SPK Suçları: Bilgi Suistimali, Piyasa Dolandırıcılığı ve İzinsiz Faaliyet (6362)

Borsada işlem yapan bir yatırımcı, sosyal medyada hisse paylaşan bir kişi ya da bir yatırım platformunu tanıtan bir aracı, bilmeden de olsa Sermaye Piyasası Kanunu’nun ceza hükümleriyle karşı karşıya kalabilir. Bu suçlar teknik terimler ve işlem kayıtları üzerinden ilerlediğinden, soruşturma süreci diğer ceza dosyalarından farklı bir seyir izler.

Bu yazıda, 2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuata göre 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 106, 107 ve 109. maddelerindeki suçlar, soruşturmanın nasıl başladığı ve şüpheli ile mağdurun hangi haklara sahip olduğu genel hatlarıyla anlatılıyor. Bilgiler genel niteliktedir; somut olayda avukat desteği alınması önemlidir.

SPK suçları nelerdir, hangi kanunda düzenlenmiştir?

Sermaye piyasasına ilişkin cezai hükümler 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nda yer alır. Kanunun 106. maddesi bilgi suistimali, 107. maddesi piyasa dolandırıcılığı, 109. maddesi ise izinsiz sermaye piyasası faaliyeti suçlarını düzenler. Bu hükümlerin ortak amacı, yatırımcıların güvenini ve piyasanın dürüst işleyişini korumaktır.

Ceza miktarları fiile ve ağırlaştırıcı sebeplere göre değişir. Benzer ekonomik suçlarla karşılaştırmak için nitelikli dolandırıcılık ve fiyatları etkileme suçu yazılarına bakılabilir.

Bilgi suistimali (6362 m.106) ne zaman oluşur?

Bilgi suistimali, kamuya açıklanmamış ve fiyatı etkileyebilecek nitelikteki bilgilere sahip kişilerin bu bilgiyi kullanarak işlem yapması, yakınlarına aktarması veya başkalarına işlem yaptırması hâlinde gündeme gelir. Bu bilgiye genellikle yönetim kurulu üyeleri, üst düzey yöneticiler, denetçiler, danışmanlar ve iş ilişkisi nedeniyle bilgiye ulaşan kişiler sahip olur.

Suçun unsurları arasında bilginin içsel nitelikte olması, kamuya açıklanmamış bulunması ve işlemlerin bu bilgiye dayanması yer alır. Soruşturmada işlem tarihleri ile bilginin ortaya çıktığı tarihler karşılaştırılır; iletişim kayıtları ve hesap hareketleri incelenir. Savunmada bilginin gerçekten içsel olup olmadığı, kişinin bu bilgiye nasıl ulaştığı ve işlemin başka bir gerekçeye dayanıp dayanmadığı tartışılır.

Piyasa dolandırıcılığı (6362 m.107) hangi biçimlerde işlenir?

Piyasa dolandırıcılığı, sermaye piyasası araçlarının fiyatını veya işlem hacmini yapay biçimde etkileme amacı taşıyan davranışları kapsar. Kanun iki ana biçim öngörür: işlem bazlı ve bilgi bazlı piyasa dolandırıcılığı. İşlem bazlı olanda yapay alım satım emirleri, görünüşte karşılıklı işlemler veya fiyatı belirli düzeyde tutmaya yönelik emirler dikkat çeker. Bilgi bazlı olanda ise yanıltıcı bilgi, söylenti ya da haber yaymak söz konusudur.

Sosyal medya üzerinden yürütülen yönlendirmeler son yıllarda soruşturmaların önemli bir kısmını oluşturur. Fiyat manipülasyonunun genel hukuki çerçevesi için fiyatları etkileme suçu yazısı da incelenebilir.

İzinsiz sermaye piyasası faaliyeti (6362 m.109) ne anlama gelir?

109. madde, kanunen izin veya yetki almadan sermaye piyasası faaliyetinde bulunan kişileri hedef alır. İzinsiz yatırım kuruluşu gibi çalışmak, izinsiz yatırım danışmanlığı yapmak, izinsiz fon veya kitle fonlaması yürütmek bu başlık altında değerlendirilebilir. Bir faaliyetin izne tabi olup olmadığı, yapılan işin niteliğine bakılarak belirlenir.

