Kamu Sağlığına Karşı Suçlar (TCK 185–196): Hangi Fiiller Suç, Cezası Ne Kadar?

Kamu sağlığına karşı suçlar, toplumun genel sağlığını tehlikeye sokan fiilleri cezalandıran ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 185 ile 196. maddeleri arasında düzenlenen suç grubudur. Zehirli madde katma, bozulmuş gıda veya ilaç ticareti, uyuşturucu suçları, karantinaya uymama ve usulsüz ölü gömülmesi bu gruptadır. Cezalar altı aya kadar hapisten 20–30 yıl hapse kadar uzanır.

Bir lokantada toplu zehirlenme yaşandığında, bir eczane deposunda içeriği bozulmuş ilaç bulunduğunda ya da karantina altındaki bir binadan izinsiz çıkıldığında açılan soruşturmalar bu bölüme dayanır. Kanundaki başlık “Kamunun Sağlığına Karşı Suçlar” şeklindedir. Maddelerin ortak noktası, belirli bir kişinin değil toplumun genel sağlığının korunmasıdır.

Kamu Sağlığına Karşı Suçlar Nelerdir, Cezası Ne Kadar?

Kamu sağlığına karşı suçlar bölümünde on iki madde vardır. Bunların beşi (TCK 188–192) uyuşturucu suçlarına ayrılmıştır, kalan yedisi gıda, ilaç, zehirli madde, bulaşıcı hastalık ve defin kurallarıyla ilgilidir. Aşağıdaki tablo temel hâllerin cezalarını gösterir. Artırım ve indirim nedenleri ilgili başlıklarda açıklanmıştır.

Adli para cezası gün üzerinden belirlenir. Bir gün karşılığı, 7499 sayılı Kanunla 1 Haziran 2024’ten itibaren en az 100, en fazla 500 Türk lirasıdır (TCK m.52/2). Örneğin TCK 186’daki 1.500 güne kadar adli para cezası, hâkimin belirleyeceği gün sayısı ile bu aralıktaki günlük miktarın çarpılmasıyla hesaplanır.

Kamu Sağlığı Suçlarının Ortak Özellikleri

Korunan değer toplumun sağlığı olduğu için kamu sağlığına karşı suçların çoğu “tehlike suçu” niteliğindedir (tehlike suçu: zararın gerçekleşmesini beklemeden tehlikeli davranışı cezalandıran suç). Birinin gerçekten hastalanması şart değildir. TCK 185’te kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye düşürmek, TCK 186’da bu biçimde bozulmuş gıdayı satmak suçun oluşması için yeterlidir.

Zarar gerçekleşirse tablo değişir. Zehirlenen kişi yaralanır veya ölürse olay, kasten ya da taksirle yaralama ve öldürme hükümleri bakımından da incelenir. Örneğin bir yemek şirketinin dikkatsizliği sonucu çok sayıda işçi hastaneye kaldırılmışsa, hem TCK 185/2 hem de taksirle öldürme ve yaralama hükümleri gündeme gelebilir. Hangi suçun ayrıca uygulanacağı içtima kurallarına göre belirlenir.

Meslek mensupları için ağırlaştırıcı nedenler bölümün bir başka ortak yönüdür. TCK 186 ve 187’de suçun resmî izne dayalı bir meslek veya sanatın icrası kapsamında işlenmesi cezayı üçte bir artırır. TCK 188/8 ve 190/3’te ise tabip, eczacı, hemşire gibi sağlık meslek mensupları için ceza yarı oranında artırılır.

Teknik bilirkişi incelemesi bu dosyaların belkemiğidir. 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ne göre Adli Tıp Beşinci İhtisas Kurulu; zehirlenmeler, ilaç kimyası, eczacılık ve reçete, kamunun sağlığına karşı suçlar, yenilecek ve içilecek şeyler ile uyuşturucu ve uyarıcı maddelere ilişkin işlerde bilimsel ve teknik görüş bildirir.

Benzer suçlar nasıl ayrılır?

Aynı olay kamu sağlığına karşı suçlar içinde birkaç maddeye birden yaklaşabilir ve seçilen madde cezayı birkaç kat değiştirebilir.

