El Konulan Telefon, Araç ve Paranın İadesi: CMK 123–131 ve Müsadere (TCK 54)

El konulan eşyanın iadesi, soruşturma veya kovuşturma sırasında alınan telefon, araç, para ya da belgenin, delil olarak saklanmasına gerek kalmadığında veya müsadere edilmeyeceği anlaşıldığında sahibine geri verilmesidir. CMK 131’e göre iade kararını soruşturmada Cumhuriyet savcısı, kovuşturmada hâkim veya mahkeme re’sen ya da istem üzerine verir; istemin reddine itiraz edilebilir.

Telefonu adli emanete alınan bir şüpheli, arabası soruşturma kapsamında bağlanan bir araç sahibi ya da hesabı askıya alınan bir kişi için asıl soru aynıdır: “Eşyamı ne zaman ve nasıl geri alırım?” Bu yazıda elkoyma kararının hangi koşullarda verildiğini, dijital incelemenin süresini, müsaderenin sınırlarını, üçüncü kişinin haklarını ve iade başvurusunun adımlarını anlatıyoruz.

Elkoyma Kararı Nedir, Kim Verir?

İspat aracı olarak yararlı görülen eşya ile kazanç müsaderesine konu olabilecek malvarlığı değerleri muhafaza altına alınır. Bu eşyayı rızasıyla teslim etmeyen kişiye karşı elkoyma uygulanır (CMK 123/1-2). Muhafaza altına alınan veya el konulan eşyanın kıymeti tespit edilir (CMK 123/3). Eşyayı elinde bulunduran kişi, istem üzerine göstermek ve teslim etmekle yükümlüdür; ancak şüpheli, sanık ve tanıklıktan çekinebilecek kişiler bu yükümlülük nedeniyle disiplin hapsine tabi tutulamaz (CMK 124).

Elkoyma kararı kural olarak hâkimden alınır. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde savcının, savcıya ulaşılamıyorsa kolluk amirinin yazılı emriyle de elkoyma yapılabilir (CMK 127/1). Hâkim kararı olmadan yapılan elkoyma 24 saat içinde hâkim onayına sunulur ve hâkim 48 saat içinde kararını açıklamazsa elkoyma kendiliğinden kalkar (CMK 127/3). Elkoyma ayrıca suçtan zarar gören mağdura gecikmeksizin bildirilir (CMK 127/5).

Taşınmaz, araç, banka hesabı, şirket payı veya kiralık kasa gibi değerlere CMK 128 kapsamında elkoyma ise yalnızca hâkim kararıyla yapılabilir (CMK 128/9). Bu konudaki genel çerçeve ceza muhakemesi hukuku bakımından koruma tedbirleri başlığında yer alır ve her tedbir gibi ölçülü olmak zorundadır.

El Konulan Eşyanın İadesi Hangi Hâllerde İstenir?

CMK 131/1 şüpheliye, sanığa veya üçüncü kişilere ait eşyanın iadesini iki koşula bağlar. Birincisi, eşyanın soruşturma ve kovuşturma bakımından muhafazasına artık gerek kalmamasıdır; örneğin bilirkişi incelemesi bitmiş, gerekli tespitler yapılmıştır. İkincisi, eşyanın müsadereye tabi tutulmayacağının anlaşılmasıdır; örneğin kişiye ait araç suçta kullanılmamıştır.

Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar veya beraat kararıyla dosya kapanırken, eşyanın iadesine ilişkin karar da verilmelidir. Kararda eşya hakkında hüküm kurulmamışsa ayrı bir dilekçeyle iade istenir. KYOK kararı ve itiraz süreci ile beraat kararının sonuçları bu bakımdan birlikte okunmalıdır.

Telefon ve Bilgisayar: Dijital İnceleme Ne Kadar Sürer?

Telefon ve bilgisayarlarda arama, kopya alma ve kayıtların çözülmesi CMK 134’te düzenlenir. Kanun, cihaza ancak şifrenin çözülememesi, gizlenmiş bilgilere ulaşılamaması veya işlemin uzun sürecek olması hâlinde el konulabileceğini söyler. Şifrenin çözümü yapılıp gerekli kopyalar alındığında cihaz gecikme olmaksızın iade edilir (CMK 134/2).

