6114 Sayılı Kanun: ÖSYM’de Kopya Cezası Kaç Yıl? Sınav Yasağı ve Soruşturma İzni

6114 sayılı kanun, ÖSYM sınavlarının ilkelerini, sınav güvenliğini ve sınav suçlarını düzenler. Kanuna göre sınavda kopya, başkasının yerine sınava girme ve gizli bilgiyi elde etme 1–4 yıl hapis, soruları ifşa 2–5 yıl hapis, sınav sonucunu değiştirme 3–8 yıl hapis gerektirir. Kopya çeken aday iki yıl ÖSYM sınavlarına giremez.

Bir adayın kulağındaki kablosuz kulaklıkla yakalanması ya da bir salon görevlisinin soru kitapçığının fotoğrafını çekmesi, yalnızca sınav iptaliyle bitmeyen bir süreç başlatır. Aynı olayda aday için hapis cezası, iki yıllık sınav yasağı ve kazanılmış hakların geri alınması; görevli için ise soruşturma izni gerektiren ayrı bir yol gündeme gelir. Bu iki hattı birbirinden ayırmadan savunma kurmak zordur.

Kanunun resmî adı bugün “Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Hizmetleri Hakkında Kanun”dur. Metin, ÖSYM tarafından yapılan her türlü sınav ve yerleştirmenin ilkelerini, sınav güvenliğini ve ceza hükümlerini düzenler (m.1). Kurumun teşkilatı ise artık bu Kanunda değil, 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde yer alır.

6114 Sayılı Kanun Neyi Düzenler?

6114 sayılı Kanun 17 Şubat 2011’de kabul edildi ve 3 Mart 2011 tarihli, 27863 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı. İlk adı “Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun” idi. 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 84. maddesi bu adı bugünkü hâline getirdi; değişiklik, Cumhurbaşkanının andiçerek göreve başladığı 9 Temmuz 2018’de yürürlüğe girdi.

Aynı KHK ile kuruluş, başkan ve yönetim kuruluna ilişkin pek çok hüküm Kanundan çıkarıldı. Bu konular bugün 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin ÖSYM’ye ayrılan bölümünde (m.345 vd.) düzenlenir. Kararnameye göre ÖSYM, Yükseköğretim Kurulu ile ilgili, merkezi Ankara’da bulunan, özel bütçeli bir kamu tüzel kişisidir. Karar organı olan Yönetim Kurulu, Başkan ve Başkan yardımcıları dâhil sekiz üyeden oluşur (CBK 4, m.348).

Bugün 6114 sayılı Kanunda ağırlıklı olarak sınav ilkeleri (m.7), sınav merkezleri ve itiraz (m.8), sınav güvenliği (m.9) ve ceza hükümleri (m.10) kalmıştır. Kanun, ÖSYM’nin yurt dışında yaptığı sınavlarda da uygulanır (m.7/10). Buna karşılık sürücü belgesi sınavları veya ÖSYM dışındaki kurumların kendi yaptığı sınavlar, bu Kanunun ceza hükümlerinin kapsamına girmez.

ÖSYM Sınavında Temel İlkeler ve Güvenlik Tedbirleri

Sınav ilkeleri, kayıtlar ve duyurular

Sınav, ölçme, değerlendirme ve yerleştirme işlemleri güvenilirlik, gizlilik, tarafsızlık ve bilimsellik ilkelerine göre, adaylara fırsat eşitliği sağlayacak biçimde yapılır (m.7/1). Başkanlık veya yargı mercileri tarafından iptal edilen sorular değerlendirme dışı bırakılır ve geçerli soruların puan değeri yeniden hesaplanır (m.7/2).

Elektronik sınav kayıtları ve cevaplara ait elektronik veriler en az on yıl saklanır. Soru kitapçıkları sonuçların ilanından altı ay, cevap kâğıtları bir yıl sonra imha edilebilir (m.7/4). Sınavla ilgili açıklama ve sonuçlar ÖSYM’nin internet sayfasında duyurulur ve bu duyurular adaylara tebliğ hükmündedir (m.7/5). Bu son kural, itiraz sürelerinin hesabında adayın aleyhine işleyebilir.

