Çocuk Hakkında Soruşturma: Çocuk Büro, Gözaltı, İfade ve Müdafi (5395 m.15)

Çocuğun ifadesinin alınacağı bildirildiğinde ya da bir şikâyetin ardından çocuk büroya çağrıldığında süreç hızlı ilerler. Soruşturma, çocuğun hukuki durumunun belirlendiği ve dosyanın yönünün çizildiği evredir; bu yüzden hangi adımda kimin yetkili olduğunu bilmek ailelere büyük kolaylık sağlar.

2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuata göre soruşturmayı, 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu’nun 15. maddesi uyarınca çocuk bürosunda görevli Cumhuriyet savcısı yürütür. 7593 sayılı Kanun’la ‘suça sürüklenen çocuk’ terimi ‘adli süreçteki çocuk’ olarak değişmiştir. Aşağıda gözaltı, ifade, müdafi ve soruşturmanın olası sonuçları sırasıyla anlatılıyor.

Çocuk soruşturmasını kim yürütür?

Adli süreçteki çocuk hakkındaki soruşturma, adliyelerde kurulan çocuk bürosunda görevli Cumhuriyet savcısı tarafından yapılır. Savcı, delilleri toplar, çocuğun ifadesini alır, gerekli görürse sosyal inceleme ve adli tıp işlemlerini başlatır. 7593 sayılı Kanun’la 15. maddeye eklenen yeni fıkra uyarınca çocuk hakkında kamu davası açıldığında aile ve eğitim alanından sorumlu bakanlıklara bildirim yapılır.

Bu bildirim, çocuğun okul ve aile ortamındaki desteğin sürece dâhil edilmesini amaçlar. Kovuşturma aşamasında dosyanın nasıl ilerlediğini merak edenler çocuk mahkemesi ve çocukların ifadesi yazısına başvurabilir.

Soruşturma evresinde çocuk hakkında verilebilecek koruma tedbirleri de savcının ve sulh ceza hâkimliğinin takdirindedir. Çocuğun yaşı küçüldükçe tedbirlerin eğitici ve destekleyici yönü ağırlık kazanır; bu nedenle ilk ifadeden itibaren çocuğun okul, aile ve sağlık durumunu gösteren bilgilerin dosyaya eklenmesi faydalı olur.

Çocuk yakalanırsa ve gözaltına alınırsa ne olur?

12 yaşından küçük çocuk yalnızca kimlik tespiti için yakalanabilir; bu çocuklara ceza verilmez, güvenlik tedbirleri uygulanır. Gözaltına alınan çocuk, kolluğun çocuk biriminde tutulur; böyle bir birim yoksa yetişkinlerden ayrı bir yerde bekletilir (5395 m.16). Gözaltı süreleri CMK 91’e tabidir: kural olarak 24 saattir, toplu işlenen suçlarda en çok 4 güne çıkabilir.

Yakalama ve gözaltı işlemlerinin genel çerçevesini yakalama ve gözaltı işlemleri yazısında okuyabilirsiniz. Gözaltına alınan çocuğun yakınlarına derhâl haber verilmesi, ailenin süreçten kopmaması bakımından önemlidir.

Gözaltı sonunda savcı çocuğu serbest bırakabilir, adli kontrol uygulanmasını isteyebilir ya da tutuklama talebiyle sulh ceza hâkimliğine sevk edebilir. Tutuklama konusunda 15 yaşını doldurmamış çocuk bakımından 5395 m.21’deki sınır geçerlidir. Bu aşamada çocuğun müdafiyle görüşmesi ve ailesinin ikametgâh, okul ve sağlık belgelerini hazır etmesi kararın yönünü etkileyebilir.

Çocuğun ifadesi nasıl alınır, müdafi ne yapar?

Çocuğa talebi aranmaksızın müdafi görevlendirilir (CMK 150/2). İfade alınmadan önce çocuğa isnat edilen fiil, susma hakkı ve müdafi yardımından yararlanma hakkı bildirilir (CMK 147). Aile ifade sırasında hazır bulunabilir, gerektiğinde sosyal çalışmacı da yanında olur. Çocuğun anlayabileceği sade bir dille, korkutmadan ve baskı kurmadan ifade alınması beklenir.

Müdafi ifade öncesinde çocukla görüşerek dosyayı inceler, ifadede çocuğun haklarını gözetir ve gerekirse delil toplanması için talepte bulunur. Hakların kapsamı için susma hakkı ve müdafi yardımı başlıklı yazımıza bakın.

Soruşturma aşamaları tek bakışta nasıl görünür?

Aşağıdaki tablo, soruşturmanın temel adımlarını ve her adımdaki güvenceyi özetler. Her dosyanın seyri farklıdır; tablo genel çerçeveyi verir.

Sosyal inceleme ve diğer işlemler ne zaman devreye girer?

7593 sayılı Kanun’la birlikte 15 yaşını doldurmamış çocuk için sosyal inceleme zorunlu hâle gelmiştir; sosyal inceleme yaptırılmadan iddianame düzenlenirse CMK 174/1’e eklenen yeni bent uyarınca iddianame iade nedenidir. Rapor, çocuğun aile yapısını, eğitim durumunu ve yaşadığı çevreyi ortaya koyar.

Adli tıp raporu, yaralanma ya da cinsel nitelikli olaylarda doktor muayenesi, telefon ve kamera kayıtlarının incelenmesi gibi işlemler de soruşturmada yapılabilir. İddianamenin iadesinin hangi hâllerde gündeme geldiğini iddianamenin iadesi ve kabulü yazısında bulabilirsiniz.

Sosyal inceleme sırasında görevli, çocuğun evde, okulda ve arkadaş çevresinde nasıl bir yaşam sürdüğünü gözlemler. Aile bu görüşmelerde içten ve tutarlı bilgi vermelidir. Raporun içeriği, sonraki aşamada hangi tedbirin uygun olacağı konusunda savcıya yol gösterir.

Soruşturma nasıl sonuçlanır, aile ne yapmalıdır?

Savcı, yeterli şüphe oluşmadığı kanaatindeyse kovuşturmaya yer olmadığına karar verir; bu karara karşı itiraz yolu açıktır. Uzlaştırmaya tabi suçlarda CMK 253 kapsamında uzlaştırma işlemi yürütülür. Yeterli şüphe varsa iddianame düzenlenir ve dosya çocuk mahkemesine gönderilir. Takipsizlik kararına itiraz hakkında kovuşturmaya yer olmadığına dair karara itiraz yazısına bakılabilir.

Aile bu süreçte çocuğun yanında olmalı, tebligatları takip etmeli, okul ve sağlık belgelerini düzenli tutmalı ve müdafi ile iletişimi kesmemelidir. Çocuğa dosya hakkında baskı yapmak ya da ifadesini yönlendirmeye çalışmak, savunmaya zarar verebilir.

Sık Sorulan Sorular

Ceza hukuku ve ceza muhakemesi hukukundaki diğer konular için ceza hukuku ve ceza muhakemesi hukuku sayfasını inceleyebilirsiniz.

Yazar hakkında

Av. Ahmet Gökhan Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (Sicil No: 19638), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2006 mezunu. Ceza uzlaştırmacısıdır; Adalet Bakanlığı arabulucu siciline ve TÜRKPATENT marka vekilliği siciline kayıtlıdır. Ankara Barosu CMK Merkezi, Bilişim Kurulu ve Fikri Mülkiyet ve Rekabet Kurulu üyesidir.

Bu yazı 3 Kasım 2026 tarihinde yürürlükteki mevzuata göre hazırlanmıştır.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut durum için hukuki danışmanlık alınmalıdır.