Çocuk Mahkemesi ve Çocukların İfadesi: Adli Süreçteki Çocuğun Soruşturma Süreci

Çocuk mahkemesi, 18 yaşından küçük bir çocuk hakkında asliye ceza mahkemesinin görev alanındaki suçlardan açılan davalara bakan tek hâkimli mahkemedir. Ağır ceza mahkemesinin görev alanındaki suçlar ise çocuk ağır ceza mahkemesinde görülür (ÇKK 26). Çocuğun ifadesi de yetişkinlerden farklı kurallarla alınır: soruşturmayı çocuk bürosundaki savcı bizzat yürütür, çocuğa istemi aranmadan müdafi görevlendirilir. Bu yazı, bir çocuk hakkında suç iddiası ortaya çıktığı andan duruşmaya kadar olan süreci adım adım anlatıyor.

Çocuk Mahkemesi Nedir, Hangi Davalara Bakar?

Çocuk Koruma Kanunu iki tür mahkeme öngörür. Çocuk mahkemesi tek hâkimden oluşur ve her il merkezinde kurulur; iş yoğunluğuna göre bazı ilçelerde de kurulabilir (ÇKK 25/1). Çocuk ağır ceza mahkemesi ise bir başkan ve iki üyeyle toplanır ve HSK’nın olumlu görüşüyle belirlenen yerlerde kurulur (ÇKK 25/2).

Görev ayrımı suçun ağırlığına göre yapılır. Asliye ceza mahkemesinin görev alanındaki suçlarda çocuk mahkemesi, ağır ceza mahkemesinin görev alanındakilerde çocuk ağır ceza mahkemesi bakar (ÇKK 26). Ağır ceza mahkemesi; yağma, irtikap gibi sayılan suçlar ile on yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda görevlidir (5235 m. 12). Çocuk hâkimi ise kovuşturma başlamadan önce adli süreçteki ve korunma ihtiyacı olan çocuklar hakkında tedbir kararlarını verir (ÇKK 3/1-c).

Çocuk mahkemesinde yapılan duruşmalarda Cumhuriyet savcısı bulunmaz, ancak savcılar bu mahkemelerin kararlarına karşı kanun yoluna başvurabilir (ÇKK 25/1). Kanunun tamamı ve 7593 ile gelen yenilikler Çocuk Koruma Kanunu yazımızda özetleniyor; bu yazı yalnızca soruşturma ve yargılama sürecine odaklanıyor.

Çocuk ve Yetişkin Birlikte Suç İşlerse Hangi Mahkeme Bakar?

Kural olarak ayrılık esastır. Çocuk yetişkinlerle birlikte suç işlemişse soruşturma ve kovuşturma ayrı yürütülür (ÇKK 17/1). Çocuk hakkındaki dava çocuk mahkemesinde, yetişkin hakkındaki dava genel mahkemede görülür. Çocuk mahkemesi gerekli görürse çocuk hakkındaki yargılamayı genel mahkemedeki davanın sonucuna kadar bekletebilir (17/2).

Davaların birlikte yürütülmesi zorunlu görülürse, mahkemelerin uygun bulması şartıyla birleştirme kararı verilebilir; bu durumda dava genel mahkemede görülür (17/3). Örneğin gece yarısı bir işyerine birlikte giren 17 yaşındaki bir çocuk ile 22 yaşındaki bir yetişkin için normalde iki ayrı dava açılır. Delillerin aynı olması tek başına birleştirme sebebi sayılmaz; kanun zorunluluk arar.

Çocuğun İfadesi Nasıl Alınır? Kolluk ve Savcılık Aşaması

Çocuklarla ilgili kolluk görevi öncelikle kolluğun çocuk birimlerince yürütülür (ÇKK 31/1). Birim işleme başladığında durumu çocuğun velisine veya vasisine, baroya ve sosyal hizmetlerden sorumlu kuruma bildirir. Çocuğu suça azmettirdiğinden ya da istismar ettiğinden şüphelenilen yakınlara ise bilgi verilmez (31/2). Çocuk kollukta bulunduğu sırada yanında yakınlarından birinin bulunmasına imkân sağlanır (31/3).

Adli süreçteki çocuk hakkındaki soruşturmayı çocuk bürosunda görevli Cumhuriyet savcısı bizzat yapar (ÇKK 15/1). Kanundaki “bizzat” ifadesi, soruşturmanın kolluğa bırakılmadan çocuk bürosu savcısı tarafından yürütülmesini öngörür. İfade sırasında çocuğun yanında bir sosyal çalışma görevlisi bulundurulabilir (15/2); sosyal çalışma görevlisinin kanuni görevleri arasında ifade ve sorguda çocuğun yanında bulunmak da sayılır (ÇKK 34/1-b).

Müdafi konusunda kural açıktır: müdafii bulunmayan şüpheli veya sanık çocuksa, istemi aranmaksızın müdafi görevlendirilir (CMK 150/2). Çocuğun ifadesi alınırken de yetişkinlere tanınan bütün haklar geçerlidir. Suçlamanın anlatılması, susma hakkının hatırlatılması ve lehe delillerin toplanmasını isteme hakkı bunlar arasındadır (CMK 147). Gözaltına alınan çocuk kolluğun çocuk biriminde, bu birimin olmadığı yerlerde yetişkinlerden ayrı bir yerde tutulur (ÇKK 16). Zorunlu hâller dışında çocuğa kelepçe takılamaz (ÇKK 18).

Sosyal İnceleme Raporu Neden Bu Kadar Önemli?

