi Makam Adalet Bakanlığıdır (5717 m. 3). Çocuğun geri dönmesini isteyen kişi, çocuğun mutat meskeninin bulunduğu ülkenin merkezi makamına, Türkiye’deki Merkezi Makama veya taraf başka bir devletin merkezi makamına başvurabilir (m. 7/1). İade davası Merkezi Makam adına Cumhuriyet başsavcılığınca aile mahkemesinde açılır, basit yargılama usulüne göre öncelikle görülür ve adli tatilde de devam eder (m. 6, 7/2, 9, 16).

Çocuğun Kaçırılması Durumunda Ne Yapılmalı?

Çocuğu kaçırılan veya geri getirilmeyen ebeveyn için sıra şöyledir:

1. Çocuğun güvenliğinden şüphe varsa hemen 112’yi arayın. Çocuğun bir tehlike altında olduğunu düşünüyorsanız beklemeyin.
2. Kararları hazırlayın. Velayet, kişisel ilişki veya tedbir kararının kesinleşmiş ya da uygulanabilir örneğini, çocuğun kimlik bilgilerini ve son görüldüğü yeri bir araya getirin.
3. Müdürlüğe başvurun. Adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğünden kararın yerine getirilmesini isteyin (ÇKK 41/B, 41/C).
4. Bir ay içinde disiplin hapsi şikâyetinde bulunun. Teslim emrine aykırılıkta şikâyet aile mahkemesine yapılır (ÇKK 41/F).
5. Savcılığa suç duyurusunda bulunun. TCK 234 veya TCK 109 kapsamındaki fiiller için başvurun; TCK 234/3 şikâyete bağlı olduğundan altı aylık süreye dikkat edin (TCK 73).
6. Yurt dışı şüphesinde Merkezi Makama başvurun. Adalet Bakanlığına veya çocuğun götürüldüğü ülkenin merkezi makamına başvuru yapılabilir.

Çocuğu yanında tutan ebeveyn için de yol bellidir. Çocuğu getirmeye engel teşkil edecek haklı bir mazeret varsa, teslim gününden önce müdürlüğe bildirerek çocuğun müdürlükçe alınmasını istemek gerekir (ÇKK 41/B-3-b). Çocuk velayet hakkı sahibine teslim edilirse disiplin hapsi davası ve bütün sonuçları düşer (ÇKK 41/F-7). Çocuğun güvenliğine ilişkin ciddi bir endişe varsa doğru yol, aile mahkemesinden kişisel ilişkinin sınırlanmasını veya 6284 m. 5/1-ç uyarınca refakatçi eşliğinde yapılmasını istemektir. Ceza soruşturmasında müdafi yardımı istemek kanuni bir haktır (CMK 147, 150).

Olası Sonuçlar ve Görevli Mahkeme

Görevli mahkeme belirlenirken ağırlaştırıcı veya hafifletici nedenler gözetilmez, kanundaki cezanın üst sınırına bakılır (5235 m. 14). TCK 234 ve TCK 109’da bu sınır on yılı aşmadığından dava asliye ceza mahkemesinde görülür. Disiplin hapsi kararları kesinleştikten sonra Cumhuriyet başsavcılığınca infaz edilir ve kesinleşmeden itibaren iki yıl geçtikten sonra yerine getirilemez (ÇKK 41/F-6). Hapis cezalarının genel yapısı için hapis cezaları yazımıza, çocuğa yönelik koruyucu tedbirler için Çocuk Koruma Kanunu yazımıza, ceza sürecinin bütünü için ceza hukuku ve ceza muhakemesi hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.

Çocuğun Kaçırılması Hakkında Sık Sorulan Sorular

Yazar hakkında

Av. Ahmet Gökhan Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (Sicil No: 19638), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2006 mezunu. Ceza uzlaştırmacısıdır; Adalet Bakanlığı arabulucu siciline ve TÜRKPATENT marka vekilliği siciline kayıtlıdır. Ankara Barosu CMK Merkezi, Bilişim Kurulu ve Fikri Mülkiyet ve Rekabet Kurulu üyesidir.

Bu yazı 27 Eylül 2026 tarihinde yürürlükteki mevzuata göre hazırlanmıştır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki mütalaa niteliği taşımaz. Somut olayda suç tarihi, deliller ve güncel mevzuat birlikte değerlendirilmelidir.