Hapis Cezasının İnfazının Ertelenmesi: Hastalık, Gebelik ve İsteğe Bağlı Erteleme (5275 M.16–17)

İnfazın ertelenmesi, kesinleşmiş hapis cezasının cezaevinde çektirilmesinin bir süre için ileri bırakılmasıdır. 5275 sayılı Kanuna göre hükümlünün ağır hastalığı, gebelik ve doğum, engelli veya ağır hasta çocuğa bakım ile kısa cezalarda hükümlünün kendi istemi bu sonucu doğurabilir. Kararı, infazın yapıldığı yer Cumhuriyet başsavcılığı verir.

Bu kurum, hükümde verilen “hapis cezasının ertelenmesi” (TCK 51) ile karıştırılmamalıdır. TCK 51’de mahkeme cezayı hükümle birlikte erteler ve hükümlü denetim süresini dışarıda geçirir. İnfazın ertelenmesinde ise ceza kesinleşmiş ve infaz edilecek durumdadır; yalnızca başlama zamanı ileri alınır veya infaza ara verilir. Aşağıda her erteleme türünün şartlarını, başvuru yolunu ve ret hâlinde yapılacakları anlatıyoruz.

İnfazın Ertelenmesi Nedir, TCK 51 Ertelemeden Farkı Ne?

Ceza hukukunda iki farklı “erteleme” vardır ve sonuçları birbirinden çok farklıdır. Aşağıdaki tablo bu iki kurumu yan yana koyar. Hükümdeki erteleme için TCK 51 hapis cezasının ertelenmesi yazısına, hapis cezalarının genel yapısı için TCK 45–52 rehberine bakılabilir.

Kısacası infazın ertelenmesi cezadan kurtulma yolu değildir; cezanın ne zaman çekileceğini düzenler. Bu nedenle başvuru yapılırken erteleme bittiğinde ne olacağı da planlanmalıdır. Hapsin adli para cezasına çevrilmesi ise yine hüküm aşamasına ilişkindir ve TCK 50 yazısında ayrıca anlatılmıştır.

Hastalık Nedeniyle İnfazın Ertelenmesi (5275 m.16)

Kanun, hastalık nedeniyle infazın geri bırakılmasını üç ayrı durumda ele alır. Akıl hastalığına tutulan hükümlünün cezasının infazı geri bırakılır; hükümlü iyileşinceye kadar TCK 57’de belirtilen sağlık kurumunda koruma ve tedavi altına alınır ve burada geçen süre cezaevinde geçmiş sayılır (m.16/1).

Diğer hastalıklarda kural, infazın resmî sağlık kuruluşlarının mahkûmlara ayrılan bölümlerinde sürdürülmesidir. Ancak hapis cezasının infazı mahkûmun hayatı için kesin bir tehlike oluşturuyorsa infaz iyileşinceye kadar geri bırakılır (m.16/2). Üçüncü durum 2013’te eklenmiştir: ağır bir hastalık veya engellilik nedeniyle cezaevi koşullarında hayatını yalnız sürdüremeyen ve toplum güvenliği bakımından ağır ve somut tehlike oluşturmayacağı değerlendirilen mahkûmun cezasının infazı da iyileşinceye kadar geri bırakılabilir (m.16/6).

Rapor ve karar süreci

Sağlık nedenli infazın ertelenmesi için rapor zorunludur. Rapor ya Adli Tıp Kurumunca düzenlenir ya da Adalet Bakanlığınca belirlenen tam teşekküllü hastanelerin sağlık kurullarınca düzenlenip Adli Tıp Kurumunca onaylanır. Kararı, infazın yapıldığı yer Cumhuriyet başsavcılığı verir (m.16/3). Hükümlünün kendi doktorundan aldığı rapor tek başına yeterli değildir; ancak sevk ve inceleme talebine dayanak olabilir.

Geri bırakma kararı, uyulacak yükümlülüklerle birlikte hükümlüye ve yasal temsilcisine tebliğ edilir. Hükümlü, geri bırakma süresince bulunacağı yeri başsavcılığa bildirir. Sağlık durumu, raporda belirtilen sürelere göre, süre yoksa yılda bir yeniden incelettirilir ve başsavcılık erteleme kararının devamına veya kaldırılmasına karar verir. Yükümlülüklere aykırılık hâlinde karar kaldırılır; bu karara karşı infaz hâkimliğine başvurulabilir (m.16/3).

İyileşme ihtimali olmayan ağır hastalıklarda konutta infaz da gündeme gelebilir. 7550 sayılı Kanunla (04.06.2025) yeniden düzenlenen m.110/3’e göre ağırlaştırılmış müebbet dışındaki hükümlülerden, ağır hastalık veya engellilik nedeniyle cezaevinde hayatını yalnız sürdüremeyeceği aynı rapor usulüyle tespit edilen ve ağır ve somut tehlike oluşturmayanların cezasının konutta çektirilmesine infaz hâkimi karar verebilir; toplam cezası on yılı aşanlar elektronik cihazla izlenir.