Kripto varlık alanında 7518 sayılı Kanun ile Sermaye Piyasası Kanunu’na kripto varlık hizmet sağlayıcılarına ilişkin hükümler eklenmiştir. Yetkisiz hizmet sunulması bu düzenlemeler açısından da değerlendirilir. Dolandırıcılık niteliği taşıyan kripto olayları için kripto para dolandırıcılığı yazısına bakılabilir.

Üç suç tipi birbirinden nasıl ayrılır?

Aşağıdaki tablo üç suç tipini temel özellikleriyle karşılaştırır.

Aynı olay birden fazla suç tipi açısından değerlendirilebilir ve ayrıca dolandırıcılık gibi genel suçlar da gündeme gelebilir. Bu durum, dosyanın doğru nitelendirilmesini savunma bakımından belirleyici kılar. Örneğin aynı paylaşım dizisi hem yanıltıcı bilgi yaymak hem de izinsiz danışmanlık yapmak yönünden ayrı ayrı incelenebilir; mahkeme, fiilin hangi suç tipinin unsurlarını taşıdığını delillerin bütününe bakarak belirler.

Soruşturma nasıl başlar ve nasıl ilerler?

SPK suçlarında soruşturma çoğunlukla Sermaye Piyasası Kurulu’nun yaptığı inceleme, borsa gözetim birimlerinin tespitleri, yatırımcı şikâyetleri veya doğrudan savcılığa yapılan suç duyurusu ile başlar. Kurul incelemesini raporlayarak savcılığa bildirir. Savcılık bu raporlara dayanarak şüphelileri ifadeye çağırır, gerekirse hesap hareketlerinin ve iletişim kayıtlarının incelenmesini ister.

Bu süreçte bilirkişi incelemesi sık başvurulan bir araçtır. Ayrıntılar bilirkişi raporu yazısında ele alınmıştır. İletişim kayıtlarına ilişkin tedbirler telefon dinleme kararı başlığında, ifade süreci ise şüpheli olarak ifade verme başlığında incelenmiştir.

Şüpheli ve yatırımcı mağdurlar hangi haklara sahiptir?

Şüpheli olarak çağrılan kişi, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 147. maddesi uyarınca atfedilen suçu, susma hakkını ve avukat yardımından yararlanma hakkını öğrenir. Hakların ayrıntısı susma hakkı ve müdafi yardımı yazısında anlatılmıştır. Hakkında tutuklama talep edilen kişi için ise ölçülülük ve adli kontrol alternatifleri gündeme gelir; itiraz yolları tutuklamaya itiraz yazısında yer alır.

Yatırımcı mağdurlar, zararlarını belgeleyerek şikâyette bulunabilir, katılan sıfatıyla davaya dâhil olabilir ve tazminat yoluna başvurabilir. Savunma tarafında ise işlemlerin gerçek bir yatırım stratejisine dayandığını gösteren kayıtlar, emir geçmişi ve yazışmalar önem taşır. Varsayımsal bir örnekte, düzenli biçimde işlem yapan ve aynı dönemde bilgi sahibi olmayan bir yatırımcının işlemleri, olağan yatırım davranışının devamı olarak değerlendirilebilir; bu sonuç dosyanın tamamına bağlıdır.

Sık Sorulan Sorular

Ceza hukuku ve ceza muhakemesi hukukundaki diğer konular için ceza hukuku ve ceza muhakemesi hukuku sayfasını inceleyebilirsiniz.

Yazar hakkında

Av. Ahmet Gökhan Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (Sicil No: 19638), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2006 mezunu. Ceza uzlaştırmacısıdır; Adalet Bakanlığı arabulucu siciline ve TÜRKPATENT marka vekilliği siciline kayıtlıdır. Ankara Barosu CMK Merkezi, Bilişim Kurulu ve Fikri Mülkiyet ve Rekabet Kurulu üyesidir.

Bu yazı 3 Kasım 2026 tarihinde yürürlükteki mevzuata göre hazırlanmıştır.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut durum için hukuki danışmanlık alınmalıdır.