Fazla mesai hesaplama, İş Kanunu’nun 41. maddesi uyarınca haftalık 45 saati aşan çalışmaların yüzde 50 zamlı ücretini bulmaya yarar. Aşağıdaki araç giriş ve çıkış saatlerinizden haftalık çalışma süresini hesaplar, İK 68’e göre asgari ara dinlenmeyi düşer, günlük 11 saati aşan çalışmayı ayrıca gözetir, ücret dönemlerine ve asgari ücret değişikliklerine göre alacağı böler, ulusal bayram ve genel tatil çalışmalarını takvimden sayar ve 5 yıllık zamanaşımını uygular.
Fazla mesai nedir?
İş Kanunu’na göre haftalık çalışma süresi en çok 45 saattir. Bu sürenin üzerinde yapılan çalışma fazla çalışmadır ve her bir saat için normal saatlik ücretin yüzde 50 fazlası ödenir (İK 41). Taraflar haftalık çalışma süresini 45 saatin altında belirlemişse, kararlaştırılan süre ile 45 saat arasındaki çalışmaya “fazla süreyle çalışma” denir ve saatlik ücretin yüzde 25 fazlası ödenir.
Günlük çalışma süresi ise hiçbir durumda 11 saati aşamaz (İK 63). Yargıtay, haftalık toplam 45 saati aşmasa bile günlük 11 saati aşan çalışmayı fazla çalışma kabul eder. Araç her iki ölçütü de hesaplayıp işçi lehine olanı esas alır.
Fazla mesai ücreti nasıl hesaplanır?
Hesaplama dört adımda yapılır:
- Günlük çalışma süresi bulunur: çıkış saatinden giriş saati ve ara dinlenme düşülür.
- Haftalık toplam süreden 45 saat çıkarılarak haftalık fazla çalışma saati bulunur.
- Saatlik ücret, aylık brüt ücretin 225’e bölünmesiyle hesaplanır (aylık 30 gün ve günlük 7,5 saat).
- Haftalık fazla çalışma saati, çalışılan hafta sayısı, saatlik ücret ve 1,5 katsayısı çarpılır.
| Örnek | Değer |
|---|---|
| Çalışma düzeni | Haftada 6 gün, 08:00 ile 19:00 arası, 1 saat ara |
| Günlük net çalışma | 10 saat |
| Haftalık çalışma | 60 saat |
| Haftalık fazla mesai | 15 saat |
| Aylık brüt ücret | 30.000 TL |
| Saatlik ücret | 133,33 TL |
| Bir haftalık fazla mesai ücreti | 15 × 133,33 × 1,5 = 3.000 TL |
Ara dinlenme süreleri
İK 68 uyarınca çalışma süresinin ortasında verilen ara dinlenme, 4 saate kadar işlerde 15 dakika, 4 saatten 7,5 saate kadar işlerde 30 dakika, 7,5 saatten fazla işlerde 1 saattir. Ara dinlenme çalışma süresinden sayılmaz. Yargıtay, ara dinlenmenin kullandırıldığı ispat edilemediğinde bu asgari süreleri düşerek hesap yapar. Araç, girdiğiniz ara süre kanuni asgarinin altındaysa kanuni süreyi uygular ve bunu sonuçta belirtir.
Hafta tatili ve bayram çalışması
Haftada 7 gün çalışan işçinin hafta tatili gününde yaptığı çalışma, haftalık 45 saati aşan kısım üzerinden fazla çalışma olarak ücretlendirilir. Bu nedenle ayrıca hafta tatili ücreti eklenmez.
Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışan işçiye, o günün ücretine ek olarak çalışılan her gün için bir günlük ücret ödenir (İK 47). Araç, seçtiğiniz dönemdeki 1 Ocak, 23 Nisan, 1 Mayıs, 19 Mayıs, 15 Temmuz, 30 Ağustos ve 29 Ekim ile Ramazan ve Kurban Bayramı günlerini takvimden sayar; arife günleri ve 28 Ekim yarım gün olarak dikkate alınır.
Hakkaniyet indirimi
Fazla çalışma tanık beyanlarıyla ispatlanıyorsa Yargıtay, işçinin her gün aynı tempoda çalışamayacağı, hastalık ve mazeret gibi nedenlerle işe gelmediği günler olabileceği gerekçesiyle hesaplanan alacaktan takdiri bir indirim yapılmasını kabul eder. Uygulamada bu oran çoğunlukla yüzde 30 civarındadır. Bordro, puantaj veya kart kayıtları gibi yazılı delillerle ispatlanan fazla çalışmada bu indirim yapılmaz.
Zamanaşımı ve arabuluculuk
Fazla çalışma ücreti, hafta tatili ve bayram ücretleri gibi ücret alacakları 5 yıllık zamanaşımına tabidir. Dava veya arabuluculuk başvuru tarihini girdiğinizde araç bu tarihten geriye 5 yıldan eski dönemi hesaptan çıkarır. İşçilik alacaklarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Arabuluculuk sürecinde zamanaşımı durur.
Fazla mesainin ispatı
Fazla çalışmayı ispat yükü işçidedir. İşyeri giriş çıkış kayıtları, puantajlar, iş yazışmaları, e-posta saatleri ve tanık beyanları delil olarak kullanılabilir. İşçinin imzasını taşıyan bordrolarda fazla mesai tahakkuku varsa, bordroda gösterilenden fazla çalışma ancak yazılı delille ispatlanabilir. İhtirazi kayıt konularak imzalanan bordrolarda tanıkla ispat mümkündür.
Sık sorulan sorular
Fazla mesai ücreti nasıl hesaplanır?
Aylık brüt ücret 225’e bölünerek saatlik ücret bulunur. Haftalık 45 saati aşan her saat için saatlik ücretin 1,5 katı ödenir. Toplam alacak, haftalık fazla mesai saati ile çalışılan hafta sayısının çarpımı üzerinden hesaplanır.
Yıllık fazla mesai sınırı kaç saattir?
İş Kanunu’na göre yıllık fazla çalışma süresi 270 saati geçemez. Bu sınırın aşılması işverenin idari para cezası sorumluluğunu doğurur; işçinin fiilen çalıştığı sürelerin ücretini talep hakkını ortadan kaldırmaz.
Bayramda çalışmanın ücreti ne kadardır?
Ulusal bayram ve genel tatil gününde çalışan işçiye o günün ücreti yanında çalışılan her gün için ayrıca bir günlük ücret ödenir (İK 47). Arife günleri yarım gün tatildir.
Fazla mesai alacağı kaç yılda zamanaşımına uğrar?
Fazla çalışma ücreti 5 yıllık zamanaşımına tabidir. Süre her alacağın muaccel olduğu tarihten başlar; dava veya arabuluculuk başvurusundan geriye 5 yıl içindeki alacaklar talep edilebilir.
Hakkaniyet indirimi nedir?
Fazla çalışmanın tanık beyanıyla ispatlandığı durumlarda Yargıtay, hesaplanan alacaktan takdiri bir indirim yapılmasını kabul eder. Uygulamada bu oran genellikle yüzde 30 civarındadır.
Asgari ücretle çalışan fazla mesai nasıl hesaplar?
Araçta ücret türü olarak asgari ücret seçildiğinde her dönemin yürürlükteki brüt asgari ücreti kullanılır. Böylece yıl içindeki asgari ücret artışları alacağa ayrı ayrı yansıtılır.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut durum için hukuki danışmanlık alınmalıdır.
