AYM Kararı: SEGBİS ve Duruşmada Hazır Bulunma Hakkı, Şehrivan Çoban (2017/22672)

Duruşmada bizzat bulunmak isteyen tutuklu sanığın SEGBİS ile dinlenmesi ancak bunun neden zorunlu olduğu somut olarak gösterilirse hukuka uygundur. Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu 6 Şubat 2020 tarihli Şehrivan Çoban kararında, genel bir güvenlik gerekçesiyle bu talebin reddedilmesini duruşmada hazır bulunma hakkının ihlali saydı. Aşağıda bu duruşmada hazır bulunma AYM kararı, künyesi, gerekçesi ve uygulamadaki karşılığıyla ele alınıyor.

Karar, SEGBİS kullanımını yasaklamıyor; sistemin hangi koşullarda bizzat katılımın yerine geçebileceğini belirliyor. Tutuklu yargılanan sanıklar ve müdafileri için kararın en önemli sonucu, bizzat katılım talebinin her aşamada açıkça dile getirilmesinin önemidir.

Duruşmada hazır bulunma AYM kararına konu olay ve yargılama süreci

Başvurucu, Mersin’den Van’a yapılan bir yolculuğa ilişkin soruşturmada 30 Temmuz 2015 tarihinde gözaltına alındı, ertesi gün tutuklandı ve silahlı terör örgütü üyeliği suçlamasıyla yargılandı. Karara konu dosyada mağdur olarak dinlenen kişi, soruşturmada başvurucunun kendisini örgüte götürdüğünü anlatmış, kovuşturmada istinabe yoluyla alınan beyanında ise başvurucuyu tanımadığını belirtmişti.

Başvurucu başka bir şehirdeki ceza infaz kurumuna nakledildi. Duruşmalara SEGBİS ile katılmak istemediğini ve bizzat hazır bulunmak istediğini bildirdi. İlk derece mahkemesi güvenlik gerekçesiyle bu talebi reddetti ve yargılamayı başvurucu duruşma salonunda bulunmadan sürdürdü. Van 2. Ağır Ceza Mahkemesi başvurucuyu silahlı terör örgütü üyeliği suçundan 8 yıl 9 ay hapis cezasına mahkûm etti, hüküm Yargıtay tarafından onandı.

Kararda çözülen hukuki sorun

Mahkemenin cevapladığı soru, açıkça bizzat katılmak isteyen tutuklu sanığın talebinin reddedilip SEGBİS ile dinlenmesinin Anayasa m.36 kapsamındaki duruşmada hazır bulunma hakkını ihlal edip etmediğiydi. Başvurucu, yokluğunda yargılandığını, savunma hakkının kısıtlandığını ve çelişkili bir beyanın hükme esas alındığını ileri sürdü.

Anayasa Mahkemesinin değerlendirmesi

Mahkeme, duruşmada hazır bulunma hakkının savunma hakkıyla sıkı bağlantısına dikkat çekti. Yargılamanın kritik aşamalarında sanığın salonda bulunması büyük önem taşır; duruşmada hazır bulunmayan sanığın haklarını etkili biçimde kullanması zordur. Bu hak mutlak nitelikte sayılmaz ve Anayasa m.13 hükmündeki ölçütlere uygun olarak sınırlanabilir.

“Bunun için anılan hak sadece istisnai hâllerde sınırlandırılabilir.”

SEGBİS kullanımı kategorik olarak Anayasa’ya aykırı sayılmaz. Ancak sistem hakka bir sınırlama getirdiği için, bizzat katılımın neden mümkün olmadığı derece mahkemesince gösterilmelidir. Mahkeme, somut olayda güvenlik sorunlarını önleme ve makul sürede yargılama amacını meşru, SEGBİS’i de bu amaca elverişli buldu. Gereklilik incelemesinde ise başvurucunun başka bir şehre sevk edilme nedenlerinin gösterilmediğini, talebin genel bir güvenlik sorununa dayanılarak reddedildiğini, duruşmanın başka bir günde yapılması gibi seçeneklerin araştırılmadığını tespit etti. Başvurucu bu haktan feragat da etmemişti. Müdahalenin gerekli olduğu gösterilemediği için ölçülülük ilkesine uyulmadığı ve duruşmada hazır bulunma hakkının ihlal edildiği sonucuna varıldı.

Kararın uygulamaya etkisi: Tutuklu yargılama dosyalarında ne anlama gelir?

Kararın ilk pratik sonucu, bizzat katılım talebinin açık ve tekrarlı biçimde dile getirilmesi gerektiğidir. Talep her duruşmada tutanağa geçirilmeli, SEGBİS bağlantısında yaşanan ses ve görüntü sorunları da kayda alınmalıdır. Feragat izlenimi doğuracak bir sessizlik, sonraki aşamalarda itirazı zayıflatabilir.

İkinci sonuç, mahkemenin gerekçesinin denetlenmesidir. Ret kararında güvenlik sorunu somut olarak açıklanmalı, sanığın neden getirilemediği ve başka bir duruşma günü gibi seçeneklerin neden uygulanamadığı gösterilmelidir. Özellikle tanık ve mağdur beyanlarının alındığı oturumlar savunma açısından kritik önemdedir. 2026 itibarıyla SEGBİS ve duruşmaya katılma uyuşmazlıklarında bu karar, istinaf ve temyiz dilekçelerinde dayanak olarak ileri sürülebilir. Kararın ilkeleri temyiz aşamasında da ileri sürülebilir.

İlgili mevzuat ve benzer durumlar

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu aynı tarihte, infaz hâkimliği önündeki SEGBİS kullanımına ilişkin Emrah Yayla başvurusunu (B. No: 2017/38732) da karara bağladı. Bu iki karar, SEGBİS ile katılımın duruşmada hazır bulunma hakkı bakımından kapsamlı biçimde incelendiği kararlar olarak birlikte anılır.

Sık Sorulan Sorular

Diğer karar incelemeleri için İçtihatlar bölümüne, ceza hukukundaki genel konular için ceza hukuku ve ceza muhakemesi hukuku sayfasına bakabilirsiniz.

Yazar hakkında

Av. Ahmet Gökhan Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (Sicil No: 19638), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2006 mezunu. Ceza uzlaştırmacısıdır; Adalet Bakanlığı arabulucu siciline ve TÜRKPATENT marka vekilliği siciline kayıtlıdır. Ankara Barosu CMK Merkezi, Bilişim Kurulu ve Fikri Mülkiyet ve Rekabet Kurulu üyesidir.

Bu inceleme 4 Kasım 2026 tarihinde hazırlanmıştır. Kararın tam metni için resmî kaynağa başvurulmalıdır.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut durum için hukuki danışmanlık alınmalıdır.