Özel Hayat ve Veri Suçlarında Şikayet Usulü (TCK 139–140): Süre, Vazgeçme ve Uzlaşma

Özel hayat ve kişisel veri suçlarında şikayet usulü TCK 139’da düzenlenir. Haberleşmenin gizliliği (TCK 132), konuşmaların dinlenmesi (TCK 133) ve özel hayatın gizliliği (TCK 134) şikayete bağlıdır. Kişisel verilerin kaydedilmesi (TCK 135), verileri verme veya ele geçirme (TCK 136) ve verileri yok etmeme (TCK 138) ise resen soruşturulur. Şikayete bağlı suçlarda süre, fiili ve faili öğrenmeden itibaren 6 aydır.

“Şikayetimi geri çektim, dosya neden kapanmadı?” sorusu, bu ayrım bilinmediğinde sıkça karşılaşılan bir şaşkınlığı yansıtır. Vazgeçme yalnızca şikayete bağlı suçlarda davayı düşürür. Resen takip edilen suçlarda ise yargılama, mağdurun tutumundan bağımsız olarak sürer.

TCK 139’da Şikayet Usulü: Hangi Suçlar Şikayete Bağlı?

TCK 139 kısa bir maddedir ve bir istisna listesiyle çalışır. Kişisel verilerin kaydedilmesi, verileri hukuka aykırı olarak verme veya ele geçirme ve verileri yok etmeme hariç, bölümdeki suçların soruşturulması ve kovuşturulması şikayete bağlıdır. Şikayete bağlı suç (mağdur başvurmadıkça savcılığın soruşturma yapamadığı suç) ile resen takip edilen suç (savcılığın kendiliğinden soruşturduğu suç) arasındaki ayrım buradan doğar.

TCK 139’daki bu şikayet usulü tercihinin bir mantığı vardır. Haberleşme, konuşma ve özel yaşam ihlallerinde olayın yeniden gündeme gelip gelmeyeceğine mağdurun karar vermesi önemsenmiştir. Kişisel veri suçları ise çoğu zaman çok sayıda kişiyi etkiler, kurumsal sistemleri ilgilendirir ve kamu düzenine dokunur; bu yüzden resen takibe bırakılmıştır.

Kişisel Verilerin Kaydedilmesinde Şikayet Şart mı, Zamanaşımı Ne Kadar?

Şart değildir. Uygulamada kişisel verilerin kaydedilmesinin de şikayete bağlı olduğu sık düşünülür; oysa TCK 139 bu suçu açıkça dışarıda bırakır. Kişisel verilerin kaydedilmesi suçu (TCK 135), savcılığın herhangi bir yolla öğrenmesiyle soruşturulur. Aynı kural verileri hukuka aykırı verme veya ele geçirme suçu ve verileri yok etmeme suçu için de geçerlidir.

CMK 160/1’e göre Cumhuriyet savcısı, ihbar veya başka bir suretle suç işlendiği izlenimini veren bir hâli öğrenir öğrenmez işin gerçeğini araştırmaya başlar. Bir kişinin ihbarı, bir haber ya da Kişisel Verileri Koruma Kurulu’nun bildirimi soruşturma için yeterli olabilir. Mağdurun şikayetçi olmaması veya sonradan vazgeçmesi soruşturmayı ya da davayı sona erdirmez.

Resen takip edilen suçlarda TCK 73’teki altı aylık süre de işlemez. Soruşturma, dava zamanaşımı dolana kadar başlatılabilir. Bu süre TCK 135, 136/1 ve 138 için sekiz yıl, TCK 136/2 için on beş yıldır (TCK 66/1-d, e).

Şikayet Süresi Ne Kadar, Şikayet Nasıl Yapılır?

Şikayete bağlı suçlarda şikayet usulü TCK 73’e dayanır. TCK 132, 133 ve 134’te şikayet, soruşturmanın başlaması ve sürmesi için bir koşuldur. TCK 73/1’e göre yetkili kişi altı ay içinde şikayette bulunmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz. Süre, şikayet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden başlar ve dava zamanaşımını geçemez (TCK 73/2).