Ayrımda üç soru yol gösterir. Fail ürünü kendisi mi bozdu, yoksa bozulmuş ürünün ticaretini mi yaptı? Madde bir gıdaya, suya veya ilaca mı katıldı, yoksa tek başına izinsiz mi üretildi? Madde uyuşturucu veya uyarıcı etki taşıyıp kontrol listesinde yer alıyor mu?

Örneğin reçeteye bağlı ve uyuşturucu etkisi doğuran bir ilacın sahte ambalajla satıldığı bir dosyada hem TCK 187 hem de TCK 188/6 tartışılabilir. TCK 188/6, üretimi izne veya satışı reçeteye bağlı ve uyuşturucu etkisi doğuran maddeler için 188’in diğer fıkralarını uygular, ancak cezanın yarısına kadar indirilebileceğini de öngörür. İddianamede hangi maddenin gösterildiği savunmanın ilk kontrol edeceği noktadır.

Zehirli Madde Katma Suçu ve Cezası (TCK 185)

İçilecek sulara ya da yenilecek, içilecek, kullanılacak veya tüketilecek her çeşit besin veya şeye zehirli madde katarak ya da bunları başka suretlerle bozarak kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye düşüren kişiye iki yıldan on beş yıla kadar hapis cezası verilir (TCK 185/1). Üst sınır on yılı aştığı için dava ağır ceza mahkemesinde görülür.

Suçun konusu geniştir. Zehirli madde katılan şey şebeke suyu, kuyu suyu, hazır yemek, içecek ya da kullanılacak başka bir ürün olabilir. “Başka suretlerle bozmak” ifadesi, zehir katmak dışında ürünü sağlığa zararlı hâle getiren müdahaleleri de karşılar. Belirleyici olan, müdahalenin insanların hayatı ve sağlığı için tehlike doğurmasıdır.

Aynı fiiller dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı olarak, yani taksirle işlenirse ceza üç aydan bir yıla kadar hapistir (TCK 185/2). Uygulamada sıkça karşılaşılan örnek, üretim hattında temizlik kimyasalının dikkatsizlikle ürüne karışmasıdır. Taksirli hâlde ceza düşük olsa da zarar gören kişiler varsa taksirle yaralama veya öldürme hükümleri ayrıca uygulanabilir.

Bozulmuş Gıda, İlaç Ticareti ve Tehlikeli İlaç Üretimi (TCK 186–187)

Bozulmuş veya değiştirilmiş gıda veya ilaç ticareti

Kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye sokacak biçimde bozulmuş veya değiştirilmiş yenilecek ya da içilecek şeyleri veya ilaçları satan, tedarik eden ya da bulunduran kişiye bir yıldan beş yıla kadar hapis ve bin beş yüz güne kadar adli para cezası verilir (TCK 186/1). Fail ürünü kendisi bozmamış olabilir. Bozulmuş ürünün ticaretini yapması yeterlidir.

Suç resmî izne dayalı bir meslek veya sanatın icrası kapsamında işlenirse ceza üçte bir artırılır (TCK 186/2). Ruhsatlı gıda işletmeleri, eczaneler ve ilaç depoları bu artırımın tipik örnekleridir. Ürünün tehlike doğuracak ölçüde bozulup bozulmadığı çoğu zaman laboratuvar analiziyle ortaya konur. Son kullanma tarihinin geçmiş olması tek başına bu tespiti karşılamaz.

Hayatı ve sağlığı tehlikeye sokacak biçimde ilaç yapma veya satma

TCK 187’ye göre kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye sokacak biçimde ilaç üreten veya satan kişiye bir yıldan beş yıla kadar hapis ve adli para cezası verilir. TCK 186’dan farkı, ilacın baştan tehlikeli biçimde üretilmesi veya satılmasıdır. Etken madde oranı yanlış ya da içeriği belirsiz sahte ilaç bu maddeyle ilişkilendirilebilir. Suç tabip veya eczacı tarafından ya da resmî izne dayalı bir meslek kapsamında işlenirse ceza üçte bir artırılır (TCK 187/2).

Kamu Sağlığına Karşı Suçlar İçinde Uyuşturucu Suçlarının Yeri (TCK 188–192)

Kamu sağlığına karşı suçlar içinde en sık uygulanan ve en ağır cezalı grup uyuşturucu suçlarıdır. Beş maddelik bu grup imal ve ticareti, tüzel kişilere yönelik tedbirleri, kullanımı kolaylaştırmayı, kullanım amaçlı bulundurmayı ve etkin pişmanlığı düzenler. Aşağıda temel çerçeve var, ayrıntılar ilgili yazılarımızda.

