Ceza Davasında Bilirkişi Raporuna İtiraz (CMK 67): Süre, Uzman Mütalaası ve Yeni Rapor

Bilirkişi raporuna itiraz, ceza dosyasına giren uzman görüşündeki eksiklik, çelişki veya yanlışlığın ileri sürülmesi ve yeni bir inceleme istenmesidir. CMK 67/5’e göre rapor tamamlandığında savcıya, sanığa, müdafie, katılana ve vekiline itirazlarını bildirmeleri ve yeni bilirkişi incelemesi isteyebilmeleri için süre verilir; istem reddedilirse üç gün içinde gerekçeli karar yazılır.

Trafik kazasında kusur oranı, bir yaralanmanın niteliği, bir telefondaki verilerin incelenmesi veya bir şirketin hesapları: Ceza davalarında sonucu çoğu zaman bilirkişinin verdiği cevap belirler. Bu yazıda raporda bulunması gerekenleri, itirazın süresini ve içeriğini, uzman mütalaasını (CMK 67/6), ek rapor ile yeni rapor farkını, bilirkişinin reddini ve 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu’nun getirdiği ilkeleri anlatıyoruz.

Bilirkişi Kimdir, Ceza Davasında Ne Zaman Atanır?

Bilirkişiye, çözümü uzmanlık, özel veya teknik bilgi gerektiren hâllerde başvurulur. Atama re’sen veya savcının, katılanın, şüphelinin, sanığın, müdafiin ya da vekilin istemi üzerine yapılabilir. Genel bilgi, tecrübe veya hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukuki bilgiyle çözülebilecek konularda bilirkişiye başvurulamaz; hukuk öğrenimi görmüş kişiler de ayrı bir uzmanlığı belgelemedikçe bilirkişi olamaz (CMK 63/1). Soruşturmada savcı da bu yetkileri kullanır (CMK 63/3).

Bilirkişiler, bölge adliye mahkemesi yargı çevresi esas alınarak bilirkişilik bölge kurulunca hazırlanan listeden seçilir (CMK 64/1). Kanunların belirli konularda görevlendirdiği resmî bilirkişiler öncelikle atanır; ancak kamu görevlileri bağlı oldukları kurumla ilgili davalarda bilirkişi olamaz (CMK 64/3). Kanunlarla bilirkişilik hizmeti verebileceği öngörülen kurumlar ise 6754 sayılı Kanun’un kapsamı dışındadır (6754 m. 1/3).

Bilirkişi incelemesine ilişkin kararda cevaplanacak teknik sorular, inceleme konusu ve süre gösterilir. Süre işin niteliğine göre üç ayı geçemez; özel sebeplerle bilirkişinin istemi üzerine gerekçeli kararla en çok üç ay uzatılabilir (CMK 66/1). Süresinde rapor vermeyen bilirkişi hemen değiştirilebilir (CMK 66/2). Ceza muhakemesi sürecinde bu kararın içeriği, ileride yapılacak itirazın da sınırını belirler.

Bilirkişi Raporunda Neler Bulunmalı?

Bilirkişi, incelemesi bitince yaptığı işlemleri ve vardığı sonuçları açıklayan, kendisinden istenen incelemeleri yaptığını belirten bir raporu imzalayıp mercie verir (CMK 67/1). Birden çok bilirkişi farklı görüşteyse bu durumu gerekçeleriyle rapora yazarlar (CMK 67/2). 6754 sayılı Kanun da temel ilkeleri sayar: Bilirkişi bağımsız, tarafsız ve objektif çalışır, görevini bizzat yapar ve başkasına devredemez (6754 m. 3/1, 3/4).

Bilirkişi, raporunda ve sözlü açıklamalarında uzmanlık gerektiren hususlar dışında açıklama yapamaz; hâkimin yapması gereken hukuki nitelendirme ve değerlendirmede bulunamaz (CMK 67/3). Örneğin bir trafik kazası raporunda “sürücü asli kusurludur” tespiti teknik bir değerlendirmedir; ancak “sanık taksirle öldürme suçunu işlemiştir” cümlesi bilirkişinin görev alanını aşar ve itirazda mutlaka belirtilmelidir.

Bilirkişi Raporuna İtiraz Nasıl Yapılır, Süresi Nedir?

Rapor örnekleri savcıya, katılana, vekiline, şüpheliye veya sanığa, müdafiine ya da kanuni temsilciye duruşmada doğrudan verilebilir veya iadeli taahhütlü mektupla gönderilebilir (CMK 67/4). İnceleme tamamlandığında bu kişilere yeni bilirkişi incelemesi istemek veya itirazlarını bildirmek için süre verilir. İstem reddedilirse üç gün içinde gerekçeli bir karar verilir (CMK 67/5).