Örneğin, bir kişi eski eşinin iki yıl önce gizlice çektiği bir videoyu ancak bugün bir arkadaşının uyarısıyla öğrenmişse, altı aylık süre videonun çekildiği tarihten değil, bugünden başlar. Failin kimliği henüz belli değilse süre, kimliğin öğrenildiği günden işler. Yine de dava zamanaşımı dolmuşsa öğrenme tarihi ne olursa olsun şikayet sonuç doğurmaz; bu nedenle eski tarihli kayıtlarda zamanaşımı hesabı da birlikte yapılmalıdır.

CMK 158’e göre şikayet Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa yapılabilir. Valilik, kaymakamlık veya mahkemeye yapılan şikayet ilgili başsavcılığa gönderilir. Şikayet yazılı olarak veya tutanağa geçirilmek üzere sözlü yapılabilir.

Dilekçede olayın tarihi, failin bilinen bilgileri ve deliller (ekran görüntüsü, kayıt, tanık) açıkça gösterilmelidir. Şikayetçi, soruşturma evresinde delillerin toplanmasını isteyebilir (CMK 234/1-a-1).

TCK 73/7’ye göre kamu davası şikayetten vazgeçme nedeniyle düşmüş ve mağdur vazgeçerken şahsi haklarından da vazgeçtiğini ayrıca açıklamışsa artık hukuk mahkemesinde dava açamaz. Vazgeçme beyanının metni bu yüzden tazminat hakları bakımından özenle hazırlanmalıdır.

Şikayet Usulü ve Uzlaşma İlişkisi

Şikayet usulü ile uzlaştırma birbirine bağlıdır: şikayete bağlı suçlar CMK 253/1-a uyarınca uzlaştırma kapsamındadır. TCK 132, 133 ve 134’te kamu davası açılması için yeterli şüphe varsa dosya önce uzlaştırma bürosuna gönderilir (CMK 253/4). Uzlaşma sağlanır ve şüpheli edimini bir defada yerine getirirse kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir; edim ileri tarihe bırakılırsa kamu davasının açılması ertelenir (CMK 253/19). Genel bilgi için ceza davalarında uzlaşma yazımıza bakılabilir.

Resen takip edilen TCK 135, 136 ve 138, CMK 253/1-b’deki listede yer almaz. CMK 253/1-c ise mağdurun gerçek veya özel hukuk tüzel kişisi olması koşuluyla adli süreçteki çocuklar bakımından üst sınırı üç yılı geçmeyen suçları da uzlaştırma kapsamına alır. Bentteki çocuk terminolojisi, 8.8.2026 tarihli 7593 sayılı Kanunla (RG 18.08.2026) “adli süreçteki çocuk” olarak güncellenmiştir. TCK 135/1 ve 138/1 bu sınırın altında kalır.

CMK 253/3’e göre uzlaştırma kapsamındaki bir suç, kapsam dışındaki bir suçla birlikte aynı mağdura karşı işlenmişse uzlaşma hükümleri uygulanmaz. Örneğin aynı kişiye karşı hem özel hayatın gizliliği ihlal edilmiş (şikayete bağlı) hem de kimlik bilgileri yayılmışsa (resen), uzlaştırma yoluna gidilemeyebilir. 24.12.2025 tarihli 7571 sayılı Kanunla eklenen istisna yalnızca önödeme kapsamındaki suçlar için geçerlidir; TCK 136 bu kapsamda değildir.

Nitelikli Hallerde ve Birden Fazla Suçta Şikayet

TCK 137 bağımsız bir suç değil, TCK 132–136 için bir ceza artırım nedenidir. Takip usulü bağlı olduğu temel suça göre belirlenir.

Kamu görevlisinin işlediği bir özel hayatın gizliliğini ihlal suçu şikayete bağlı kalır. Meslek kolaylığıyla işlenen verileri verme suçu ise resen takip edilir. Artırımın ayrıntısı veri suçlarında nitelikli haller yazımızdadır.