Arama, sinyal tespiti ve biyometrik kimlik

Soru hazırlayanların kimlikleri gizli tutulur. Soru havuzundaki sorular hiçbir koşulda üçüncü kişilere verilmez; adli ve idari soruşturma ve kovuşturmalarda soru havuzuna erişim Cumhurbaşkanının iznine bağlıdır (m.9/1). Sınav binalarında sinyal karıştırıcı ve iletişimi tespit eden cihazlar kullanılabilir (m.9/4).

Genel kolluk ve onun gözetiminde özel güvenlik görevlileri, ayrıca bir emir veya karar olmaksızın adayların üstünü ve eşyasını teknik cihazla, gerekirse elle arayabilir (m.9/5). ÖSYM biyometrik kimlik doğrulaması yapabilir; bu yöntem kullanılmıyorsa girişte yalnızca nüfus cüzdanı veya süresi dolmamış pasaport kabul edilir (m.9/6). Kopya şüphesinde kamera ve ses kayıtları, yazı ve imza incelemesi yapılabilir, cihaz içeriğinin kopyası alınabilir (m.9/7).

6114 Sayılı Kanunda Sınav Suçları ve Cezaları

6114 sayılı Kanunun ceza hükümlerinin tamamı 10. maddede toplanmıştır ve yalnızca ÖSYM sınav süreçleriyle ilgili fiillere uygulanır. Fıkraların çoğunda “fiil daha ağır cezayı gerektiren başka bir suç oluşturmadığı takdirde” kaydı bulunur. Bu kayıt, aynı eylem daha ağır bir TCK suçunu da oluşturuyorsa o suçun uygulanacağı anlamına gelir. Adli para cezasında bir gün, TCK m.52/2 uyarınca 100 ile 500 TL arasında belirlenir.

Gizli bilgileri elde etme ve ifşa

Kanuna göre gizli olan bilgileri hukuka aykırı olarak elde eden veya elinde bulunduran kişi bir yıldan dört yıla kadar hapis cezası alır. Bu bilgileri ifşa eden kişi için ceza iki yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasıdır (m.10/2). Gizli bilgi kavramına sınav soruları, soru hazırlayanların kimlikleri ve deneme soruları girer.

Deneme soruları (puanlamaya katılmayan, ölçme amacıyla sorulan sorular) sınavdan sonra da açıklanmaz. Bu soruları ezberleyerek dahi elde edip kaydeden, saklayan, aktaran veya paylaşan kişiler hakkında 10. madde uygulanır (m.9/2). Örneğin, sınav çıkışında deneme sorularını hafızasından yazıp bir yayınevine satan kişi, bu hükmün kapsamına girebilir.

Sınavda kopya ve başkasının yerine sınava girme

Sınavda kopya, 6114 sayılı Kanunda üç bentte suç olarak tanımlanır. Bunlar ses veya görüntü nakleden cihazla kopya çekmek ya da buna aracılık etmek, başka bir adayın yerine sınava girmek veya kendi yerine başkasının girmesine katkı sağlamak ve bireysel ya da toplu olarak kopya çekmek veya çektirmektir. Üç hâlde de ceza bir yıldan dört yıla kadar hapistir (m.10/3). “Bireysel veya toplu olarak kopya çeken” ibaresi 2013’te 6495 sayılı Kanunla eklendi.

Başkasının yerine sınava girme olayında çoğu zaman sahte bir kimlik belgesi de kullanılır. Bu durumda resmi belgede sahtecilik suçu ayrıca değerlendirilir. Kanundaki “daha ağır cezayı gerektiren başka bir suç” kaydı nedeniyle hangi hükmün uygulanacağı, belgenin niteliğine ve fiilin kurgusuna göre somut olayda belirlenir.