Kanunda dijital inceleme için gün veya ay olarak belirlenmiş bir azami süre yoktur. Bu nedenle “gecikmeksizin” ifadesi somut dosyada denetlenir ve telefon gibi cihazlarda el konulan eşyanın iadesi talebi çoğu zaman bu noktada gündeme gelir. Elkoyma sırasında sistemdeki bütün verilerin yedeği alınır ve bu yedekten bir kopya şüpheliye veya vekiline verilir; bu husus tutanağa geçirilip imza altına alınır (CMK 134/3-4). Bu kopya, savunmanın hangi verinin dosyaya girdiğini denetleyebilmesinin aracıdır.

Varsayımsal bir örnek: Örneğin 3 Mart’ta el konulan bir telefonun imaj kopyası 20 Mart’ta alınmış olsun. Bu tarihten sonra cihazın emanette tutulmasının gerekçesi artık şifre çözümü olamaz. Cihaz suçta kullanılmamış ve müsadere ihtimali de yoksa, 20 Mart sonrasında yapılacak iade başvurusunda kopyanın alındığına ilişkin tutanak gösterilir.

Araç, Banka Hesabı ve Taşınmaza Elkoyma

CMK 128 yalnızca katalogdaki suçlarda uygulanır: hırsızlık, yağma, güveni kötüye kullanma, dolandırıcılık, uyuşturucu ticareti, rüşvet, zimmet, örgüt kurma, silah kaçakçılığı ve kaçakçılık suçları bunlar arasındadır. Somut delillere dayanan kuvvetli şüphe aranır ve suçtan elde edilen değere ilişkin ilgili kurumdan (BDDK, SPK, MASAK gibi) rapor alınır. Rapor en geç üç ayda hazırlanır, özel sebeplerle iki ay daha uzatılabilir (CMK 128/1).

Araca el koyma, aracın kayıtlı olduğu sicile şerh verilerek; taşınmaza el koyma tapu kütüğüne şerh verilerek; banka hesabına el koyma ise bankaya derhâl bildirilerek uygulanır (CMK 128/3-5). Elkoymadan sonra hesap üzerinde yapılan ve kararı etkisiz kılmaya yönelik işlemler geçersizdir.

Hesap, para ve araç gibi değerlerde de el konulan eşyanın iadesi için aynı CMK 131 kuralı uygulanır. Hesabını başkasına kullandıran kişinin hesabına el konulması sık karşılaşılan bir durumdur; bu durumda ceza sorumluluğu ayrıca hesap kiralama ve IBAN verme başlığında değerlendirilir. Elkoymanın kaldırılması ise iade talebinden bağımsız olarak hâkimden her zaman istenebilir (CMK 127/4).

Uzun sürecek dosyalarda eşyanın değer kaybetmesi ayrı bir sorundur. Zarar görme veya değerinde esaslı kayıp tehlikesi varsa eşya hükümden önce elden çıkarılabilir; soruşturmada hâkim, kovuşturmada mahkeme karar verir ve öncesinde sahibi dinlenir (CMK 132/1-3). Eşya, bakım ve gözetim tedbirlerini almak ve istendiğinde derhâl iade etmek koşuluyla şüpheliye, sanığa veya başka bir kişiye muhafaza için teslim edilebilir; bu bırakma teminat şartına da bağlanabilir (CMK 132/5). Delil olarak saklanmasına gerek yoksa rayiç değer ödenerek eşya teslim alınabilir; bu durumda müsadere, ödenen bedel üzerinden yapılır (CMK 132/6).

Müsadere Kararı: El Konulan Eşya Ne Zaman Geri Verilmez?

