Çocuk Koruma Kanunu Nedir? 5395 Sayılı Kanunda Tedbirler ve 7593 Değişiklikleri

5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu, korunma ihtiyacı olan çocuklar ile hakkında soruşturma veya kovuşturma yürütülen adli süreçteki çocukların korunmasını, haklarını ve çocuk mahkemelerini düzenleyen kanundur. 2005’te yürürlüğe girdi. Metindeki son yılların en geniş değişikliğini, 18 Ağustos 2026’da yürürlüğe giren 7593 sayılı Kanun yaptı. Bu kanun yönlendirme tedbirlerini ve on beş yaş altı çocuk için zorunlu sosyal incelemeyi getirdi.

Ailesinden şiddet gören bir çocuğun yurda yerleştirilmesi ile bir suç isnadı nedeniyle savcılığa getirilen on dört yaşındaki bir çocuğun ifadesinin alınması aynı kanuna dayanır. Birinci durumda koruyucu ve destekleyici tedbirler, ikinci durumda çocuklara özgü soruşturma ve yargılama kuralları devreye girer. 7593 sayılı Kanun 8 Ağustos 2026’da kabul edildi ve iki alanda da yeni kurallar getirdi.

Çocuk koruma kanunu nedir, neyi düzenler?

Kanunun 1. maddesine göre amaç, korunma ihtiyacı olan veya adli süreçteki çocukların korunmasına, haklarının ve esenliklerinin güvence altına alınmasına ilişkin usul ve esasları düzenlemektir. Kapsam maddesi (m. 2) üç alanı sayar. Korunma ihtiyacı olan çocuklar hakkında alınacak tedbirler, adli süreçteki çocuklar hakkında uygulanacak güvenlik tedbirleri ve çocuk mahkemelerinin kuruluş, görev ve yetkileri.

Bu yapı nedeniyle çocuk koruma kanunu hem sosyal koruma hem de çocuk ceza adaleti bakımından temel metindir. Suç mağduru çocuklara ilişkin ceza hükümleri ise TCK’da yer alır. Bu konuda çocukların cinsel istismarı yazımıza ve cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar yazımıza bakılabilir.

Temel kavramlar ve ilkeler

Kanunun 3. maddesine göre çocuk, daha erken yaşta ergin olsa bile on sekiz yaşını doldurmamış kişidir. Korunma ihtiyacı olan çocuk, bedensel, zihinsel, ahlaki, sosyal ve duygusal gelişimi ile kişisel güvenliği tehlikede olan, ihmal veya istismar edilen ya da suç mağduru olan çocuktur.

Adli süreçteki çocuk ise kanunlarda suç olarak tanımlanan bir fiili işlediği iddiasıyla hakkında soruşturma veya kovuşturma yapılan ya da işlediği fiilden dolayı hakkında güvenlik tedbirine karar verilen çocuktur. 7593 sayılı Kanun’dan önce bu çocuklar için “suça sürüklenen çocuk” ifadesi kullanılıyordu. Yeni terim çocuğu etiketlemeden yalnızca içinde bulunduğu hukuki durumu tarif eder. Değişiklik CMK m. 253 ve 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu’na da yansıtıldı (7593 s. Kanun m. 15).

Kanunun 4. maddesi temel ilkeleri sayar. Bunlar arasında çocuğun yaşama, gelişme, korunma ve katılım haklarının güvence altına alınması, yarar ve esenliğinin gözetilmesi, özgürlüğü kısıtlayıcı tedbirler ile hapis cezasına en son çare olarak başvurulması, kurumda bakımın son çare görülmesi ve çocuğun kimliğinin başkalarınca belirlenememesi için önlem alınması yer alır.

7593 sayılı Kanunla çocuk koruma kanununda neler değişti?

7593 sayılı Çocuk Koruma Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, 18 Ağustos 2026 tarihli ve 33344 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı. Kanunun 16. maddesine göre Kabahatler Kanunu’na eklenen 43/C maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi 1 Aralık 2026’da, diğer tüm hükümler ise yayımı tarihinde yürürlüğe girdi. Başlıca değişiklikler aşağıdaki tabloda.