Sosyal inceleme raporu çocuğun bireysel özelliklerini ve sosyal çevresini gösterir. Mahkeme, çocuğun fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama ve davranışlarını yönlendirme yeteneğini takdir ederken bu raporu göz önünde bulundurur (ÇKK 35/1). Raporu, mahkemelere görevlendirilen sosyal çalışma görevlileri hazırlar (ÇKK 33–34).

Aile açısından bu raporun anlamı şudur: sosyal çalışma görevlisi evi, okulu ve çevreyi inceleyebilir. İlgililer görevliye yardımcı olmak ve istenen bilgileri vermek zorundadır (ÇKK 34/2). Okul devam belgesi, sağlık kayıtları veya çocuğun yaşadığı zorluklara ilişkin belgeler bu aşamada paylaşılabilir.

Soruşturmada Hangi Tedbirler Uygulanabilir?

Savcı, soruşturma sırasında gerekli görürse çocuk hakkında koruyucu ve destekleyici tedbirlerin uygulanmasını çocuk hâkiminden isteyebilir (ÇKK 15/3). Bu tedbirler danışmanlık, eğitim, bakım, sağlık ve barınma tedbirleridir (ÇKK 5). Hâkim tedbir kararından önce yeterli idrak gücüne sahip çocuğun görüşünü alır (ÇKK 13/2). Tedbirlerin uygulanması en geç üçer aylık sürelerle incelettirilir (ÇKK 8/2).

Adli kontrol olarak CMK 109’daki tedbirlerin yanında çocuğa özgü üç tedbir daha verilebilir: belirlenen çevre sınırları dışına çıkmamak, belirli yerlere gitmemek veya yalnızca belirli yerlere gitmek ve belirli kişi ve kuruluşlarla ilişki kurmamak (ÇKK 20/1). Tutuklama ancak bu tedbirlerden sonuç alınamazsa gündeme gelir (20/2). 15 yaşını doldurmamış çocuk, üst sınırı beş yılı aşmayan suçlardan tutuklanamaz (ÇKK 21). Genel tutuklama şartları tutuklama hangi hallerde olur yazısında, gözaltı süreleri ise yakalama ve gözaltı işlemleri yazısında anlatılıyor.

Çocuk Mahkemesinde Duruşma Nasıl Geçer?

Sanık 18 yaşından küçükse duruşma kapalı yapılır ve hüküm de kapalı duruşmada açıklanır (CMK 185). Çocuk mahkemesi duruşmasında çocuğun velisi veya vasisi, görevlendirilen sosyal çalışma görevlisi, çocuğun bakımını üstlenen aile ve çocuk kurumda kalıyorsa kurum temsilcisi hazır bulunabilir (ÇKK 22/1). Mahkeme sorgu sırasında çocuğun yanında sosyal çalışma görevlisi bulundurabilir (22/2).

Çocuğun yararı gerektiriyorsa çocuk duruşma salonundan çıkarılabilir; sorgusu yapılmış çocuğun sonraki oturumlarda hazır bulunmasına gerek görülmeyebilir (ÇKK 22/3). Örneğin mağdurun anlatımı sırasında çocuğun salonda kalmasının onu olumsuz etkileyeceği düşünülürse mahkeme bu yetkiyi kullanabilir. Yargılama sonunda beraat, güvenlik tedbiri, HAGB veya mahkûmiyet kararı verilebilir. Beraat ihtimalinin hangi durumlarda doğduğu beraat kararı yazımızda genel olarak ele alınıyor.

Adım Adım: Çocuk Hakkında İfade Çağrısı Gelirse Ne Yapılmalı?

Aile açısından ilk saatler, çocuk mahkemesi sürecinin nasıl ilerleyeceğini büyük ölçüde belirler.

1. Çağrının kaynağını öğrenin. Hangi kolluk birimi veya hangi savcılık bürosu çağırıyor, dosyanın konusu ne? Bu bilgiler müdafiin hazırlanması için gereklidir.
2. Müdafi görevlendirilmesini isteyin. Seçilmiş bir müdafi yoksa baro tarafından müdafi görevlendirilir (CMK 150/2). Müdafi gelmeden çocuğa olayla ilgili soru yöneltilmemesini talep edin.
3. Çocuğun yanında bulunun. Kollukta bir yakının çocuğun yanında bulunması kanuni bir imkândır (ÇKK 31/3). Sosyal çalışma görevlisinin hazır bulunmasını da isteyebilirsiniz.
4. Belgeleri hazırlayın. Nüfus kaydı, okul belgeleri ve sağlık raporları hem yaşın hem de sosyal incelemenin doğru tespiti için gereklidir.
5. Tedbir kararlarını takip edin. Çocuk hâkiminin tedbir kararına en yakın çocuk mahkemesine itiraz edilebilir (ÇKK 14); itiraz süresi kararın öğrenilmesinden itibaren iki haftadır (CMK 268).
6. Hükmün ardından istinafa başvurun. Gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna gidilebilir (CMK 273).

Soruşturma ve kovuşturma sürecindeki hukuki destek için genel çerçeve ceza hukuku ve ceza muhakemesi hukuku sayfasında yer alıyor.

Çocuk Mahkemesi ve Çocuğun İfadesi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Yazar hakkında

Av. Ahmet Gökhan Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (Sicil No: 19638), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2006 mezunu. Ceza uzlaştırmacısıdır; Adalet Bakanlığı arabulucu siciline ve TÜRKPATENT marka vekilliği siciline kayıtlıdır. Ankara Barosu CMK Merkezi, Bilişim Kurulu ve Fikri Mülkiyet ve Rekabet Kurulu üyesidir.

Bu yazı 27 Eylül 2026 tarihinde yürürlükteki mevzuata göre hazırlanmıştır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki mütalaa niteliği taşımaz. Somut olayda suç tarihi, deliller ve güncel mevzuat birlikte değerlendirilmelidir.