Sonuç değiştirme ve örgüt hâli

Sınav sonuçlarını adayın lehine veya aleyhine değiştiren kişi üç yıldan sekiz yıla kadar hapis cezası alır (m.10/4). Bu fiil çoğunlukla ÖSYM’nin bilişim sistemlerine müdahaleyle işlenebileceğinden, bilişim suçları ile ilişkisi de ayrıca incelenir. 10. maddedeki suçlar bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenirse cezalar yarı oranında artırılır; tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenirse tüzel kişi hakkında ona özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur (m.10/6).

Örgüt hâli, soru sızdırma dosyalarında sıkça iddia edilir. Artırımın uygulanabilmesi için örgütün varlığı ayrıca ispatlanmalıdır; örgütün unsurları için suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçu yazımıza bakılabilir. Para karşılığı soru temin eden bir görevli söz konusuysa, görevli kamu görevlisi sayıldığından rüşvet suçu (TCK m.252) da gündeme gelebilir.

Kopya Çeken Aday Kaç Yıl Sınava Giremez?

Ceza soruşturmasından bağımsız olarak, ÖSYM sınavında kopya çektiği veya bu yönde fiiller işlediği tespit edilen adayın sınavı iptal edilir. Çok oturumlu sınavlarda oturumlardan birinde kopya tespit edilirse, o oturumlardan oluşan sınavın tamamı iptal edilir (m.10/5). İptal için mahkûmiyet kararı beklenmez; tutanak, kamera kaydı veya ihbar üzerine yapılan tespit yeterli olabilir (m.9/5).

Sınav yasağı iki yıldır. Kopya çeken aday ve başkasının yerine sınava giren kişi, sınav tarihinden itibaren iki yıl boyunca ÖSYM’nin hiçbir sınavına ve yerleştirmesine aday olarak başvuramaz ve giremez. Başkasının yerine giren kişiye yasağın uygulanması, 7161 sayılı Kanunla 18 Ocak 2019’dan itibaren açıkça kurala bağlandı. Bu nedenle olay tarihine göre lehe kanun (TCK m.7) değerlendirilmelidir.

Sınavı iptal edilen kişi, iptalden önce bu sınava veya yasak süresi içinde girdiği başka bir ÖSYM sınavına dayanarak kamu görevine atanmışsa görevine derhal son verilir; başka bir hak kazanmışsa hak geri alınır. Bu sonuçlar gizli bilgiyi elde etme, kopya ve sonuç değiştirme fiillerini işleyen adaylara da uygulanır (m.10/5).

Sınav sonrası incelemede olağan dışı bulgu çıkarsa aday, masrafı ÖSYM’ye ait olmak üzere eşdeğer sınava çağrılabilir. Sınavın geçerliliğine eşdeğer sınav sonucuna bakılarak Yönetim Kurulu karar verir; çağrıya rağmen katılmayan adayın sınavı geçersiz sayılır (m.9/8). Soru ve sonuçlara itirazlar, İdari Yargılama Usulü Kanununun ivedi yargılama hükümleri saklı kalmak üzere kılavuzdaki sürelerde doğrudan ÖSYM’ye yapılır (m.8/4).

Sınav Görevlileri Hakkında Soruşturma İzni Kim Verir?

Soruların hazırlanmasından başlayarak ÖSYM sınav süreçlerinde görevlendirilen kişiler, başka bir kamu kurumunda veya özel kuruluşta çalışıp çalışmadıklarına bakılmaksızın, bu Kanuna göre yürüttükleri görev bakımından kamu görevlisi sayılır (m.10/1). Örneğin, özel bir okulda çalışan ve hafta sonu salon başkanlığı yapan bir öğretmen, o gün yürüttüğü sınav görevi bakımından kamu görevlisidir.

Bu nitelendirmenin usuldeki karşılığı soruşturma izni şartıdır. 4483 sayılı Kanun normalde “asli ve sürekli” görev yapan memur ve kamu görevlilerini kapsar (4483 m.2). 6114 sayılı Kanunun 10. maddesinin sekizinci fıkrası ise özel bir hüküm koyarak, kamu görevlisi sayılan sınav görevlilerinin görevleriyle bağlantılı suçlarında da 4483 hükümlerinin uygulanacağını ve izin merciini açıkça belirler.

