Uyuşturucu Kullanma Suçu (TCK 191): Erteleme, Denetimli Serbestlik ve Tedavi

Uyuşturucu kullanma suçu, TCK 191’de kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alma, kabul etme, bulundurma ve maddeyi kullanma fiilleriyle birlikte düzenlenir. Kanundaki ceza iki yıldan beş yıla kadar hapistir. Ancak ilk soruşturmada savcı dava açmaz; beş yıl süreyle kamu davasının açılmasını ertelemek zorundadır.

Örneğin gece yarısı bir parkta cebinden tek parça esrar çıkan ve daha önce hiç soruşturma geçirmemiş bir kişiyi düşünelim. Bu kişinin karşılaşacağı süreç ceza davasından çok bir denetim ve tedavi programına benzer. Programa uyulmazsa ise dava açılır. Bu yazı, o beş yıllık sürecin nasıl işlediğini ve nerede kırıldığını anlatır.

Uyuşturucu Kullanma Suçu Hangi Fiilleri Kapsar?

TCK 191/1 iki grup fiili aynı cezaya bağlar. Birincisi kullanmak için bulundurma, satın alma ve kabul etmedir. İkincisi maddenin bizzat kullanılmasıdır. 6545 sayılı Kanun’la 2014’te maddenin başlığına “kullanmak” fiili de eklendi. Bu yüzden üzerinde madde bulunmayan ama testi pozitif çıkan kişi hakkında da tck 191 kapsamında işlem yapılabilir.

Suçun bulunduğu bölüm kamunun sağlığına karşı suçlardır; bu çerçeve için kamu sağlığına karşı suçlar yazımıza bakabilirsiniz. Belirleyici olan amaçtır. Aynı bulundurma fiili, başkasına vermek amacı taşıyorsa TCK 188’deki ticaret suçunu oluşturur ve ceza on yıldan başlar. Bu ayrımın ölçütleri uyuşturucu imal ve ticareti yazımızda ayrıntılı olarak anlatılıyor.

Kullanıcıya yer veya malzeme sağlayan kişi ise TCK 190 kapsamına girebilir. Bu suçun cezası beş yıldan on yıla kadardır ve kullanmayı kolaylaştırma suçu başlığında ayrıca ele alınmıştır.

İlk Defa Yakalanan Ne Ceza Alır?

İlk soruşturmada ceza verilmez. TCK 191/2’ye göre savcı, CMK 171’deki genel şartları aramaksızın beş yıl süreyle kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verir. Bu bir takdir yetkisi değildir; kanun “karar verilir” der. Kişinin daha önce başka bir suçtan mahkûmiyeti bulunsa bile bu ilk erteleme verilir, çünkü CMK 171/3’teki sabıkasızlık şartı burada aranmaz.

Savcı, erteleme kararıyla birlikte şüpheliyi yükümlülüklere aykırı davranmanın sonuçları konusunda uyarır. 7445 sayılı Kanun’la eklenen cümle uyarınca erteleme kararı kolluk birimlerine de bildirilir. Uyuşturucu kullanma suçu nedeniyle verilen bu karar mahkûmiyet değildir; beş yıl sorunsuz geçerse kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir (m. 191/7).

Denetimli Serbestlik ve Tedavi Nasıl İşler?

Erteleme süresi içinde şüpheli en az bir yıl denetimli serbestlik tedbirine tabi tutulur. Bu süre, denetimli serbestlik müdürlüğünün teklifiyle veya savcının kendi kararıyla altışar aylık dilimler hâlinde en fazla iki yıl daha uzatılabilir. Gerekli görülürse kişi bu süre içinde tedaviye alınır.

Savcı, kişinin madde kullanıp kullanmadığını anlamak için yılda en az iki kez ilgili kuruma sevk kararı verir. Bu sevkler, kişinin belirli aralıklarla test için ilgili kuruma gitmesi demektir. Kanun, dava açılması için yükümlülüklere uymamakta “ısrar” edilmesini arar. Yine de her kaçırılan randevunun mazeretinin belgelenmesi, ileride ısrar tartışmasında önem taşır.

Erteleme Süresinde Yükümlülük İhlal Edilirse Ne Olur?

TCK 191/4 üç ihlal hâli sayar: yükümlülüklere veya tedavinin gereklerine uymamakta ısrar etmek, kullanmak için yeniden madde satın almak, kabul etmek ya da bulundurmak ve yeniden madde kullanmak. Bunlardan biri gerçekleşirse ilk fiil nedeniyle kamu davası açılır.