Koruyucu ve destekleyici tedbirler

Kanunun 5. maddesine göre koruyucu ve destekleyici tedbirler, çocuğun öncelikle kendi aile ortamında korunmasını amaçlar. Beş tür tedbir vardır. Danışmanlık tedbiri, çocuğun bakımından sorumlu kişilere çocuk yetiştirme konusunda, çocuğa da eğitim ve gelişim sorunlarında yol göstermeyi amaçlar. Eğitim tedbiri çocuğun bir eğitim kurumuna, kursa ya da bir ustanın yanına veya iş yerine yerleştirilmesini, bakım tedbiri ise bakım yükümlüsü görevini yapamadığında çocuğun bakım kuruluşuna ya da koruyucu aileye yerleştirilmesini ifade eder.

Sağlık tedbiri çocuğun fiziksel ve ruhsal sağlığının korunmasını ve bağımlılık tedavisini, barınma tedbiri ise barınma yeri olmayan çocuklu kişilere veya hayatı tehlikede olan hamile kadınlara uygun barınma yeri sağlanmasını kapsar. Tedbir kararını çocuk hâkimi verir. Karardan önce sosyal inceleme yaptırılabilir ve yeterli idrak gücüne sahip çocuğun görüşü alınır (m. 7 ve 13). Kararlara karşı itiraz yolu açıktır (m. 14).

7593 ile tedbirlerin uygulanması güçlendirildi. Kurumlar arası koordinasyon merkezde Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, il ve ilçelerde vali ve kaymakam tarafından sağlanır; gerekirse kolluktan yardım istenebilir (m. 45/3–4). Tedbir kararının gereklerine aykırı davranan ana, baba, vasi veya bakım yükümlüsü, çocuk hâkimi kararıyla üç günden on güne kadar tazyik hapsi ile cezalandırılabilir (m. 45/5).

Acil korunma kararı

Derhâl korunma gerektiren durumlarda çocuk bakım ve gözetim altına alınır; kurum en geç beş gün içinde çocuk hâkimine başvurur, hâkim üç gün içinde karar verir. Karar en fazla otuz gün için verilebilir ve bu sürede sosyal inceleme yapılır (m. 9/1–2). Kanun metninde bu görevler hâlâ “Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu” adıyla geçer; bugün Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı teşkilatınca yürütülür.

7593 ile eklenen fıkralar sağlık kurumları için özel bir usul getirdi. Akıl hastalığı, bağımlılık veya ağır bulaşıcı hastalık nedeniyle kendisi ya da başkaları için ciddi tehlike oluşturan ve yataklı sağlık kurumuna gelen çocuk hakkında uzman hekim yirmi dört saat içinde rapor düzenler. Sağlık kurumu yirmi dört saat içinde çocuk hâkimine başvurur, kırk sekiz saat içinde sağlık kurulu raporu sunulur ve hâkim en geç kırk sekiz saat içinde karar verir (m. 9/4–6).

Yönlendirme tedbirleri (m. 5/A) nedir?

7593 ile eklenen 5/A maddesi, ceza sorumluluğu olmayan adli süreçteki çocuklar için yeni bir tedbir türü getirir. Bu yönlendirme tedbirleri, koruyucu ve destekleyici tedbirlerin yanında çocuklara özgü güvenlik tedbiri olarak uygulanır. Amaç çocuğu cezalandırmak değil, psikososyal gelişimine katkı sağlayacak bir yola yönlendirmektir.

• Sosyal ve toplumsal hizmetler. Spor kulüpleri, gençlik merkezleri ve ilgili kurumlarda 20 saatten 300 saate kadar görev alma.
• Dijital risklerden korunma. Çocuğun kullandığı cihazların 3 aydan az, 2 yıldan fazla olmamak üzere ilgili kurum denetimine açılması ve riskli platformlara erişimin engellenmesi.
• Kitap ve kütüphane. Kütüphane ve okuma salonlarında 20–300 saat görev alma veya belirlenen eserleri okuma.
• Çevreye saygı ve çevre temizliği. Park, bahçe, sahil gibi alanlarda 20–300 saat temizlik, bakım ve ağaçlandırma faaliyetleri.
• Bağımlılık. Tütün, nikotin, alkol, kumar, uyuşturucu ve davranışsal bağımlılıklar için tedavi ve rehabilitasyon programlarını tamamlama.

Yönlendirme tedbirleri yalnızca ceza sorumluluğu olmayan çocuklarla sınırlı değildir. 23. maddeye eklenen ikinci fıkraya göre adli süreçteki çocuk hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilirse, bu tedbirlerden uygun görülenler denetimli serbestlik tedbiri olarak da uygulanır. Uygulama esasları Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle belirlenecektir (m. 5/A-4).