İmal ve ticaret (TCK 188) ile tüzel kişiler (TCK 189)

Uyuşturucu veya uyarıcı maddeyi ruhsatsız ya da ruhsata aykırı olarak imal, ithal veya ihraç eden kişiye yirmi yıldan otuz yıla kadar hapis ve iki bin günden yirmi bin güne kadar adli para cezası verilir. Ülke içinde satma, satışa arz etme, nakletme, depolama, satın alma, kabul etme ve bulundurma gibi fiillerde hapis cezası on yıldan az olamaz. Madde bir çocuğa verilmiş veya satılmışsa alt sınır on beş yıldır (TCK 188/3).

Eroin, kokain, sentetik kannabinoid gibi maddeler, okul ve yurt çevresindeki iki yüz metrelik alan, üç veya daha fazla kişiyle ya da örgüt faaliyeti çerçevesinde işleme ve sağlık meslek mensubu olma cezayı artırır. Suç bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenirse tüzel kişi hakkında ona özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur (TCK 189). Ayrıntılar için uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti yazımıza bakabilirsiniz.

Kullanımı kolaylaştırma (TCK 190) ve kullanmak için bulundurma (TCK 191)

Kullanımı kolaylaştırmak için özel yer, donanım veya malzeme sağlamak, kullananların yakalanmasını zorlaştıracak önlemler almak ya da kullanma yöntemlerini öğretmek beş yıldan on yıla kadar hapis ve bin günden on bin güne kadar adli para cezası gerektirir. Kullanımı alenen özendirmek veya bu nitelikte yayın yapmak da aynı cezaya bağlanmıştır. Farklar için uyuşturucu kullanılmasını kolaylaştırma yazımıza göz atabilirsiniz.

Kendi kullanımı için madde satın alan, kabul eden, bulunduran veya kullanan kişiye iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası öngörülür. Ancak bu suçta savcılık, CMK 171’deki şartları aramaksızın beş yıl süreyle kamu davasının açılmasını erteler (erteleme: davanın açılmasının belirli bir süre bekletilmesi) ve kişi en az bir yıl denetimli serbestlik tedbirine tabi tutulur. Bu süre altışar aylık dönemlerle en fazla iki yıl daha uzatılabilir (TCK 191/2–3).

TCK 191/8’e göre 188 veya 190’dan açılan davada fiilin yalnızca kullanım amaçlı bulundurma olduğu anlaşılırsa, sanık hakkında bu madde çerçevesinde hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilir. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (CMK m.231/5 vd.) 31.07.2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 7589 sayılı Kanunla yeniden düzenlendi; AYM’nin önceki metne ilişkin iptal kararı 30.09.2026’da yürürlüğe gireceğinden somut dosyada güncel metin kontrol edilmelidir.

Etkin pişmanlık (TCK 192)

İmal ve ticaret suçlarına iştirak eden kişi, resmî makamlar haber almadan önce diğer suç ortaklarını ve maddenin saklandığı ya da imal edildiği yeri bildirir ve bu bilgi yakalamayı veya ele geçirmeyi sağlarsa cezalandırılmaz. Kullanmak için madde satın alan kişi de maddeyi kimden, nerede ve ne zaman aldığını önceden bildirip yakalamayı kolaylaştırırsa aynı sonuç doğar (TCK 192/1–2).

Haber alındıktan sonra gönüllü olarak yardım edenin cezası yardımın niteliğine göre dörtte birden yarısına kadar indirilir. Kullanıcı, hakkında soruşturma başlamadan resmî makamlara veya sağlık kuruluşlarına başvurup tedavi isterse cezaya hükmolunmaz; bu durumda kamu görevlilerinin ve sağlık çalışanlarının suçu bildirme yükümlülüğü doğmaz (TCK 192/4).