İkinci fiil için ayrı soruşturma açılmaz; yeni kullanım ihlal sebebi sayılır (m. 191/5). Örneğin erteleme süresinin üçüncü yılında testi pozitif çıkan kişi hakkında ilk olay nedeniyle dava açılır, yeni test sonucu da bu davada ihlal delili olur.

Sonucu en ağır kural altıncı fıkradadır. Dava açıldıktan sonra kişi yeniden kullanmak için bulundurma veya kullanma iddiasıyla soruşturulursa, bu kez erteleme kararı verilemez. Tekerrür benzeri bu sonuç, uyuşturucu kullanma suçu dosyalarında ikinci yakalanmayı ilkinden çok daha ağır hâle getirir.

Dava Açılırsa Uyuşturucu Kullanma Suçu Cezası Ne Olur?

Dava açıldığında temel ceza iki yıldan beş yıla kadar hapistir. Fiil okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi yerlerin sınırına iki yüz metreden yakın umumi ya da umuma açık bir yerde işlenmişse ceza yarı oranında artırılır (m. 191/10). Cezanın üst sınırı on yılı aşmadığı için dava asliye ceza mahkemesinde görülür (5235 sayılı Kanun m. 11–12).

TCK 191/9, maddede aksine hüküm yoksa CMK 171 ve 231’in uygulanacağını söyler. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) için hükmolunan cezanın iki yıl veya daha az olması, sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmaması ve mahkemenin yeniden suç işlenmeyeceği kanaatine varması gerekir (CMK 231/5–6).

Ayrıca TCK 188 veya 190’dan açılan bir davada fiilin yalnızca kullanmak için bulundurma olduğu anlaşılırsa, mahkeme tck 191 çerçevesinde HAGB kararı verir (m. 191/8). Kovuşturma sonunda beraat ve diğer karar türleri için beraat kararı yazımıza bakabilirsiniz.

Tedavi İçin Başvuran Kişi Cezalandırılır mı?

Hayır. TCK 192/4’e göre madde kullanan kişi, hakkında soruşturma başlamadan önce resmî makamlara veya sağlık kuruluşlarına başvurup tedavi isterse cezaya hükmolunmaz. Bu durumda kamu görevlileri ve sağlık meslek mensupları için suçu bildirme yükümlülüğü doğmaz. Kişi hastaneye gittiğinde ihbar edileceği korkusuyla tedaviden kaçınmamalıdır; kanun bu korkuyu gidermek için yazılmıştır.

İkinci bir etkin pişmanlık hâli de vardır. Kullanmak için madde alan kişi, resmî makamlar haber almadan önce maddeyi kimden, nerede ve ne zaman aldığını bildirir ve bu bilgi yakalamayı ya da ele geçirmeyi kolaylaştırırsa yine ceza verilmez (TCK 192/2).

Kenevir Ekimi, Çocuklar ve İnfaz

Kendi kullanımı için esrar elde etmek amacıyla kenevir eken kişi TCK’ya göre değil, 2313 sayılı Kanun’un 23. maddesine göre bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası alır. Esrar elde etmek amacıyla genel olarak ekim yapmanın cezası ise dört yıldan on iki yıla kadardır. Kanunun diğer hükümleri için 2313 sayılı Kanun yazımıza bakabilirsiniz.

Mahkûmiyet hâlinde de tedavi yükümlülüğü sürer. 5275 sayılı Kanun’un 71/2. maddesine göre TCK 191’den hükümlü olanların tedavi ve rehabilitasyon programlarına katılması zorunludur. Cezası denetimli serbestlik yoluyla infaz edilen hükümlü de bu programlara katılmakla yükümlüdür (5275 m. 105/A-5).

Uyuşturucu Kullanma Suçu Hakkında Sık Sorulan Sorular

Yazar hakkında

Av. Ahmet Gökhan Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (Sicil No: 19638), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2006 mezunu. Ceza uzlaştırmacısıdır; Adalet Bakanlığı arabulucu siciline ve TÜRKPATENT marka vekilliği siciline kayıtlıdır. Ankara Barosu CMK Merkezi, Bilişim Kurulu ve Fikri Mülkiyet ve Rekabet Kurulu üyesidir.

Bu yazı 27 Eylül 2026 tarihinde yürürlükteki mevzuata göre hazırlanmıştır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki mütalaa niteliği taşımaz. Somut olayda suç tarihi, deliller ve güncel mevzuat birlikte değerlendirilmelidir.