Gebelik ve Doğum Nedeniyle İnfazın Geri Bırakılması

Gebe olan veya doğurduğu tarihten itibaren bir yıl altı ay geçmemiş kadınlar hakkında hapis cezasının infazı geri bırakılır (m.16/4). Bu tür infazın geri bırakılması zorunludur, başsavcılığın takdir yetkisi yoktur; şartlar varsa infaz ertelenir. Çocuk ölür veya anasından başka birine verilirse, doğumdan itibaren iki ay geçince ceza infaz edilir.

İstisna, cezaevine girdikten sonra gebe kalan kadınlar içindir: koşullu salıverilmesine altı yıldan fazla süre kalanlar ile eylem ve tutumları nedeniyle tehlikeli sayılanlar bu imkândan yararlanamaz; cezanın bu kısmı cezaevinde kendileri için düzenlenen uygun yerlerde infaz edilir (m.16/5).

Doğumdan sonraki dönem için ayrıca konutta infaz imkânı vardır. Doğurduğu tarihten itibaren altı ay geçen ve toplam beş yıl veya daha az hapis cezası alan kadın hükümlülerin cezasının konutta çektirilmesine infaz hâkimi karar verebilir; bu talep doğumdan itibaren bir yıl altı ay geçmeden yapılmalıdır (m.110/4).

Çocuğunun Hastalığı Nedeniyle Kadın Hükümlünün İnfazının Ertelenmesi

2023’te 7445 sayılı Kanunla eklenen m.16/A, toplam on yıl veya daha az hapis cezasına mahkûm olan ya da adli para cezası hapse çevrilen kadın hükümlü için özel bir erteleme getirir. Şart, engelliliği nedeniyle bakıma muhtaç olan veya ağır hastalığa maruz kalan on sekiz yaşını doldurmamış bir çocuğunun bulunması ve kadın hükümlünün toplum güvenliği için ağır ve somut tehlike oluşturmamasıdır.

Cumhuriyet başsavcılığı infazı bir yıla kadar erteleyebilir; süre her defasında altı ayı geçmemek üzere en çok dört kez uzatılabilir. Erteleme süresince zamanaşımı işlemez. Çocuğun durumu m.16/3’teki rapor usulüyle belirlenir. Hükümlüye belirli bir yerleşim yerini terk etmeme, düzenli başvuru veya güvence yatırma yükümlülüklerinden en az biri ve ayrıca yurt dışına çıkamama yükümlülüğü konulur. Kasıtlı suçtan dava açılması, yükümlülük ihlali veya çocuğun iyileşmesi hâlinde ceza derhâl infaz edilir.

Hükümlünün İstemiyle İnfazın Ertelenmesi (5275 m.17)

İsteğe bağlı erteleme, kısa cezalarda hükümlüye hayatını düzenlemek için zaman tanır. Kasten işlenen suçlarda üç yıl, taksirle işlenen suçlarda beş yıl veya daha az süreli hapis cezalarının infazı, çağrı üzerine gelen hükümlünün istemi üzerine Cumhuriyet başsavcılığınca ertelenebilir (m.17/1). Sınır “üç yıldan az” değil “üç yıl veya daha az”dır.

İsteğe bağlı erteleme her defasında bir yılı geçmemek üzere en fazla iki kez uygulanabilir (m.17/2). Erteleme süresi içinde hükümlü hakkında kasten işlenen bir suçtan kamu davası açılırsa erteleme kaldırılır ve ceza derhâl infaz edilir (m.17/3). Başsavcılık, istemi güvence gösterilmesine veya başka bir şarta bağlayabilir (m.17/5).

İnfaza başlandıktan sonra ara verme

Aynı sınırlar içindeki cezalarda infaz başlamış olsa bile zorunlu ve çok ivedi hâllerde başsavcılık, bir yılı geçmeyen sürelerle ve en fazla iki defa infaza ara verebilir (m.17/4). Kanunda sayılan örnekler şunlardır: hükümlünün yükseköğrenimini bitirmesi; ana, baba, eş veya çocuğunun ölümü ya da sürekli hastalığı nedeniyle ailenin ticari faaliyetinin yürütülmesinin veya tarım topraklarının işlenmesinin imkânsız hâle gelmesi; eş veya çocukların bakıma muhtaç olması; hükümlünün hastalığının sürekli tedavi gerektirmesi.

