Uyuşturucu Kullanılmasını Kolaylaştırma (TCK 190): Cezası ve TCK 188–191 Farkı

Başkasının madde kullanmasına yer, malzeme veya bilgi sağlamak ya da kullanımı alenen özendirmek, TCK 190’da uyuşturucu kullanılmasını kolaylaştırma suçu olarak düzenlenir. Suçun cezası 5–10 yıl hapis ve 1.000–10.000 gün adli para cezasıdır. Fail sağlık meslek mensubuysa ceza yarı oranında artar. Maddeyi başkasına veren kişi için ise alt sınırı on yıl olan TCK 188 gündeme gelir.

Evinde arkadaşlarının madde kullanmasına izin veren kişinin bu suçu işleyip işlemediği, uygulamada en sık sorulan sorulardan biridir. Türk Ceza Kanunu (TCK) 190. madde, maddeyi satmadan veya vermeden başkalarının kullanımına zemin hazırlayan davranışları ayrı bir suç olarak cezalandırır. Yer ya da malzeme sağlamak, kullananları kolluktan saklamak, kullanım yöntemini öğretmek ve kullanımı alenen özendirmek bu kapsamdadır.

Uyuşturucu Kullanılmasını Kolaylaştırma Suçu Nedir?

TCK 190, maddenin el değiştirmesini değil kullanımın kolaylaştırılmasını hedef alır. Fail maddeyi satmıyor ya da vermiyor olabilir. Ancak başkalarının madde kullanmasını mümkün kılan veya teşvik eden bir ortam, bilgi ya da koruma sağlıyordur. Suç, TCK’nın kamunun sağlığına karşı suçlar bölümündedir; bölümün tamamı için kamu sağlığına karşı suçlar yazımıza bakabilirsiniz.

Uyuşturucu kullanılmasını kolaylaştırma suçunun oluşması için birinin fiilen madde kullanmış olması şart değildir. Kanun, kolaylaştırmaya yönelik davranışı kendi başına tehlikeli saymıştır. Bununla birlikte davranışın “kullanmayı kolaylaştırmak için” yapıldığı, yani failin bu amaçla hareket ettiği somut delillerle gösterilmelidir. Evin, sahibinin bilgisi dışında başkalarınca kullanıldığı durumlarda kast bulunmadığından suç oluşmaz.

Hangi Davranışlar Suç Sayılır? TCK 190’daki Seçimlik Hareketler

Birinci fıkra üç seçimlik hareket sayar (seçimlik hareket: suçu oluşturan birden fazla davranıştan birinin yapılmasının yeterli olması). Bunlardan birinin gerçekleşmesi yeterlidir.

• Özel yer, donanım veya malzeme sağlamak (190/1-a): Kullanım için oda veya işyeri tahsis etmek, kullanım aparatı ya da düzeneği temin etmek bu kapsamda değerlendirilebilir.
• Yakalanmayı zorlaştıracak önlemler almak (190/1-b): Kolluğun geldiğini haber vermek için gözcülük yapmak veya kullanım yerini gizlemek örnek gösterilebilir.
• Kullanma yöntemleri hakkında bilgi vermek (190/1-c): Maddenin nasıl hazırlanacağını veya kullanılacağını başkalarına anlatmak bu bentte yer alır.

İkinci fıkra ayrı bir suç tipidir. Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını alenen özendiren ya da bu nitelikte yayın yapan kişi de aynı cezayla cezalandırılır. Alenilik, fiilin belirsiz sayıda kişi tarafından algılanabilecek biçimde yapılmasıdır.

Sosyal medya paylaşımları içeriklerine göre bu fıkra kapsamında değerlendirilebilir. Haber, bilimsel çalışma veya bağımlılıkla mücadele amaçlı içeriklerin özendirme sayılıp sayılmayacağı ise içeriğin bütününe bakılarak belirlenir.

Örneğin kullanımın “zararsız” olduğunu anlatan ve maddenin nasıl temin edileceğine dair ipuçları veren bir video ile bağımlılığın sonuçlarını anlatan bir belgesel aynı değerlendirmeye tabi tutulmaz. İlkinde özendirme amacı tartışılabilirken, ikincisinde bu amaç kural olarak bulunmaz.

Uyuşturucu Kullanılmasını Kolaylaştırma Cezası Ne Kadar?

TCK 190’daki hapis cezası 6545 sayılı Kanun (2014) ile “iki yıldan beş yıla kadar” iken “beş yıldan on yıla kadar” olarak artırıldı. Adli para cezası 694 sayılı KHK ile eklendi ve 7078 sayılı Kanun ile kanunlaştı. Güncel ceza aralıkları aşağıdadır.

Üçüncü fıkradaki meslek listesi TCK 188/8 ile aynıdır: tabip, diş tabibi, eczacı, kimyager, veteriner, sağlık memuru, laborant, ebe, hemşire, diş teknisyeni, hastabakıcı, sağlık hizmeti veren ya da kimyacılık veya ecza ticaretiyle uğraşan kişiler. Adli para cezasında bir günün karşılığı TCK 52/2 uyarınca 100 ile 500 TL arasında belirlenir (7499 sayılı Kanun, 01.06.2024).