Adli süreçteki çocuk için soruşturma, tutuklama ve uzlaşma kuralları

Adli süreçteki çocuk hakkındaki soruşturma, Cumhuriyet başsavcılığı çocuk bürosunda görevli savcı tarafından bizzat yürütülür (m. 15/1). Çocuğun ifadesi alınırken yanında sosyal çalışma görevlisi bulundurulabilir. Gözaltına alınan çocuk kolluğun çocuk biriminde, bu birim yoksa yetişkinlerden ayrı yerde tutulur (m. 16).

Çocuklara zincir, kelepçe ve benzeri aletler takılamaz; zorunlu hâllerde kolluk gerekli önlemi alabilir (m. 18). Genel kurallar için yakalama ve gözaltı yazımıza bakılabilir.

Kanun çocuklar için özel kolaylıklar da öngörür. Kamu davasının açılmasının ertelenmesinde erteleme süresi, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasında denetim süresi üç yıldır (m. 19 ve 23/1). On beş yaşını doldurmamış çocuklar hakkında üst sınırı beş yılı aşmayan hapis cezasını gerektiren fiillerden dolayı tutuklama kararı verilemez (m. 21). Çocuklara özgü adli kontrol tedbirleri de ayrıca düzenlenmiştir (m. 20).

Uzlaştırma bakımından da çocuklar lehine bir genişleme vardır. CMK m. 253/1-c’ye göre mağdur gerçek kişi veya özel hukuk tüzel kişisiyse, adli süreçteki çocuklar bakımından üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlar da uzlaştırmaya tabidir. Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar ise bu kapsamın dışındadır (m. 253/3). Ayrıntılar için ceza davalarında uzlaştırma yazımıza bakılabilir.

7593 ile iki yeni kural eklendi. Çocuk hakkında kamu davası açılırsa durum, gerekli idari tedbirlerin alınması için Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Milli Eğitim Bakanlığı il veya ilçe müdürlüklerine bildirilir (m. 15/4). Ayrıca suçun yol açtığı zarar azsa, hükmün açıklanmasının geri bırakılması için zararın giderilmesi şartı aranmayabilir (m. 23/3).

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (CMK m. 231/5 vd.), 31.07.2026 tarihli ve 33326 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 7589 sayılı Kanunla yeniden düzenlendi; AYM’nin önceki metne ilişkin iptal kararı 30.09.2026’da yürürlüğe gireceğinden bu tarihten itibaren uygulama değişebilir ve somut dosyada güncel metin ayrıca kontrol edilmelidir.

Sosyal inceleme ve on beş yaş altı çocuklar

Sosyal inceleme, çocuk koruma kanunu sisteminde çocuğun bireysel özelliklerini ve sosyal çevresini gösteren bir rapordur. Mahkeme bu raporu, çocuğun fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama ve davranışlarını yönlendirme yeteneğini takdir ederken göz önünde bulundurur (m. 35/1). Bu takdir, TCK m. 31/2 uyarınca 12–15 yaş grubundaki çocuğun ceza sorumluluğu bulunup bulunmadığını belirlediği için sonuç doğurucudur.

7593 ile yeniden yazılan 35/3. maddeye göre on beş yaşını doldurmamış çocuk hakkında sosyal inceleme yaptırılması zorunludur. On beş yaşını doldurmuş çocuk hakkında inceleme yaptırılmazsa gerekçesi iddianamede veya kararda gösterilir. Kural CMK m. 174/1-e ile desteklenir; on beş yaşını doldurmamış çocuk hakkında sosyal inceleme yaptırılmadan düzenlenen iddianame mahkemece iade edilir.

Çocuk failler için ceza ne kadar? TCK 31’deki yeni sınırlar

7593 sayılı Kanun’un 2. maddesi yaş küçüklüğünü düzenleyen TCK m. 31’i değiştirdi. On iki yaşını doldurmamış çocukların ceza sorumluluğu yoktur ve bu kural korunmuştur. Değişiklik, ceza sorumluluğu bulunan 12–18 yaş arasındaki çocuklara uygulanacak indirim sonrası sınırlara ilişkindir.

TCK m. 31’e eklenen dördüncü fıkraya göre kasten öldürme (m. 81, 82) ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama (m. 87/2, 4) suçlarında, kusurun ağırlığı, saik, işleniş şekli veya önceki kasıtlı suçtan hapis cezasına mahkûmiyet gibi hususlar dikkate alınarak 15–18 yaş grubuna üçüncü fıkradaki indirim uygulanmayabilir. Ceza sorumluluğu bulunan 12–15 yaş grubuna ise ikinci fıkra yerine üçüncü fıkra uygulanabilir. Kasten öldürme suçu bakımından bu değişiklik özellikle önemlidir.