Kontrol listeleri ve özel kanunlar

Hangi maddenin kontrol altında olduğu ve ele geçirilen maddenin nasıl müsadere edileceği TCK dışında belirlenir. 2313 sayılı Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanun, Cumhurbaşkanı kararlarıyla genişletilen listelerin dayanağıdır. 13 Haziran 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 11418 sayılı Kararla altı madde, 31 Ağustos 2026 tarihli ve 33356 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 11684 sayılı Kararla da on dört madde daha kapsama alındı. Haşhaş ekimi ve afyon üretimi ise 3298 sayılı Uyuşturucu Maddelerle İlgili Kanun ile düzenlenir.

Zehirli Madde Ticareti ve Tehlikeli Madde Temini (TCK 193–194)

İçeriğinde zehir bulunan ve üretilmesi, bulundurulması veya satılması izne bağlı olan maddeyi izinsiz olarak üreten, bulunduran, satan veya nakleden kişiye iki aydan bir yıla kadar hapis cezası verilir (TCK 193). Bu suçta zehirli madde bir kişiye verilmek ya da gıdaya katılmak zorunda değildir. İzin rejimine aykırı davranış yeterlidir.

Zehirli madde bir gıdaya veya suya katılırsa TCK 185, madde kontrol listesindeki bir uyuşturucu ise TCK 188 uygulanır. TCK 193 bu iki ağır suçun dışında kalan izinsiz üretim ve ticareti karşılayan tamamlayıcı bir hükümdür. Örneğin ruhsatsız bir depoda izne bağlı tarım ilacı bulundurulması bu madde kapsamında değerlendirilebilir.

TCK 194 daha korunmasız kişileri hedef alır. Sağlık için tehlike oluşturabilecek maddeleri çocuklara, akıl hastalarına veya uçucu madde kullananlara veren ya da tüketimine sunan kişiye altı aydan bir yıla kadar hapis cezası verilir. Maddenin uyuşturucu olması gerekmez. Bir hırdavatçının uçucu madde bağımlısı olduğu açıkça belli olan bir gence yapıştırıcı satması bu hükümle ilişkilendirilebilir.

Karantina Tedbirlerine Uymamak Suç mu? (TCK 195)

Evet, belirli koşullarda suçtur. Bulaşıcı hastalıklardan birine yakalanmış veya bu hastalıktan ölmüş kişinin bulunduğu yerin karantina altına alınmasına ilişkin yetkili makam tedbirlerine uymayan kişiye iki aydan bir yıla kadar hapis cezası verilir (TCK 195). Usulüne uygun alınmış ve bildirilmiş bir karantina tedbiri bulunmalıdır.

Hükmün kapsamı dardır ve salgınlarda alınan her önlem bu maddeye girmez. Kanun her sağlık kuralına aykırılığı değil, bulaşıcı hastalık nedeniyle bir yerin karantina altına alınmasına ilişkin tedbirlere uyulmamasını cezalandırır. Maske, mesafe gibi diğer idari tedbirlere aykırılık niteliğine göre idari yaptırım gerektirebilir. Hangi tedbirin bu maddeye girdiği, kararı alan makam ve kararın içeriği incelenerek belirlenir.

Usul bakımından ilginç bir ayrıntı var. CMK 91/4, suçüstü hâlleriyle sınırlı olmak üzere kolluk amirlerine yirmi dört saate kadar gözaltı kararı verme yetkisi tanıdığı suçlar arasında TCK 188’in yanında TCK 195’i de sayar. Gözaltı süreleri ve haklar için yakalama ve gözaltı işlemleri yazımıza bakabilirsiniz.

Usulsüz Ölü Gömülmesi ve Önödeme (TCK 196)

Ölü gömülmesine ayrılan yerlerden başka yerlere ölü gömen veya gömdüren kişiye altı aya kadar hapis cezası verilir (TCK 196). Amaç, cenazelerin halk sağlığına uygun yerlerde defnedilmesidir. Gömme işini bizzat yapan ile başkasına yaptıran aynı cezaya tabidir.

Bölümün en hafif cezalı suçu budur ve önödeme (önödeme: belirli bir parayı ödeyerek kamu davasının açılmasını önleme imkânı) kapsamındadır. TCK 75’e göre üst sınırı altı ayı aşmayan ve uzlaştırma kapsamında olmayan suçlarda savcılık, hapis cezasının alt sınırını her gün için yüz Türk lirası üzerinden paraya çevirerek faile bildirir. Fail bu miktarı soruşturma giderleriyle birlikte on gün içinde öderse kamu davası açılmaz.