Bu suç CMK 253’teki uzlaştırma listesinde ve CMK 250’deki seri muhakeme listesinde yer almaz. Ceza aralığı nedeniyle önödeme de uygulanmaz. Dava, genel hükümlere göre iddianame ve duruşmayla görülür.

TCK 188, TCK 190 ve TCK 191 Nasıl Ayrılır?

Üç hüküm aynı maddeyle ilgilidir, ancak failin davranışı ve amacı farklıdır. Suç vasfının yanlış belirlenmesi cezada yıllarca fark doğurur. Bu nedenle ayrım, savunmanın ilk ele alması gereken konudur.

Evinde arkadaşlarının kullanması için ortam hazırlayan kişi TCK 190/1-a kapsamında değerlendirilebilir. Aynı kişi maddeyi temin edip arkadaşlarına da veriyorsa, “başkasına verme” fiili TCK 188/3’ü gündeme getirir ve ceza alt sınırı on yıla çıkar. Nitelikli hâller ve ticaretin diğer biçimleri için uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti yazımızı inceleyebilirsiniz.

Birlikte kullanımda ise dikkatli olunmalıdır. Maddeyi yalnızca kendisi için bulunduran ve başkalarıyla aynı ortamda kullanan kişinin durumu TCK 191’e girebilir. Kimin maddeyi temin ettiği, kimin ortamı hazırladığı ve kimin yalnızca kullandığı tanık beyanları ve dijital delillerle ayrı ayrı belirlenmelidir. Birden fazla kişinin katıldığı olaylarda sorumluluğun paylaşımı için suça iştirak ve faillik yazımıza bakabilirsiniz.

Kullanıcı Hakkında Erteleme Sistemi (TCK 191)

TCK 191/1’e göre kullanmak için madde satın alan, kabul eden, bulunduran ya da madde kullanan kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Kanun bu suçta cezadan önce tedavi ve denetimi öne çıkaran özel bir usul öngörür.

Kamu davasının açılmasının ertelenmesi

Soruşturmada CMK 171’deki genel şartlar aranmaksızın beş yıl süreyle kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilir. Cumhuriyet savcısı şüpheliyi yükümlülüklere uymamanın sonuçları konusunda uyarır. 7445 sayılı Kanun’la eklenen cümleye göre erteleme kararı kolluk birimlerine de bildirilir. Erteleme süresince en az bir yıl denetimli serbestlik uygulanır ve gerekirse kişi tedaviye tabi tutulur.

İhlal ve sonuçları

Erteleme süresi içinde kişi yükümlülüklere uymamakta ısrar eder, tekrar kullanmak için madde satın alır, kabul eder, bulundurur ya da madde kullanırsa hakkında kamu davası açılır (TCK 191/4). Bu yeni fiiller ayrı soruşturma konusu yapılmaz, ihlal nedeni sayılır. Dava açıldıktan sonra aynı suçun tekrar işlendiği iddiasıyla ikinci kez erteleme kararı verilemez. Yükümlülüklere uyulursa kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir.

Madde 191/8 önemli bir güvence içerir. TCK 188 veya 190’dan açılan davada suçun yalnızca kullanmak için bulundurma olduğu anlaşılırsa, sanık hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilir. Fiil okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi yerlerin iki yüz metre yakınındaki umumi yerlerde işlenmişse onuncu fıkra uyarınca ceza yarı oranında artırılır.

Delil ve Savunmada Öne Çıkan Noktalar

TCK 190 soruşturmaları çoğu zaman madde ele geçirilen bir aramanın ardından başlar. Ortamın kime ait olduğu ve orada bulunanların rolü tartışılır. Kiracı, ev sahibi, işletme sahibi ve misafirlerin durumları farklıdır. Yerin kullanım amacıyla sağlandığı, tek bir olaydan çok süreklilik gösteren hazırlık ve davranışlarla ispatlanmaya çalışılır.

Örneğin bir kafede müşterilerden birinin tuvalette madde kullandığı tespit edildiğinde, işletme sahibinin bundan haberdar olup olmadığı ve bu kullanıma özel bir düzen kurup kurmadığı araştırılır. Kamera kayıtları, çalışan beyanları ve daha önceki tutanaklar bu noktada önem kazanır.

Ele geçen maddeler 2313 sayılı Kanun’un 20. maddesine göre tutanakla zaptedilir ve cinsi, niteliği ve miktarının kesin olarak belirlenmesi için yeterli örnek alınarak laboratuvara gönderilir. 7445 sayılı Kanun’dan sonra kesin rapor alındığında, örnekler saklanmak kaydıyla müsadereye soruşturmanın her aşamasında sulh ceza hâkimliği karar verebilir. Uyuşturucu kullanılmasını kolaylaştırma dosyalarında madde çoğu zaman az miktardadır; bu nedenle tartım, paketleme ve numune tutanaklarının birbiriyle uyumu ayrıca kontrol edilmelidir.

