Suça Sürüklenen Çocuk: Yaş Grupları, Ceza Sorumluluğu ve 2026 Değişiklikleri (TCK 31)

Suça sürüklenen çocuk, suç olarak tanımlanan bir fiili işlediği iddiasıyla hakkında soruşturma veya kovuşturma yürütülen 18 yaşından küçük kişidir. Bu çocuğun ceza sorumluluğu fiili işlediği tarihteki yaşa göre üç gruba ayrılır (TCK 31). 18 Ağustos 2026’da yürürlüğe giren 7593 sayılı Kanun hem bu gruplardaki ceza sınırlarını artırdı hem de Çocuk Koruma Kanunu’ndaki “suça sürüklenen çocuk” ifadesini “adli süreçteki çocuk” olarak değiştirdi. Bu yazı bir anne, baba ya da yakın için yaş gruplarının ne anlama geldiğini, cezanın nasıl hesaplandığını ve ilk günlerde nelere dikkat edilmesi gerektiğini anlatıyor.

Suça Sürüklenen Çocuk Kimdir, Terim Neden Değişti?

Çocuk Koruma Kanunu’na göre çocuk, daha erken yaşta ergin olsa bile on sekiz yaşını doldurmamış kişidir (ÇKK 3/1-a). Kanun 2005’ten beri suç iddiasıyla karşılaşan çocuğu “suça sürüklenen çocuk” diye adlandırıyordu. 7593 sayılı Kanun bu ifadeyi ÇKK’nın ilgili maddelerinde, CMK 253’te ve Sosyal Hizmetler Kanunu’nda “adli süreçteki çocuk” olarak değiştirdi.

Yeni tanıma göre adli süreçteki çocuk, kanunlarda suç olarak tanımlanan bir fiili işlediği iddiasıyla hakkında soruşturma veya kovuşturma yapılan ya da işlediği fiil nedeniyle hakkında güvenlik tedbirine karar verilen çocuktur (ÇKK 3/1-a-2). Yani değişiklik kapsamı daraltmıyor; yalnızca terim değişti. Günlük dilde ve arama motorlarında “suça sürüklenen çocuk” ifadesi kullanılmaya devam ettiği için bu yazıda iki terim birlikte kullanılıyor.

Çocuk Koruma Kanunu’nun genel yapısı ve 7593 ile gelen tüm yenilikler Çocuk Koruma Kanunu yazımızda özetleniyor. Bu yazı ise ceza sorumluluğuna, yani TCK 31’e odaklanıyor.

Yaş Küçüklüğü: Hangi Yaşta Ceza Sorumluluğu Başlar?

Belirleyici olan, çocuğun karar tarihindeki değil fiili işlediği tarihteki yaşıdır. Örneğin 14 yaşında işlenen bir fiil nedeniyle dava 16 yaşında açılsa bile 12–15 yaş grubu kuralları uygulanır. Yaş küçüklüğü hükümleri üç ayrı sonuç doğurur:

12–15 yaş grubunda asıl soru, çocuğun işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayıp algılayamadığı ve davranışlarını yönlendirme yeteneğinin yeterince gelişip gelişmediğidir. Mahkeme bunu takdir ederken sosyal inceleme raporunu göz önünde bulundurur (ÇKK 35/1). Çocuğun ailesi, okulu, arkadaş çevresi ve gelişim durumu bu raporda anlatılır.

Ceza sorumluluğu olmayan adli süreçteki çocuk için verilen danışmanlık, eğitim, bakım ve sağlık tedbirleri çocuklara özgü güvenlik tedbiri sayılır (ÇKK 11). 7593 ile bunlara spor, kütüphane, çevre temizliği, bağımlılık programı ve dijital risklerden korunma gibi “yönlendirme tedbirleri” eklendi (ÇKK 5/A). Saat esaslı tedbirler 20 ile 300 saat arasında belirlenir.

Suça Sürüklenen Çocuk İçin Ceza Nasıl Hesaplanır?

Suça sürüklenen çocuk için hesap iki adımda yapılır. Önce suçun yetişkin için öngörülen cezası belirlenir, sonra yaş grubuna göre indirim uygulanır. Ağırlaştırılmış müebbet ve müebbet hapis gerektiren suçlarda ise indirim yerine kanunun doğrudan belirlediği aralıklar uygulanır.

Somut bir örnek: kasten yaralamanın temel cezası bir yıl altı aydan üç yıla kadar hapistir (TCK 86/1). Fiili 16 yaşında işleyen çocuk için üçte bir indirimle aralık bir yıldan iki yıla iner. Aynı fiili algılama yeteneği bulunan 13 yaşındaki çocuk işlemişse yarı indirimle dokuz aydan bir yıl altı aya kadar olur. Bu rakamlar yalnızca yaş indiriminin etkisini gösterir; nitelikli hâller ve takdiri indirim ayrıca uygulanır.

31/4 bir takdir yetkisidir; kanun “uygulanmayabilir” ve “uygulanabilir” der. Mahkemenin bu yetkiyi kullanıp kullanmadığı ve hangi gerekçeye dayandığı kararda gösterilmelidir. Kasten öldürme suçunun genel çerçevesi için kasten öldürme yazımıza bakılabilir.

Çocuklar İçin Özel Kurallar: Tutuklama, Erteleme, HAGB ve Zamanaşımı

Yaş küçüklüğü, suça sürüklenen çocuk bakımından yalnızca cezayı indirmez; muhakeme ve infaz kurallarını da değiştirir. Aşağıdaki tablo, adli süreçteki çocuk bakımından yetişkinlerden farklı işleyen başlıca kuralları gösteriyor.

