AYM Kararı: CMK 141 Haksız Gözaltı Tazminatının Düşük Belirlenmesi, M.E. Başvurusu (2018/696)

Haksız gözaltı nedeniyle açılan tazminat davasında hükmedilen miktar, ihlalle orantısız ve önemsiz düzeyde kalırsa Anayasa m.19/9 güvencesi ihlal edilir. Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümü 9 Mayıs 2019 tarihli M.E. kararında, olay tarihinde çocuk olan başvurucuya verilen 150 TL manevi tazminatı bu nedenle yetersiz buldu. Aşağıda bu CMK 141 tazminat AYM kararı, künyesi, gerekçesi ve uygulamadaki karşılığıyla ele alınıyor.

Aynı kararda, adli kontrol nedeniyle istenen tazminatın hiç değerlendirilmemesi de gerekçeli karar hakkının ihlali sayıldı. Gözaltı ya da adli kontrol sonrasında kovuşturmaya yer olmadığı kararı alan herkes için karar, tazminat davasında nelere dikkat edilmesi gerektiğini gösteriyor.

CMK 141 tazminat AYM kararına konu olay ve yargılama süreci

Olay tarihinde çocuk olan başvurucu, 20 Eylül 2016 tarihinde Adana’da bir soruşturma kapsamında gözaltına alındı ve ertesi gün imza yükümlülüğü şeklinde adli kontrol şartıyla serbest bırakıldı. Soruşturma, kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla sonuçlandı ve karar itiraz edilmeden kesinleşti.

Başvurucu CMK m.141 uyarınca 2.000 TL maddi ve 4.000 TL manevi tazminat istedi; adli kontrol nedeniyle de tazminat talep etti. Adana 7. Ağır Ceza Mahkemesi 39,24 TL maddi ve 150 TL manevi tazminata hükmetti, adli kontrol tazminatı hakkında bir değerlendirme yapmadı. Bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetti.

Kararda çözülen hukuki sorun

Mahkemenin önünde üç şikâyet vardı. Başvurucu, düşük tazminat nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının, adli kontrol tazminatının incelenmemesi nedeniyle adil yargılanma hakkının, vekâlet ücretinin düşük belirlenmesi nedeniyle de mülkiyet hakkının ihlal edildiğini ileri sürdü. Temel soru, hükmedilen manevi tazminatın Anayasa m.19/9 anlamında yeterli bir giderim olup olmadığıydı.

Anayasa Mahkemesinin değerlendirmesi

Mahkeme, tazminat miktarının belirlenmesinde derece mahkemelerinin takdir yetkisi bulunduğunu kabul etti. Ancak ihlalle orantısız, önemsiz düzeyde bir tutar Anayasa m.19/9 hükmüne aykırı düşer. Tutar, Anayasa Mahkemesinin benzer davalarda hükmettiği miktarlara göre kayda değer ölçüde düşük olmamalıdır; yalnız düşük olması ihlal için tek başına yeterli sayılmaz ve somut olayın koşulları esas alınır.

Somut olayda maddi tazminat orantısız bulunmadı. Manevi tazminat ise başvurucunun çocuk olması da dikkate alınarak, Mahkemenin daha önce 36 dakikalık bir tutulma için 5.000 TL tazminata hükmettiği kararla karşılaştırıldı ve kayda değer ölçüde düşük bulundu. Anayasa m.19/9 ihlal edildi ve başvurucuya net 5.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verildi.

Adli kontrol nedeniyle tazminat talebinin hiç değerlendirilmemesi, gerekçeli karar hakkı kapsamında adil yargılanma hakkının ihlali sayıldı ve dosya bu yönden yeniden yargılama için Adana 7. Ağır Ceza Mahkemesine gönderildi. Vekâlet ücretine ilişkin şikâyet ise konu bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez bulundu.

Kararın uygulamaya etkisi: Tazminat davası dosyalarında ne anlama gelir?

Karar, koruma tedbirleri nedeniyle tazminat davasında yalnız davanın kabulünün yeterli olmadığını gösteriyor. Hükmedilen miktar, tutulmanın süresi, kişinin yaşı ve durumu ile Anayasa Mahkemesinin benzer kararlarındaki tutarlarla karşılaştırılarak değerlendirilmelidir. Dilekçede gözaltı, tutuklama ve adli kontrol için talepler ayrı ayrı belirtilmeli ve her biri için gerekçe sunulmalıdır.

Mahkeme taleplerden birini hiç tartışmamışsa bu eksiklik istinaf aşamasında ayrıca ileri sürülmelidir. Tazminat davası, ceza dosyasındaki kovuşturmaya yer olmadığı ya da beraat kararının kesinleştiğinin tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde kesinleşmeden itibaren bir yıl içinde açılmalıdır. 2026 itibarıyla tutar karşılaştırmasında paranın değer kaybı da dikkate alınmalıdır; kararlardaki rakamlar verildikleri tarihin koşullarını yansıtır. Gözaltı sürecine ilişkin genel bilgi için yakalama ve gözaltı rehberine bakılabilir.

İlgili mevzuat ve benzer durumlar

Benzer bir sorun, uzun süren tutukluluk sonrası beraat eden kişilerin tazminat davalarında da ortaya çıkar. Çocuklar bakımından ise çocuk soruşturmalarına özgü güvenceler tazminatın değerlendirilmesinde de göz önünde tutulmalıdır.

Sık Sorulan Sorular

Diğer karar incelemeleri için İçtihatlar bölümüne, ceza hukukundaki genel konular için ceza hukuku ve ceza muhakemesi hukuku sayfasına bakabilirsiniz.

Yazar hakkında

Av. Ahmet Gökhan Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (Sicil No: 19638), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2006 mezunu. Ceza uzlaştırmacısıdır; Adalet Bakanlığı arabulucu siciline ve TÜRKPATENT marka vekilliği siciline kayıtlıdır. Ankara Barosu CMK Merkezi, Bilişim Kurulu ve Fikri Mülkiyet ve Rekabet Kurulu üyesidir.

Bu inceleme 4 Kasım 2026 tarihinde hazırlanmıştır. Kararın tam metni için resmî kaynağa başvurulmalıdır.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut durum için hukuki danışmanlık alınmalıdır.