Duruşmaya Katılmama: Sanık Gelmezse Ne Olur? SEGBİS, Zorla Getirme ve Duruşmadan Bağışık Tutulma

Ceza davasında sanığın duruşmaya katılmama hâli, CMK 193’teki temel kurala göre değerlendirilir: hazır bulunmayan sanık hakkında kural olarak duruşma yapılmaz ve geçerli bir nedeni olmadan gelmeyen sanığın zorla getirilmesine karar verilir. Bu kuralın istisnaları vardır. Sorgusu yapılmış sanık duruşmadan bağışık tutulabilir, yurt içindeki sanık ses ve görüntü aktarımıyla (SEGBİS) duruşmaya bağlanabilir, beraat gibi sanık lehine kararlar ise yokluğunda da verilebilir.

Örneğin başka bir şehirde çalışan ve duruşma günü izin alamayan bir sanığı düşünelim. Sadece gitmemek, hakkında zorla getirme kararı çıkmasına yol açabilir. Oysa önceden yapılacak bir dilekçe ile istinabe yoluyla sorgu ya da bağışık tutulma istenebilir. Bu yazı, sanığın gelmediği durumlarda kanunun hangi yolları öngördüğünü ve hangi sürelerin işlediğini anlatır.

Sanık Duruşmaya Katılmazsa Ne Olur?

CMK 193/1’e göre kanunun ayrık tuttuğu hâller dışında hazır bulunmayan sanık hakkında duruşma yapılmaz. Mahkeme sanığın gelmemesinde geçerli bir neden görmezse zorla getirilmesine karar verir. Tutuklu olmayan sanığa gönderilen çağrı kâğıdında da, mazeretsiz gelmediğinde zorla getirileceği yazılır (CMK 176/2). Bu nedenle ilk duruşmaya katılmama çoğu zaman bir sonraki oturumun zorla getirme kararıyla ertelenmesiyle sonuçlanır.

Zorla getirme kararı tutuklama değildir. Kolluk, kararı taşıyan kişiyi derhâl, bu mümkün olmazsa yol süresi hariç en geç yirmi dört saat içinde mahkemenin önüne götürür; sorgu bitince tedbir de sona erer (CMK 146/4-5). Mahkeme ayrıca sanığın hazır bulunmasına ve yakalama emriyle getirilmesine her zaman karar verebilir (CMK 199). Kaçak sanık hakkında yakalama emri kovuşturma evresinde hâkim veya mahkeme tarafından düzenlenir (CMK 98/3).

Israrla duruşmaya katılmama, tutuklama tartışmasını da gündeme getirebilir. Kaçma, saklanma veya kaçacağı şüphesini uyandıran somut olgular kanunda tutuklama nedeni olarak sayılmıştır (CMK 100/2-a). Tutuklamanın diğer şartları için tutuklama hangi hâllerde olur yazımıza bakabilirsiniz.

Duruşmaya Katılmama Hangi Hâllerde Sorun Olmaz?

Kanun bazı durumlarda sanık gelmese de yargılamanın sürmesine izin verir. Bu istisnalar, duruşmaya katılmama kararını verecek kişinin önce kendi durumunu hangi başlığa girdiğine göre değerlendirmesini gerektirir.

CMK 193/2’nin kapsamı dardır: mahkûmiyet, ceza verilmesine yer olmadığı ve güvenlik tedbiri kararları sorgu yapılmadan verilemez. Bu fıkra 7445 sayılı Kanun’la değiştirilmiş ve 5 Nisan 2023’te yürürlüğe girmiştir. Yani sorgusu yapılmamış ve gelmeyen sanık hakkında mahkûmiyet hükmü kurulamaz; mahkeme önce sorguyu sağlamak zorundadır.

Duruşmadan Bağışık Tutulma ve İstinabe ile Sorgu

Duruşmadan bağışık tutulma, sanığın sonraki oturumlara gelmekten muaf tutulmasıdır. Şartı, sanığın mahkemece sorgusunun yapılmış olmasıdır. Talep sanıktan veya bu konuda yetkili kılınmışsa müdafiden gelmelidir; karar mahkemenin takdirindedir (CMK 196/1). Bağışık tutulan sanık, kendi istemiyle bu yolu seçtiği için yokluğunda yapılan işlemler hakkında eski hâle getirme isteyemez (CMK 198/2).

Sorgu henüz yapılmadıysa istinabe yolu devreye girer. Sanık, bulunduğu yerdeki mahkemede sorguya çekilebilir; bu imkân alt sınırı beş yıl ve daha fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda yoktur (CMK 196/2). Sorgudan önce sanığa, ifadesini esas mahkeme huzurunda vermek isteyip istemediği sorulur. Sorgu tutanağı daha sonra esas mahkemedeki duruşmada okunur (CMK 196/3).

Hastane veya başka cezaevine nakledilen sanık

Hastalık, disiplin önlemi veya başka zorunlu nedenlerle yargı çevresi dışındaki bir hastane ya da tutukevine nakledilen sanık, sorgusu yapılmış olmak şartıyla, hazır bulunmasına gerek görülmeyen oturumlara getirilmeyebilir (CMK 196/5).

SEGBİS ile Duruşmaya Katılma Mümkün mü?

Evet, ama mahkemenin kararıyla. CMK 196/4’e göre hâkim veya mahkemenin zorunlu gördüğü durumlarda, yurt içinde bulunan sanığın sorgusu ses ve görüntünün aynı anda aktarıldığı sistemle yapılabilir veya duruşmalara bu yolla katılmasına karar verilebilir. Uygulamada SEGBİS olarak bilinen bu yöntem, tutuklu sanıklar için de kullanılabilir. Kanunun lafzı “yurt içinde bulunan sanık” dediği için yurt dışındaki sanık bu hükme dayanamaz.