Süreç 4483’teki gibi işler. Cumhuriyet savcısı, ihbar veya şikâyeti aldığında kaybolma ihtimali olan delilleri toplar, görevlinin ifadesini almadan evrakı izin merciine gönderir (4483 m.4). Merci ön inceleme yaptırır ve kararını en geç otuz gün içinde verir; zorunlu hâllerde bu süre bir defa on beş gün uzatılabilir (4483 m.7). Karara karşı tebliğden itibaren on gün içinde itiraz edilebilir (4483 m.9). Ağır cezayı gerektiren suçüstü hâli ise genel hükümlere tabidir (4483 m.2). Ayrıntılar için kamu görevlilerinin yargılanması ve soruşturma izni yazımıza bakılabilir.

İzin şartı yalnızca görevle bağlantılı suçlar için aranır. Görevlinin sınav görevinden tamamen bağımsız bir fiili ya da adayların kendi eylemleri bakımından izin gerekmez. Adaylar kamu görevlisi sayılmadığından, kopya soruşturmasında savcılık doğrudan işlem yapar.

Sınav Sorularını Paylaşmanın Cezası Ne Kadar?

Sınav görevlilerinin veya soru hazırlayanların kimlik bilgilerini, deneme sorularını ya da sınav devam ederken sorulan soruları aynen veya değiştirerek herhangi bir ortamda paylaşan, yayımlayan veya işleyenlere idari para cezası uygulanır. Kanundaki tutar beş bin Türk lirasıdır; fiilin tekrarında ceza her defasında bir kat artırılır (m.10/9). Bu fıkra 2016’da 6764 sayılı Kanunla eklendi.

Kanundaki beş bin lira sabit (maktu) bir tutardır. Kabahatler Kanunu m.17/7, maktu idari para cezalarının her takvim yılı başından geçerli olmak üzere yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanacağını öngörür. Bu nedenle güncel tutar, fiilin işlendiği yıla göre hesaplanır. Cezaya ÖSYM Yönetim Kurulu karar verir, ceza tebliğden itibaren bir ay içinde ödenir ve davaya bakmakla Başkanlık merkezinin bulunduğu yerdeki idare mahkemeleri yetkilidir.

6114 sayılı Kanundaki idari para cezası, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunundan doğan yükümlülükleri ve 10. maddedeki ceza hükümlerini ortadan kaldırmaz. Örneğin, sınav sürerken soruları bir mesajlaşma grubunda paylaşan kişi hakkında hem idari para cezası verilebilir hem de fiil gizli bilgilerin ifşası niteliğindeyse ceza soruşturması başlatılabilir.

Sınav Suçlarında Görevli Mahkeme, Uzlaştırma ve Önödeme

ÖSYM sınav suçlarında görevli mahkeme, 5235 sayılı Kanunun 11 ve 12. maddelerine göre belirlenir. Ağır ceza mahkemesi, sayılan bazı suçlar dışında, on yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlara bakar. 10. maddedeki temel suçların üst sınırı en fazla sekiz yıl olduğundan kural olarak asliye ceza mahkemesi görevlidir. Sonuç değiştirme suçu örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmişse, yarı oranındaki artırımla üst sınır on iki yıla çıkar; bu durumda görev ağır ceza mahkemesine geçebilir.

Uzlaştırma (fail ile mağdurun savcılık gözetiminde anlaşması) bu suçlarda mümkün değildir. CMK m.253/2’ye göre özel kanunlardaki suçlarda uzlaştırma, suç şikâyete bağlı değilse ancak kanunda açık hüküm varsa uygulanır; 6114 sayılı Kanunda böyle bir hüküm yoktur ve suçlar şikâyete bağlı değildir. Uzlaştırmanın genel çerçevesi için ceza davalarında uzlaştırma yazımıza bakılabilir.