Aramanın hukuka uygunluğu da ayrıca incelenmelidir. CMK 119’a göre konutta, işyerinde ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda arama ancak hâkim kararıyla ya da gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle yapılabilir. Karar veya emirde aramanın nedeni olan fiil, aranacak yer ve kararın geçerlilik süresi açıkça gösterilmelidir. Bu şartlara uyulmadan elde edilen deliller tartışma konusu olur.

Savunma açısından öne çıkan sorular şöyle sıralanabilir.

• Fail yerin madde kullanımı için kullanıldığını biliyor muydu?
• Gözcülük veya bilgi verme iddiası somut bir tanık beyanına, kayda ya da yazışmaya mı dayanıyor?
• Alenen özendirme iddiasında içerik bir bütün olarak özendirme niteliği taşıyor mu?
• Ele geçen maddenin türü Adli Tıp veya kriminal laboratuvar raporuyla kesinleşmiş mi?

Delillerin yetersiz kaldığı durumlarda verilecek karar için ceza davalarında beraat kararı yazımıza bakabilirsiniz.

Görevli Mahkeme, Tutuklama ve Kanun Yolu

5235 sayılı Kanun’un 12. maddesine göre ağır ceza mahkemeleri kural olarak on yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlara bakar. TCK 190/1 ve 190/2’nin üst sınırı on yıl olduğundan, suçun temel hâli için dava kural olarak asliye ceza mahkemesinde görülür. Fail sağlık meslek mensubu olduğunda uygulanan artırım gibi hâllerde görevli mahkemenin ayrıca değerlendirilmesi gerekir. Aynı dosyada TCK 188 isnadı da varsa dava ağır ceza mahkemesinde birlikte görülebilir.

CMK 100/3’teki katalogda TCK 188 yer alırken TCK 190 sayılmamıştır. Bu nedenle kolaylaştırma suçunda tutuklama için kaçma şüphesi veya delil karartma tehlikesi gibi genel tutuklama nedenlerinin somut olgularla gösterilmesi gerekir. Tutuklamanın şartları için tutuklama hangi hâllerde olur yazımıza bakabilirsiniz. İlk derece kararına karşı istinaf süresi, hükmün gerekçesiyle tebliğinden itibaren iki haftadır (CMK 273); ayrıntılar ceza muhakemesinde istinaf yazımızda yer alır.

Etkin Pişmanlık ve Tedavi Başvurusu

TCK 192, uyuşturucu suçlarında etkin pişmanlığı düzenler. Kullanmak için madde satın alan, kabul eden veya bulunduran kişi, resmî makamlar haber almadan önce maddeyi kimden, nerede ve ne zaman aldığını bildirir ve bu bilgi failin yakalanmasını veya maddenin ele geçirilmesini kolaylaştırırsa cezaya hükmolunmaz (192/2).

Madde kullanan kişi soruşturma başlamadan önce resmî makama veya sağlık kuruluşuna başvurup tedavi isterse de cezaya hükmolunmaz (192/4). Bu başvuruda kamu görevlileri ve sağlık meslek mensupları için suçu bildirme yükümlülüğü doğmaz.

TCK 192/1 ise “imal ve ticaret suçlarına” iştirak etmiş kişileri konu alır. Bu hükümlerin TCK 190’daki kolaylaştırma fiillerine uygulanıp uygulanmayacağı somut olayda fiilin nitelendirilmesine bağlıdır. Bağımlı failler hakkında TCK 57/7 uyarınca bağımlılara özgü sağlık kuruluşunda tedavi altına alınmalarına karar verilir.

Uyuşturucu etkisinde araç kullanmak ise ayrı bir suçtur. TCK 179/3’e göre alkol veya uyuşturucu madde etkisiyle emniyetli biçimde araç kullanamayacak hâlde olmasına rağmen araç kullanan kişi altı aydan iki yıla kadar hapis cezası alır. Ayrıntılar için trafik güvenliğini tehlikeye sokma yazımıza, soruşturma kontrol listeleri için 2313 sayılı Kanun ve güncel kontrol listeleri yazımıza, genel süreç için ceza hukuku ve ceza muhakemesi hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.

Uyuşturucu Kullanılmasını Kolaylaştırma Hakkında Sık Sorulan Sorular

Yazar hakkında

Av. Ahmet Gökhan Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (Sicil No: 19638), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2006 mezunu. Ceza uzlaştırmacısıdır; Adalet Bakanlığı arabulucu siciline ve TÜRKPATENT marka vekilliği siciline kayıtlıdır. Ankara Barosu CMK Merkezi, Bilişim Kurulu ve Fikri Mülkiyet ve Rekabet Kurulu üyesidir.

Bu yazı 27 Eylül 2026 tarihinde yürürlükteki mevzuata göre gözden geçirilmiştir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki mütalaa niteliği taşımaz. Somut olayda suç tarihi, deliller ve güncel mevzuat birlikte değerlendirilmelidir.