İnfaz, silah ve bıçak düzenlemeleri

5275 sayılı Kanun’da yapılan değişikliklerle, kasıtlı suçlardan toplam üç yıl veya daha az, taksirli suçlardan toplam beş yıl veya daha az hapis cezasına mahkûm olan çocuk hükümlülerin cezaları doğrudan çocuk eğitimevlerinde infaz edilir (5275 s. Kanun m. 15/4). On beş yaşını doldurmadan infaz kurumunda geçirilen bir günün koşullu salıverilmede iki gün sayılması kuralı ise kasten öldürme, m. 102 ve 103’teki cinsel suçlar, uyuşturucu ticareti ve örgüt kurma suçlarında artık uygulanmaz (m. 107/5). Cezaların genel yapısı için hapis cezaları yazımıza bakılabilir.

Kanun çocukları dolaylı olarak koruyan iki yeni hüküm daha getirdi. 6136 sayılı Kanun’a eklenen 13/A maddesine göre ateşli silahı dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı biçimde muhafaza ederek çocuğun eline geçmesine neden olan kişi, fiil daha ağır bir suç oluşturmuyorsa bir yıldan üç yıla kadar hapisle cezalandırılır. Silah mevzuatına ilişkin genel bilgi 6136 sayılı Kanun yazımızda yer alıyor.

Kabahatler Kanunu’na eklenen 43/C maddesi ise 6136 kapsamı dışındaki bıçak ve benzeri aletlerin on sekiz yaşından küçüklere satılmasını ve çocuklar tarafından satın alınmasını veya taşınmasını yasaklar. Yasağa uymayana beş bin, vahim hâllerde on bin Türk lirası idari para cezası verilir. Satışın ruhsatlı yerler dışında yapılmasını yasaklayan (a) bendi 1 Aralık 2026’da yürürlüğe girecektir. On beş yaşını doldurmamış çocuk hakkında ise mülki amir, çocuk hâkiminden tedbir talep eder.

Çocuk mahkemeleri, HSK ve diğer hükümler

Çocuk mahkemesi tek hâkimden oluşur ve asliye ceza ile sulh ceza mahkemelerinin görev alanındaki suçlarda adli süreçteki çocuklar hakkında açılan davalara bakar. Çocuk ağır ceza mahkemesi bir başkan ve iki üyeyle toplanır ve ağır ceza mahkemesinin görev alanındaki suçlara bakar (m. 25–26). Kanunun 25, 27 ve 28. maddelerinde kurulun eski adı “Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu” hâlâ yer alır; kurulun bugünkü adı Hâkimler ve Savcılar Kurulu’dur (HSK).

7578 sayılı Kanunla eklenen ve 1 Mayıs 2026’da yürürlüğe giren Ek Madde 1’e göre cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, reşit olmayanla cinsel ilişki, uyuşturucu ticareti, müstehcenlik, fuhuş, insan ticareti ve kasten öldürme suçlarından kesinleşmiş mahkûmiyeti bulunanlar okul, kreş, yurt, çocuk kulübü gibi çocukların yoğun bulunduğu yerlerde çalışamaz ve bu yerleri işletemez. Kanunun 41/A ve devamı maddeleri ise çocuk teslimi ve kişisel ilişki kararlarının adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüklerince yerine getirilmesini düzenler. Sarkıntılık ayrımı gibi cinsel suçlara ilişkin ayrıntılar için basit cinsel istismar yazımıza, genel bilgi için ceza hukuku ve ceza muhakemesi hukuku sayfamıza bakılabilir.

Çocuk koruma kanunu hakkında sık sorulan sorular

Yazar hakkında

Av. Ahmet Gökhan Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (Sicil No: 19638), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2006 mezunu. Ceza uzlaştırmacısıdır; Adalet Bakanlığı arabulucu siciline ve TÜRKPATENT marka vekilliği siciline kayıtlıdır. Ankara Barosu CMK Merkezi, Bilişim Kurulu ve Fikri Mülkiyet ve Rekabet Kurulu üyesidir.

Bu yazı 27 Eylül 2026 tarihinde yürürlükteki mevzuata göre gözden geçirilmiştir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki mütalaa niteliği taşımaz. Somut olayda suç tarihi, deliller ve güncel mevzuat birlikte değerlendirilmelidir.