Tek bir olay birden fazla suçu içerebilir. Gizlice çekilen bir video (TCK 134/1), bu videonun paylaşılması (TCK 134/2) ve videodaki kişinin adresinin de yayılması (TCK 136) buna örnektir. Böyle bir dosyada vazgeçme yalnızca şikayete bağlı suçlar bakımından sonuç doğurur; resen takip edilen suç için yargılama sürer. Ses kayıtlarına ilişkin kurallar konuşmaların dinlenmesi ve kayda alınması suçu yazımızda anlatılmıştır.

Paylaşıma hakaret içeren sözler eşlik ediyorsa ayrıca şerefe karşı suçlar gündeme gelir. Hakaret suçunda şikayet süresi, 7531 sayılı Kanunla eklenen hükme göre fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren her hâlde iki yılı geçemez (TCK 73/2); bu üst sınır yalnız hakarete özgüdür, TCK 132–134’ü etkilemez.

Şikayet Usulünde Sık Yapılan Hatalar

Özel hayat dosyalarında hak kaybının önemli bir kısmı suçun kendisinden değil, şikayet usulünün yanlış işletilmesinden doğar. Uygulamada en sık karşılaşılan hatalar şunlardır:

• Süreyi olay tarihinden saymak: Altı aylık süre, fiilin işlendiği günden değil, mağdurun fiili ve faili öğrendiği günden başlar. Tersine, öğrenme tarihini ispatlayacak bir belge yoksa süre tartışması uzar; öğrenmenin nasıl gerçekleştiği dilekçede açıkça yazılmalıdır.
• Yalnızca KVKK’ya başvurmak: Kurul başvurusu TCK 139 kapsamındaki şikayet usulü yerine geçmez. Şikayete bağlı suçlarda savcılığa ayrıca başvurulmazsa süre dolabilir.
• Resen suçta vazgeçmeye güvenmek: Taraflar arasında anlaşma sağlansa bile TCK 135, 136 ve 138’de soruşturma sürer. Uzlaşma görüşmelerinde bu ayrımın bilinmesi beklentileri doğru kurar.
• Vazgeçme metnini özensiz yazmak: “Tüm haklarımdan feragat ederim” gibi geniş bir ifade, TCK 73/7 uyarınca tazminat davasının da önünü kapatabilir.

Bu hataların ortak çözümü, olay öğrenilir öğrenilmez hangi maddenin gündeme geldiğini ve bu maddenin TCK 139’a göre şikayete bağlı olup olmadığını belirlemektir. Özel hayat ve veri suçlarında şikayet usulü doğru kurulduğunda hem süre kaybı hem de gereksiz beklenti önlenir.

KVKK Şikayeti ile Ceza Şikayeti Arasındaki Fark

“Şikayet” kelimesi hem ceza hukukunda hem KVKK’da kullanıldığı için karışıklık yaşanır. Ceza şikayeti savcılığa yapılır ve failin cezalandırılmasını amaçlar. KVKK şikayeti ise idari bir başvurudur ve Kişisel Verileri Koruma Kurulu’na yapılır.

KVKK 13’e göre ilgili kişi önce veri sorumlusuna başvurur; veri sorumlusu en geç otuz gün içinde yanıt verir. KVKK 14/2’ye göre bu yol tüketilmeden Kurul’a şikayet yapılamaz. Kurul ihlal iddiasını öğrendiğinde resen de inceleme yapabilir (KVKK 15/1). KVKK’daki başvuru, ceza şikayetinin yerine geçmez; şikayete bağlı suçlarda altı aylık süre ayrıca takip edilmelidir.

7499 sayılı Kanun, 1 Haziran 2024’ten itibaren Kurul’un idari para cezalarına karşı yargı yolunu sulh ceza hâkimliğinden idare mahkemesine taşımıştır (KVKK 18/3). O tarihte sulh ceza hâkimliklerinde görülen başvurular orada sonuçlandırılmıştır (KVKK geçici 3/2). Bu değişiklik idari yargı yoluna ilişkindir; TCK 139’daki kuralları değiştirmemiştir.

