Dava zamanaşımı hesaplama, bir suç nedeniyle soruşturma veya kovuşturmanın hangi tarihe kadar sürdürülebileceğini gösterir. Aşağıdaki araç Türk Ceza Kanunu 66. ve 67. maddelerine göre suçun cezasından kanuni süreyi belirler, failin suç tarihindeki yaşını, kesintisiz ve zincirleme suçlarda başlangıcı, çocuklara karşı suçlardaki özel kuralı, kesilme ve durma nedenlerini ve uzama sınırını uygulayarak son tarihi bulur.
Dava zamanaşımı nedir?
Dava zamanaşımı, suç işlendikten sonra kanunda belirtilen süre içinde devletin ceza davasını sonuçlandırmamasının sonucudur. Süre dolduğunda soruşturma evresinde kovuşturmaya yer olmadığına, kovuşturma evresinde ise davanın düşmesine karar verilir. Zamanaşımı kamu düzenine ilişkin olduğundan taraflar ileri sürmese de mahkeme tarafından kendiliğinden dikkate alınır.
Dava zamanaşımı süreleri
| Suçun kanundaki cezası | Dava zamanaşımı |
|---|---|
| Ağırlaştırılmış müebbet hapis | 30 yıl |
| Müebbet hapis | 25 yıl |
| Üst sınırı 20 yıl ve daha fazla hapis | 20 yıl |
| Üst sınırı 5 yıldan fazla, 20 yıldan az hapis | 15 yıl |
| Üst sınırı 5 yıl ve daha az hapis veya adli para | 8 yıl |
Süre belirlenirken suçun kanunda öngörülen cezasının üst sınırı esas alınır; mahkemenin sonunda vereceği ceza bu hesabı etkilemez. Dosyadaki delillere göre suçun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâlleri de hesaba katılır (TCK 66/3). Hapis ile adli para cezası seçimlik öngörülmüşse hapis cezası esas alınır (TCK 66/4).
Suça sürüklenen çocuklarda süre
Fiili işlediği sırada 12 yaşını doldurmuş ancak 15 yaşını doldurmamış çocuklarda süreler yarı oranında, 15 yaşını doldurmuş ancak 18 yaşını doldurmamış çocuklarda üçte iki oranında uygulanır (TCK 66/2). Örneğin üst sınırı 3 yıl olan bir suçta 16 yaşındaki çocuk için dava zamanaşımı 8 yıl yerine 5 yıl 4 aydır.
Zamanaşımı ne zaman başlar?
Zamanaşımı tamamlanmış suçlarda suçun işlendiği gün, teşebbüste son hareketin yapıldığı gün başlar. Kesintisiz suçlarda kesintinin gerçekleştiği gün, zincirleme suçlarda son suçun işlendiği gün esas alınır. Çocuklara karşı üstsoy veya çocuk üzerinde hüküm ve nüfuz sahibi kişilerce işlenen suçlarda süre, çocuğun 18 yaşını bitirdiği günden itibaren işler (TCK 66/6).
Zamanaşımının kesilmesi
Aşağıdaki işlemler zamanaşımını keser ve süre bu işlemin tarihinden itibaren yeniden işlemeye başlar (TCK 67/2):
- Şüpheli veya sanıklardan birinin Cumhuriyet savcısı huzurunda ifadesinin alınması veya sorguya çekilmesi
- Şüpheli veya sanıklardan biri hakkında tutuklama kararı verilmesi
- Suçla ilgili iddianame düzenlenmesi
- Sanıklardan bir kısmı hakkında da olsa mahkûmiyet kararı verilmesi
Kesilme ne kadar çok olursa olsun süre, kanuni sürenin en fazla yarısı kadar uzayabilir (TCK 67/4). Örneğin 8 yıllık dava zamanaşımı kesilme işlemleriyle en fazla 12 yıla çıkabilir. Kollukta alınan ifade zamanaşımını kesmez.
Zamanaşımının durması
Soruşturma veya kovuşturmanın yapılması izin ya da karar alınmasına veya başka bir mercide çözülmesi gereken bir meseleye bağlıysa, izin veya karar alınıncaya ya da mesele çözülünceye kadar zamanaşımı durur. Fail hakkında kaçak kararı verilmişse bu karar kaldırılıncaya kadar süre işlemez (TCK 67/1). Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasında 5 yıllık denetim süresi, uzlaştırma sürecinde ilk tekliften rapor tarihine kadar geçen süre ve uzlaşma ediminin yerine getirilmesi için verilen süre boyunca da zamanaşımı durur.
Zamanaşımı işlemeyen suçlar
İşkence (TCK 94/6), insanlığa karşı suçlar (TCK 77/4) ve soykırım suçlarında zamanaşımı işlemez. Yurt dışında işlenen ve ağırlaştırılmış müebbet, müebbet veya 10 yıldan fazla hapis cezasını gerektiren devlete karşı bazı suçlarda da dava zamanaşımı uygulanmaz (TCK 66/7).
Dava zamanaşımı ile ceza zamanaşımı farkı
Dava zamanaşımı hüküm kesinleşinceye kadar işler. Mahkûmiyet hükmü kesinleştikten sonra ise cezanın infaz edilebileceği süreyi gösteren ceza zamanaşımı başlar. Kesinleşmiş cezalar için ceza zamanaşımı hesaplama, şikâyet ve kanun yolu süreleri için ceza davası süre hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Dava zamanaşımı kaç yıldır?
Suçun kanundaki cezasının üst sınırına göre 8, 15, 20, 25 veya 30 yıldır. Üst sınırı 5 yıl ve daha az hapis veya adli para gerektiren suçlarda 8 yıl, 5 yıldan fazla 20 yıldan az hapis gerektirenlerde 15 yıldır.
Dava zamanaşımını kesen işlemler nelerdir?
Savcılıkta ifade alınması veya sorgu, tutuklama kararı, iddianame düzenlenmesi ve mahkûmiyet kararı zamanaşımını keser. Kesilmeden sonra süre yeniden işlemeye başlar.
Kesilmeyle zamanaşımı en fazla ne kadar uzar?
Kesilme hâlinde süre kanuni sürenin en fazla yarısı kadar uzar. 8 yıllık zamanaşımı en fazla 12 yıl, 15 yıllık zamanaşımı en fazla 22 yıl 6 ay olabilir.
Kollukta verilen ifade zamanaşımını keser mi?
Hayır. Kanun, zamanaşımını kesen işlem olarak savcı huzurunda alınan ifadeyi saymıştır; kollukta alınan ifade süreyi kesmez.
Çocuklarda dava zamanaşımı nasıl hesaplanır?
Fiil tarihinde 12-15 yaş arasındaki çocuklarda süre yarıya, 15-18 yaş arasındakilerde üçte ikiye iner.
Zamanaşımı dolarsa ne olur?
Soruşturma aşamasında kovuşturmaya yer olmadığı kararı, kovuşturma aşamasında davanın düşmesi kararı verilir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut durum için hukuki danışmanlık alınmalıdır.