Fail on gün içinde isterse ödeme birer ay arayla üç eşit taksitte yapılabilir. Taksit aksatılırsa önödeme hükümsüz kalır ve soruşturma devam eder. Ölüm nedenine ilişkin bir şüphe varsa olay ayrıca kişilere karşı suçlar ve delil gizleme yönünden de incelenebilir; önödeme yalnızca TCK 196 bakımından sonuç doğurur.

Şikâyet, Uzlaştırma, Görevli Mahkeme ve Tutuklama

Kamu sağlığına karşı suçlar şikâyete bağlı değildir. Savcılık suçu öğrenir öğrenmez kendiliğinden soruşturma başlatır ve şikâyetten vazgeçme davayı düşürmez.

Uzlaştırma (uzlaştırma: taraflar anlaşırsa davanın düşmesini sağlayan usul) bakımından da sonuç aynıdır. CMK 253/1-b’deki uzlaştırma listesinde kamu sağlığına karşı suçlar yer almaz. Adli süreçteki çocuklara ilişkin 253/1-c ise mağdurun gerçek veya özel hukuk tüzel kişisi olmasını aradığından somut dosyada ayrıca değerlendirilmelidir. Uzlaştırmanın genel kuralları için ceza davalarında uzlaşma yazımıza bakabilirsiniz.

Görevli mahkeme 5235 sayılı Kanun’un 12. maddesine göre belirlenir. On yıldan fazla hapis gerektiren suçlara ağır ceza mahkemesi bakar. TCK 185/1 ve TCK 188 davaları bu nedenle ağır ceza mahkemesinde görülür. Kamu sağlığına karşı suçlar içindeki diğer suçların temel hâlleri kural olarak asliye ceza mahkemesinin görevindedir; artırım nedenleri varsa görev ayrıca değerlendirilir.

Kamu sağlığına karşı suçlar dosyalarında deliller büyük ölçüde tekniktir. Numunenin nereden, kim tarafından, hangi yöntemle alındığı, nasıl saklandığı ve hangi laboratuvarda incelendiği tutanaklarla belgelenmelidir. Bozulmuş gıda dosyalarında parti numarası, saklama koşulları ve tedarik zinciri, uyuşturucu dosyalarında ise maddenin türü, net miktarı ve saflık oranı sonucu doğrudan etkiler. Numune zincirindeki bir kopukluk raporun güvenilirliğini tartışmalı hâle getirir.

Koruma tedbirleri bakımından TCK 188, tutuklama nedeninin var sayılabileceği suçlar (CMK 100/3), iletişimin denetlenmesi (CMK 135) ve teknik araçlarla izleme (CMK 140) kataloglarında yer alır. Kamu sağlığına karşı suçlar arasında bu listelerde yer alan başka madde yoktur, tutuklama için genel şartların somut olarak bulunması gerekir. Tutuklamanın şartları için tutuklama hangi hâllerde olur yazımıza bakabilirsiniz.

Suç tarihi ve kanun yolu

Her dosyada suç tarihine göre lehe kanun (TCK m.7) değerlendirilmelidir. Uyuşturucu suçlarında 2014 (6545), 2015 (6638) ve 2023 (7445) değişiklikleri eski tarihli fiiller için sonucu değiştirebilir. Kararlara karşı kanun yolları için ceza muhakemesinde istinaf, TCK’nın genel yapısı için 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu yazılarımıza göz atabilirsiniz. Ceza yargılamasının işleyişine dair genel bilgiler ceza hukuku ve ceza muhakemesi hukuku sayfamızda yer alıyor.

Kamu Sağlığına Karşı Suçlar Hakkında Sık Sorulan Sorular

Yazar hakkında

Av. Ahmet Gökhan Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (Sicil No: 19638), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2006 mezunu. Ceza uzlaştırmacısıdır; Adalet Bakanlığı arabulucu siciline ve TÜRKPATENT marka vekilliği siciline kayıtlıdır. Ankara Barosu CMK Merkezi, Bilişim Kurulu ve Fikri Mülkiyet ve Rekabet Kurulu üyesidir.

Bu yazı 27 Eylül 2026 tarihinde yürürlükteki mevzuata göre gözden geçirilmiştir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki mütalaa niteliği taşımaz. Somut olayda suç tarihi, deliller ve güncel mevzuat birlikte değerlendirilmelidir.