Tutuklu sanığın çağrılması, duruşma gününün tebliği suretiyle yapılır; sanıktan savunması için bir istemde bulunup bulunmayacağı sorulur ve müdafii de birlikte davet edilir (CMK 176/3). Tutuklu sanık, duruşmaya bizzat getirilmeyi ya da SEGBİS ile bağlanmayı mahkemeden dilekçeyle talep edebilir; karar yine mahkemeye aittir. Duruşmaya getirilen sanık salona bağsız alınır (CMK 191/1).

Yurt Dışındaki Sanık, Gaiplik ve Kaçaklık

Yurt dışında bulunan sanığın belirlenen duruşma tarihinde gelmesi zorsa, bu tarihten önce duruşma açılarak veya istinabe yoluyla sorgusu yapılabilir (CMK 196/6). Bulunduğu yer bilinmeyen veya yurt dışında olup mahkeme önüne getirilemeyen sanık ise gaip sayılır. Gaip hakkında duruşma açılmaz; mahkeme yalnızca delilleri korumaya yönelik işlemleri yapar (CMK 244). Mahkeme gaip sanığa, duruşmaya gelmesi hâlinde tutuklanmayacağına dair koşullu bir güvence belgesi de verebilir (CMK 246).

Kaçak ise soruşturma veya kovuşturmanın sonuçsuz kalmasını sağlamak amacıyla saklanan ya da yurt dışında bulunan ve bu nedenle kendisine ulaşılamayan kişidir (CMK 247/1). Kaçak sanığın Türkiye’deki mallarına, hak ve alacaklarına, gelmesini sağlamak amacıyla orantılı olarak elkonulabilir (CMK 248/1).

Duruşmaya Katılamayacaksanız Ne Yapılmalı? Adım Adım

Duruşmaya katılmama sonuçlarından korunmanın yolu, durumu önceden ve yazılı olarak mahkemeye bildirmektir. Aşağıdaki sıra, çağrı kâğıdı elinize ulaştığı andan itibaren izlenebilir.

1. Çağrı kâğıdını ve duruşma gününü kontrol edin. Tebliğ ile duruşma günü arasında en az bir hafta bulunmalıdır (CMK 176/4). Davetiyede “gelmese de duruşma yapılacağı” yazıyorsa CMK 195 kapsamındasınız demektir.
2. Mazeretinizi belgeleyin. Hastalıkta doktor raporu, yurt dışındaysanız giriş-çıkış veya ikamet belgesi, zorunlu bir iş engelinde yazılı belge edinin.
3. Duruşmadan önce dilekçe verin. Dosya numarasını yazarak mazeretinizi ve belgeyi mahkemeye sunun. Aynı dilekçede istinabe yoluyla sorgu, SEGBİS ile katılma veya sorgunuz yapılmışsa bağışık tutulma talep edebilirsiniz.
4. Müdafi konusunu çözün. Müdafi bütün oturumlarda bulunma yetkisine sahiptir (CMK 197). Alt sınırı beş yıldan fazla hapis gerektiren suçlarda veya sanık çocuksa, müdafii olmayan sanığa istemi aranmadan müdafi görevlendirilir (CMK 150/2-3).
5. Zorla getirme kararı çıktıysa bekletmeyin. Karardan haberdar olduğunuzda mahkemeye kendiniz başvurmanız, kolluk tarafından getirilmekten daha az yıpratıcıdır ve kaçma şüphesini zayıflatır.
6. Yokluğunuzda karar verildiyse süreyi hesaplayın. Karar ve işlemler için eski hâle getirme istemi tebliğden itibaren bir hafta içinde yapılır (CMK 198/1). Yokluğunuzda verilen hükme karşı eski hâle getirme istemiyle birlikte ayrıca istinaf başvurusu da yapılmalıdır; istinaf süresi bu sırada işlemeye devam eder (CMK 274).

Olası Sonuçlar Tablosu

Aşağıdaki tablo, sanığın duruşmaya katılmama nedenine göre karşılaşabileceği sonuçları özetler. Mahkemenin somut dosyadaki takdiri belirleyicidir.

Duruşmaya katılmama, hükmün kendisini değiştirmez; ancak savunmanın mahkemeye doğrudan ulaşmasını engeller. Yargılama sonunda verilebilecek karar türleri için beraat kararı yazımıza, hükme karşı başvuru için ceza muhakemesinde istinaf yazımıza bakabilirsiniz.

Duruşmaya Katılmama Hakkında Sık Sorulan Sorular

Genel çerçeve için ceza hukuku ve ceza muhakemesi hukuku sayfasına, gözaltı aşaması için yakalama ve gözaltı işlemleri yazımıza bakabilirsiniz.

Yazar hakkında

Av. Ahmet Gökhan Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (Sicil No: 19638), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2006 mezunu. Ceza uzlaştırmacısıdır; Adalet Bakanlığı arabulucu siciline ve TÜRKPATENT marka vekilliği siciline kayıtlıdır. Ankara Barosu CMK Merkezi, Bilişim Kurulu ve Fikri Mülkiyet ve Rekabet Kurulu üyesidir.

Bu yazı 27 Eylül 2026 tarihinde yürürlükteki mevzuata göre hazırlanmıştır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki mütalaa niteliği taşımaz. Somut olayda suç tarihi, deliller ve güncel mevzuat birlikte değerlendirilmelidir.