Örneğin 2 yıl 6 ay hapis cezası alan, babası ağır hastalandığı için ailenin tarlasını işleyecek başka kimsesi kalmayan bir hükümlü, durumu belgeleyerek infaza ara verilmesini isteyebilir. Bu örnek kurgudur; başsavcılık zorunluluğun ve ivediliğin belgelenmesini arar.

Mahkemece İnfazın Ertelenmesi veya Durdurulması

Bir de mahkeme kaynaklı infazın ertelenmesi vardır. Suç birlikte işlenmiş ve istinaf veya temyiz incelemesi sonunda sanık lehine verilen kararın kanun yoluna başvurmamış diğer sanıklara da uygulanması ihtimali bulunuyorsa (CMK 280/3, 306), hükmü veren ilk derece mahkemesinden infazın ertelenmesi veya durdurulması istenebilir (m.17/A). Mahkeme duruşma açmadan karar verir ve bu karara itiraz edilebilir.

Bu durum özellikle kanun yoluna gitmemiş sanığın cezası kesinleşmişken, aynı dosyadaki diğer sanık lehine bozma veya düzeltme kararı çıktığında önem kazanır. Kanun yolu süreçleri için ceza muhakemesinde istinaf ve ceza davasında temyiz yazılarına bakılabilir. Ayrıca mahkûmiyetin yorumunda veya ceza hesabında duraksama başvurusu infazı kendiliğinden durdurmaz; mahkeme veya infaz hâkimliği olayın özelliğine göre erteleme kararı verebilir (m.98/2).

İnfazın Ertelenmesi İçin Adım Adım Ne Yapılmalı?

1. Çağrı kâğıdının tebliğ tarihini not edin. Kasıtlı suçlarda üç yıl, taksirli suçlarda beş yıla kadar cezalarda önce çağrı kâğıdı gönderilir; daha uzun cezalarda doğrudan yakalama emri çıkarılır (m.19/2).
2. Başvuracağınız infazın ertelenmesi türünü belirleyin: sağlık (m.16), gebelik (m.16/4), çocuğun hastalığı (m.16/A) veya istem (m.17).
3. Belgeleri toplayın: hastane raporları, gebelik veya doğum belgesi, öğrenci belgesi, ölüm veya sağlık kurulu raporu, ticari faaliyet ya da tarım arazisine ilişkin kayıtlar.
4. Dilekçeyi infazı yürüten Cumhuriyet başsavcılığına (infaz bürosu) verin; sağlık nedenli taleplerde Adli Tıp Kurumuna sevk istenmesini açıkça yazın.
5. Ret kararına karşı öğrenmeden itibaren 15 gün, her hâlde 30 gün içinde infaz hâkimliğine şikâyette bulunun (4675 m.5).
6. İnfaz hâkiminin kararına karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde ağır ceza mahkemesine itiraz edin (4675 m.6).

Şikâyet yoluna hükümlünün yanında eşi, anası, babası, ayırt etme gücüne sahip çocuğu, kardeşi, müdafii veya kanuni temsilcisi de başvurabilir; şikâyet kararın uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz (4675 m.5). Sağlık raporlarının değerlendirilmesi ve sürelerin takibi bakımından infaz aşamasında avukattan destek almak süre kaybını önler.

Olası Sonuçlar ve Değişiklikler

İnfaz rejimine ilişkin hükümler kural olarak derhâl uygulanır; TCK m.7/3 bu kuralın dışında yalnızca hapis cezasının ertelenmesini, koşullu salıverilmeyi ve tekerrürü sayar. Bu nedenle m.16, 16/A ve 17’de yapılan değişiklikler, suç tarihinden bağımsız olarak başvuru tarihindeki metne göre uygulanır. Yine de somut dosyada suç tarihine göre lehe kanun (TCK m.7) değerlendirmesi yapılmalıdır. 7499, 7571 ve 7593 sayılı Kanunlar m.16 ve 17’de değişiklik yapmamıştır.

İnfazın Ertelenmesi Hakkında Sık Sorulan Sorular

İnfaz ve ceza muhakemesindeki diğer süreçler için ceza hukuku ve ceza muhakemesi hukuku sayfamıza göz atabilirsiniz.

Yazar hakkında

Av. Ahmet Gökhan Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (Sicil No: 19638), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2006 mezunu. Ceza uzlaştırmacısıdır; Adalet Bakanlığı arabulucu siciline ve TÜRKPATENT marka vekilliği siciline kayıtlıdır. Ankara Barosu CMK Merkezi, Bilişim Kurulu ve Fikri Mülkiyet ve Rekabet Kurulu üyesidir.

Bu yazı 10 Ekim 2026 tarihinde yürürlükteki mevzuata göre hazırlanmıştır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki mütalaa niteliği taşımaz. Somut olayda suç tarihi, deliller ve güncel mevzuat birlikte değerlendirilmelidir.