Müsadere, eşya veya kazancın mahkûmiyetle birlikte Devlete geçirilmesidir ve iade talebinin en önemli engelidir. TCK 54/1’e göre iyiniyetli üçüncü kişilere ait olmamak koşuluyla, kasıtlı bir suçun işlenmesinde kullanılan, suça tahsis edilen veya suçtan meydana gelen eşya müsadere edilir. Üretimi, bulundurulması veya taşınması suç oluşturan eşya ise her durumda müsadere edilir (TCK 54/4); ruhsatsız silah bunun tipik örneğidir.

Hakkaniyet ölçütü özellikle araçlarda önem taşır. Örneğin küçük bir miktar kaçak eşyanın taşınmasında kullanılan yüksek değerli bir aracın müsaderesi, işlenen suça göre orantısız bir sonuç doğurabilir; mahkeme bu durumda müsadereye hükmetmeyebilir (TCK 54/3). Bu değerlendirme, aracın değerini ve suçun ağırlığını gösteren belgelerle desteklenmelidir.

Üçüncü Kişinin Eşyası: Sahibi Başkaysa Ne Olur?

El konulan eşya her zaman şüpheliye ait değildir. Kiralık bir araç, aile bireyine ait bir telefon veya şirkete ait bir bilgisayar soruşturmaya girebilir. CMK 131/1 iade imkânını açıkça üçüncü kişilere de tanır. TCK 54/1 de iyiniyetli üçüncü kişiye ait eşyanın müsadere edilemeyeceğini, eşya üzerinde iyiniyetli üçüncü kişi lehine sınırlı ayni hak varsa müsaderenin bu hak saklı kalarak verileceğini düzenler.

Üçüncü kişinin yapacağı ilk iş mülkiyetini belgelemektir: ruhsat, fatura, tapu, kira sözleşmesi, cihazın IMEI numarasını gösteren satış belgesi gibi. Arama sırasında mülkiyete ilişkin görüşün arama belgesine yazılmasını isteme hakkı da bu amaca hizmet eder (CMK 121/2). Üçüncü kişi, el konulan eşyanın iadesi dilekçesinde eşyanın suçta kullanılacağını bilmediğini gösteren olguları da dilekçesinde açıklamalıdır.

El Konulan Eşyanın İadesi İçin Adım Adım Başvuru

1. Elkoyma belgelerini edinin. Elkoyma tutanağı, eşya defteri ve varsa hâkim kararının tarihini öğrenin (CMK 121/3, 127/2).
2. Mercii belirleyin. Soruşturma evresinde iade dilekçesi Cumhuriyet başsavcılığına, kovuşturma evresinde davaya bakan mahkemeye verilir (CMK 131/1).
3. Mülkiyet belgelerini ekleyin. Fatura, ruhsat, tapu kaydı veya banka dekontu ile eşyanın suçla bağlantısının bulunmadığını gösteren açıklamayı dilekçeye koyun.
4. İnceleme durumunu belirtin. Bilirkişi raporu veya kopya alma tutanağı dosyadaysa, muhafaza gerekçesinin ortadan kalktığını vurgulayın.
5. Ret kararına itiraz edin. İstemin reddine karşı itiraz yolu açıktır (CMK 131/1); süre iki haftadır (CMK 268/1).
6. Zararı kayıt altına alın. Eşya zamanında geri verilmez, amacı dışında kullanılır veya korunması için tedbir alınmazsa CMK 141/1-j kapsamında tazminat gündeme gelebilir; ayrıntılar koruma tedbiri tazminatı yazımızda yer alıyor.

El Konulan Eşyanın İadesi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Yazar hakkında

Av. Ahmet Gökhan Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (Sicil No: 19638), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2006 mezunu. Ceza uzlaştırmacısıdır; Adalet Bakanlığı arabulucu siciline ve TÜRKPATENT marka vekilliği siciline kayıtlıdır. Ankara Barosu CMK Merkezi, Bilişim Kurulu ve Fikri Mülkiyet ve Rekabet Kurulu üyesidir.

Bu yazı 10 Ekim 2026 tarihinde yürürlükteki mevzuata göre hazırlanmıştır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki mütalaa niteliği taşımaz. Somut olayda suç tarihi, deliller ve güncel mevzuat birlikte değerlendirilmelidir.