Önödeme (belirli bir tutarın ödenmesiyle kamu davası açılmaması) da uygulanmaz. TCK m.75, yalnız adli para cezası gerektiren veya hapis cezasının üst sınırı altı ayı aşmayan suçlarla sınırlıdır. Sınav suçlarının hiçbiri CMK m.250’deki seri muhakeme listesinde yer almaz; üst sınırları iki yılı aştığından CMK m.251’deki basit yargılama usulü de kapsam dışıdır.

6114 sayılı Kanun mahkûmiyet sonrasına özel bir kural koymadığından genel hükümler işler. Hükmedilen hapis cezası bir yıl veya daha azsa TCK m.50’deki seçenek yaptırımlara çevrilebilir; iki yıl veya daha azsa TCK m.51’e göre ertelenebilir. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (CMK m.231/5 vd.) 31.07.2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 7589 sayılı Kanunla yeniden düzenlendi. AYM’nin önceki metne ilişkin iptal kararı 30.09.2026’da yürürlüğe gireceğinden somut dosyada güncel metin kontrol edilmelidir.

Uygulamada Sık Karşılaşılan Durumlar

Sınavda kopya dosyalarının önemli bir kısmı, sınav salonundaki tutanak ve kamera kaydıyla başlar. Örneğin, bir adayın saat görünümlü bir cihazla sınava girdiği tespit edildiğinde salon görevlileri tutanak tutar, cihaz kolluğa teslim edilir ve ÖSYM idari süreci ayrıca yürütür. Bu aşamada adayın tutanağa kendi açıklamasını yazdırması ve cihazın içeriğinin nasıl incelendiğinin takip edilmesi, sonraki savunma için belirleyicidir.

Soru sızdırma iddialarında ise dosya çoğu zaman dijital delillere dayanır: mesajlaşma kayıtları, cihaz imajları ve sınav sonrası yapılan istatistiksel analizler. Şüpheli sayısı arttığında gözaltı ve tutuklama tedbirleri de gündeme gelebilir. Cihazdaki bir mesajın soruyla birebir örtüşüp örtüşmediği, mesajın sınavdan önce mi sonra mı gönderildiği gibi ayrıntılar suç vasfını doğrudan değiştirir.

ÖSYM sınav görevlileri bakımından en sık sorun, izin alınmadan işlem yapılmasıdır. İzin gerektiren bir fiilde izin alınmadan dava açılmışsa, kovuşturma şartı eksik kalır; mahkeme şartın gerçekleşmesini beklemek üzere durma, gerçekleşmeyeceği anlaşılırsa düşme kararı verir (CMK m.223/8). Görevlinin savunmasında, fiilin görevle bağlantılı olup olmadığı ve iznin kapsamı (4483 m.8) ilk kontrol edilecek noktalardır.

ÖSYM sınav suçları, TCK dışındaki özel ceza düzenlemelerinin tipik bir örneğidir. Soruşturma ve kovuşturma süreçlerine ilişkin genel bilgiler ceza hukuku ve ceza muhakemesi hukuku sayfamızda yer alır. Hapis cezasının türleri ve infazı için hapis cezaları yazımız da yol gösterici olabilir.

6114 Sayılı Kanun ve ÖSYM Sınav Suçları Hakkında Sık Sorulan Sorular

Yazar hakkında

Av. Ahmet Gökhan Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (Sicil No: 19638), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2006 mezunu. Ceza uzlaştırmacısıdır; Adalet Bakanlığı arabulucu siciline ve TÜRKPATENT marka vekilliği siciline kayıtlıdır. Ankara Barosu CMK Merkezi, Bilişim Kurulu ve Fikri Mülkiyet ve Rekabet Kurulu üyesidir.

Bu yazı 27 Eylül 2026 tarihinde yürürlükteki mevzuata göre gözden geçirilmiştir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki mütalaa niteliği taşımaz. Somut olayda suç tarihi, deliller ve güncel mevzuat birlikte değerlendirilmelidir.