CMK, bilirkişi raporuna itiraz için gün olarak sabit bir süre öngörmez; süreyi raporu alan merci belirler. Bu nedenle tebligat veya duruşma tutanağındaki ifade dikkatle okunmalıdır. Örneğin mahkeme 15 Ekim’deki duruşmada rapor örneğini vermiş ve “rapora karşı beyan için iki hafta süre” tanımışsa, itiraz dilekçesi 29 Ekim’e kadar verilmelidir. Bilirkişinin duruşmada dinlenmesi her zaman istenebilir (CMK 68/1); yine de itirazların verilen süre içinde ve yazılı olarak yapılması, yeni inceleme isteminin gerekçeli olarak karşılanmasını sağlar.

İtiraz dilekçesi genel ifadelerle değil, raporun belirli bölümlerine yönelik somut gerekçelerle yazılmalıdır. Başlıca itiraz başlıkları şunlardır:

• Kararda sorulan bir sorunun cevapsız bırakılması veya sorunun kapsamının aşılması,
• Dosyadaki bir verinin (kamera kaydı, tanık beyanı, ölçüm) incelemeye hiç alınmaması,
• Hesaplama veya ölçüm hatası, kullanılan yöntemin açıklanmaması,
• Hukuki nitelendirme yapılması (CMK 67/3),
• Bilirkişinin uzmanlık alanının sorulan konuyla örtüşmemesi (CMK 63/1),
• Rapor ile dosyadaki başka bir teknik rapor arasındaki çelişki.

Uzman Mütalaası (CMK 67/6) Nedir, Rapordan Farkı Ne?

Savcı, katılan, vekili, şüpheli, sanık, müdafi veya kanuni temsilci, yargılama konusu olayla ilgili olarak, bilirkişi raporunun hazırlanmasında değerlendirilmek üzere ya da hazırlanmış bir rapor hakkında uzmanından bilimsel mütalaa alabilir (CMK 67/6). Bu görüş, halk arasında “uzman görüşü” veya “özel bilirkişi raporu” diye de anılır. Mütalaayı hazırlayan uzmanın duruşmada dinlenmesi de istenebilir (CMK 68/3).

Uzman mütalaası, mahkeme bakımından bilirkişi raporunun yerini kendiliğinden almaz. İşlevi, bilirkişi raporundaki teknik hatayı somut olarak göstermek ve yeni bilirkişi incelemesi isteminin reddedilmesini zorlaştırmaktır. Hâkim, iki görüş arasındaki çelişkiyi gidermeden karar verirse bu durum kanun yolu dilekçesinde ileri sürülebilir.

Ek Rapor mu, Yeni Bilirkişi İncelemesi mi?

6754 sayılı Kanun’un 3/7 maddesine göre aynı konuda bir kez rapor alınması esastır; ancak rapordaki eksiklik veya belirsizliğin giderilmesi için ek rapor istenebilir. Bu ilke, itirazın nasıl kurgulanacağını belirler. Raporda cevaplanmamış bir soru veya açıklanmamış bir hesap varsa, aynı bilirkişiden ek rapor istemek yeterli olabilir. Raporun yöntemi baştan hatalıysa ya da bilirkişinin uzmanlığı konuyla örtüşmüyorsa, farklı bir bilirkişi veya kurul tarafından yeni bilirkişi incelemesi yapılması talep edilir.

Adli Tıp Kurumu gibi resmî kurumlardan alınan raporlarda da CMK 214 önemlidir: Fenni muayene ve doktor raporları duruşmada okunur; gerekirse raporda imzası bulunanlar açıklama için çağrılır. Rapor bir kurul tarafından verilmişse mahkeme, kurulun görüşünü açıklamak üzere üyelerden birini görevlendirmesini kurula önerebilir. Delilin ortaya konulması istemi, geç bildirildiği gerekçesiyle reddedilemez (CMK 207).

Bilirkişinin Reddi ve Bilirkişilikten Çekinme

Hâkimin reddini gerektiren sebepler bilirkişi için de geçerlidir. Savcı, katılan, vekili, şüpheli, sanık, müdafi veya kanuni temsilci ret hakkını kullanabilir; bunun için atanan bilirkişinin adı ve soyadı, engel bir sebep yoksa ret hakkına sahip olanlara bildirilir. Ret istemini davayı gören hâkim veya mahkeme inceler; soruşturmada savcının kabul etmediği ret istemini sulh ceza hâkimi inceler. Reddi isteyen, nedenini ve dayandığı olguları göstermek zorundadır (CMK 69).