Kovuşturma Aşaması ve Kanun Yolu

Uzlaşma sağlanamayan veya resen takip edilen dosyalarda iddianame düzenlenir. Bu bölümdeki suçlar kural olarak asliye ceza mahkemesinde görülür; TCK 136/2 ve 137’deki oransal artırımlar, görev belirlenirken ağırlaştırıcı neden olarak gözetilmediğinden görevli mahkemeyi değiştirmez (5235 s. Kanun m. 12 ve 14). Mağdur, kovuşturma aşamasında şikayetçi olduğunu bildirerek davaya katılabilir (CMK 237).

Hükme karşı istinaf ve temyiz süresi, gerekçeli hükmün tebliğinden itibaren iki haftadır (CMK 273/1, 291/1). Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasını düzenleyen CMK 231’in 5–14. fıkraları, 16.07.2026 tarihli 7589 sayılı Kanunla (RG 31.07.2026) yeniden yazıldı; Anayasa Mahkemesinin önceki metne ilişkin iptal kararı (E.2024/98, K.2025/149) ise 30.09.2026’da yürürlüğe giriyor. Bu tarihten sonra rejim değişebileceğinden HAGB ihtimali somut dosyada güncel metin üzerinden kontrol edilmelidir.

TCK 140: Tüzel Kişiler Hakkında Güvenlik Tedbiri

Şikayet usulünden bağımsız olarak TCK 140’a göre bu bölümdeki suçların işlenmesi dolayısıyla tüzel kişiler hakkında bunlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur. Hüküm TCK 20/2 ile birlikte okunur: tüzel kişilere ceza yaptırımı uygulanamaz, ancak kanunda öngörülen güvenlik tedbirleri saklıdır. TCK 60/4, bu tedbirlerin kanunun ayrıca belirttiği hâllerde uygulanacağını söyler; TCK 140 bu hâllerden biridir.

TCK 60’a göre iki tür tedbir vardır. İlki iznin iptalidir: kamu izniyle faaliyet gösteren özel hukuk tüzel kişisinin organ veya temsilcilerinin iştirakiyle ve iznin verdiği yetki kötüye kullanılarak tüzel kişi yararına işlenen kasıtlı suçlardan mahkûmiyet hâlinde izin iptal edilir. İkincisi müsaderedir; müsadere hükümleri, yararına işlenen suçlarda özel hukuk tüzel kişilerine de uygulanır.

TCK 60/3 bir orantılılık güvencesi getirir: tedbirin fiile göre daha ağır sonuç doğuracağı durumlarda hâkim tedbire hükmetmeyebilir. Bu tedbirler KVKK 18’deki idari para cezalarından ayrıdır. Veri sorumlusu şirket aynı olay nedeniyle hem Kurul’un idari para cezasıyla hem de ceza mahkemesinde TCK 60’taki tedbirlerle karşılaşabilir. Bölümün tamamı özel hayata karşı suçlar (TCK 132–140) rehberimizde karşılaştırmalı olarak anlatılır.

Şikayet Usulü Hakkında Sık Sorulan Sorular

Yazar hakkında

Av. Ahmet Gökhan Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (Sicil No: 19638), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2006 mezunu. Ceza uzlaştırmacısıdır; Adalet Bakanlığı arabulucu siciline ve TÜRKPATENT marka vekilliği siciline kayıtlıdır. Ankara Barosu CMK Merkezi, Bilişim Kurulu ve Fikri Mülkiyet ve Rekabet Kurulu üyesidir.

Bu yazı 27 Eylül 2026 tarihinde yürürlükteki mevzuata göre gözden geçirilmiştir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki mütalaa niteliği taşımaz. Somut olayda suç tarihi, deliller ve güncel mevzuat birlikte değerlendirilmelidir.