7593 ile HAGB’ye iki yenilik geldi. HAGB kararı verilen çocuğa yönlendirme tedbirlerinden biri veya birkaçı denetimli serbestlik tedbiri olarak uygulanır (ÇKK 23/2). Zarar az ise zararın giderilmesi şartı aranmayabilir (ÇKK 23/3). Genel tutuklama şartları tutuklama hangi hallerde olur yazısında, uzlaşmanın işleyişi ise ceza davalarında uzlaşma yazısında anlatılıyor.

İnfaz aşamasında da farklılık vardır. Kasıtlı suçlardan toplam üç yıl veya daha az, taksirli suçlardan toplam beş yıl veya daha az hapis cezası alan çocuğun cezası doğrudan çocuk eğitimevinde infaz edilir (5275 m. 15/4). 15 yaşını dolduruncaya kadar infaz kurumunda geçirilen bir gün, koşullu salıverilme hesabında iki gün sayılır. 7593 ile yeniden düzenlenen hükme göre bu kural kasten öldürme, TCK 102–103’teki cinsel suçlar, uyuşturucu ticareti ve örgüt kurma suçlarında uygulanmaz (5275 m. 107/5). Koşullu salıverilme kuralları derhal uygulanan infaz hükümlerinden sayılmadığından (TCK 7/3), suç tarihine göre lehe olan hüküm esas alınır.

Anne ve Babanın Sorumluluğu: 7593 ile Gelen Yeni Hükümler

7593 sayılı Kanun, suça sürüklenen çocuk dosyalarında çocuğu gözetmekle yükümlü kişilere yönelik hükümleri de sertleştirdi. Aile hukukundan doğan bakım, eğitim veya destek olma yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişinin cezası üç aydan iki yıla kadar hapse çıkarıldı (TCK 233/1). Bu ihmal nedeniyle çocuk kasten öldürme veya neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçu işlerse şikâyet aranmaz ve anne babaya verilecek ceza yarısından iki katına kadar artırılır (TCK 233/4).

Evdeki ateşli silahı özensiz saklayıp çocuğun ele geçirmesine yol açan kişi de ayrıca bir yıldan üç yıla kadar hapisle cezalandırılır (6136 m. 13/A). Çocuk hakkında verilen koruyucu ve destekleyici tedbir kararının gereklerine aykırı davranan anne, baba veya vasiye çocuk hâkimi üç günden on güne kadar tazyik hapsi verebilir; bu karara itiraz edilebilir (ÇKK 45/5).

Suça Sürüklenen Çocuk Hakkında Soruşturma Başlarsa Ne Yapılmalı?

Adli süreçteki çocuk kolluğa götürüldüğünde ya da ifadeye çağrıldığında ilk saatler sonraki bütün süreci etkiler. Soruşturma işlemlerinin ayrıntıları yakalama ve gözaltı işlemleri yazısında da ele alınıyor. Aile açısından sırayla şunlar yapılmalıdır:

1. Fiil tarihindeki yaşı belgeleyin. Nüfus kaydı ile olay tarihini karşılaştırın. 12, 15 ve 18 yaş sınırlarına yakın dosyalarda birkaç günlük fark bile sonucu değiştirir.
2. Müdafi olmadan ifade verilmemesini sağlayın. Çocuğun müdafii yoksa istem aranmaksızın baro tarafından müdafi görevlendirilir (CMK 150/2). Kolluk, işleme başladığında veliyi ve baroyu bilgilendirmekle yükümlüdür (ÇKK 31/2).
3. Sosyal inceleme için belge hazırlayın. 15 yaşını doldurmamış çocuk hakkında sosyal inceleme zorunludur (ÇKK 35/3). Okul belgeleri, sağlık kayıtları ve ailenin durumuna ilişkin bilgiler raporun doğru hazırlanmasına yardım eder.
4. Algılama yeteneği tartışmasını erken açın. 12–15 yaş grubunda ceza sorumluluğunun olup olmadığı dosyanın ilk sorusudur; bu konuda rapor alınmasını talep etmek mümkündür.
5. Uzlaşma ve erteleme imkânlarını sorun. Mağdur gerçek veya özel hukuk tüzel kişisiyse üst sınırı üç yılı geçmeyen suçlarda uzlaştırma denenir (CMK 253/1-c).
6. Kararlara karşı süreyi kaçırmayın. Çocuk hâkiminin tedbir kararlarına itiraz edilebilir (ÇKK 14). İtiraz süresi öğrenmeden itibaren iki hafta (CMK 268), istinaf süresi gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftadır (CMK 273).

Soruşturma ve kovuşturma sürecinde hukuki destek alınacaksa genel çerçeve ceza hukuku ve ceza muhakemesi hukuku sayfasında yer alıyor.

Suça Sürüklenen Çocuk Hakkında Sık Sorulan Sorular

Yazar hakkında

Av. Ahmet Gökhan Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (Sicil No: 19638), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2006 mezunu. Ceza uzlaştırmacısıdır; Adalet Bakanlığı arabulucu siciline ve TÜRKPATENT marka vekilliği siciline kayıtlıdır. Ankara Barosu CMK Merkezi, Bilişim Kurulu ve Fikri Mülkiyet ve Rekabet Kurulu üyesidir.

Bu yazı 27 Eylül 2026 tarihinde yürürlükteki mevzuata göre hazırlanmıştır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki mütalaa niteliği taşımaz. Somut olayda suç tarihi, deliller ve güncel mevzuat birlikte değerlendirilmelidir.