Örneğin kusur raporunu hazırlayan bilirkişinin, kazaya karışan araçlardan birinin sigorta şirketinde çalıştığı anlaşılırsa tarafsızlığı şüpheye düşürecek bir sebep ileri sürülebilir. Tanıklıktan çekinmeyi gerektiren sebepler bilirkişiler için de geçerlidir ve bilirkişi geçerli başka sebeplerle de görüş bildirmekten çekinebilir (CMK 70).

Bilirkişi Raporuna İtiraz İçin Adım Adım Yol Haritası

1. Raporu ve süreyi tespit edin. Rapor örneğinin size verildiği veya tebliğ edildiği tarihi ve mahkemenin tanıdığı süreyi not edin (CMK 67/4-5).
2. Atama kararıyla karşılaştırın. Kararda sorulan her soru tek tek cevaplanmış mı, bilirkişi sorunun dışına çıkmış mı kontrol edin (CMK 66/1, 67/3).
3. Gerekiyorsa uzman mütalaası alın. Teknik bir hatayı ancak bir uzman gösterebiliyorsa mütalaa alın; ek süre istenemeyeceğini unutmayın (CMK 67/6).
4. Somut itiraz dilekçesi verin. Ek rapor mu, yeni inceleme mi istediğinizi açıkça yazın; bilirkişinin duruşmada dinlenmesini de isteyin (CMK 68/1).
5. Ret kararının gerekçesini isteyin. Yeni inceleme istemi reddedilirse üç gün içinde gerekçeli karar verilmesi gerekir (CMK 67/5). Bu gerekçe, istinaf aşamasında denetlenecek kararın parçasıdır.
6. Tarafsızlık sorunu varsa ret isteyin. Olguları göstererek bilirkişinin reddini talep edin (CMK 69).

Bazı dosya türlerinde rapor itirazının kendine özgü yanları vardır. Uyuşturucu testlerinde numune alma ve zincirleme muhafaza konuları idrar, kan ve saç analizi yazımızda anlatılmıştır. Trafik kazalarında kusur oranı ile ilgili tartışmalar için trafik kazasında taksirle yaralama ve taksirle öldürme yazılarına, cinsel suçlarda tıbbi raporların değerlendirilmesi için cinsel istismar davalarında delil yazısına bakabilirsiniz.

Gerçeğe Aykırı Bilirkişilik ve Bölge Kuruluna Başvuru

Yargı mercileri tarafından görevlendirilen bilirkişinin gerçeğe aykırı mütalaada bulunması suçtur ve üç yıldan yedi yıla kadar hapis cezası öngörülür (TCK 276/1). Görülmekte olan bir davada bilirkişiyi hukuka aykırı olarak etkilemeye teşebbüs etmek de ayrı bir suçtur (TCK 277). Ancak raporun hatalı olması tek başına bu suçun oluştuğunu göstermez; gerçeğe aykırılık ile bilimsel görüş farkı birbirinden ayrılmalıdır.

6754 sayılı Kanun’a göre bilirkişiler, tutum ve davranışları ile raporlarının mevzuata uygunluğu bakımından bilirkişilik bölge kurullarınca denetlenir (6754 m. 14/1). Ancak bölge kurulları raporları özel veya teknik bilgi yönünden denetleyemez ve rapor içeriğine ilişkin başvurular incelenmeksizin reddedilir (6754 m. 14/3-4). Bu nedenle raporun teknik doğruluğuna itiraz, bölge kuruluna değil, dosyanın görüldüğü savcılık veya mahkemeye yapılmalıdır. Hukuka aykırı yöntemle elde edilen veriye dayanan raporlar ise hukuka aykırı delil kapsamında ayrıca tartışılır.

Bilirkişi Raporuna İtiraz Hakkında Sık Sorulan Sorular

Yazar hakkında

Av. Ahmet Gökhan Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (Sicil No: 19638), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2006 mezunu. Ceza uzlaştırmacısıdır; Adalet Bakanlığı arabulucu siciline ve TÜRKPATENT marka vekilliği siciline kayıtlıdır. Ankara Barosu CMK Merkezi, Bilişim Kurulu ve Fikri Mülkiyet ve Rekabet Kurulu üyesidir.

Bu yazı 10 Ekim 2026 tarihinde yürürlükteki mevzuata göre hazırlanmıştır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki mütalaa niteliği taşımaz. Somut olayda suç tarihi, deliller ve güncel mevzuat birlikte değerlendirilmelidir.