İSG Hizmetlerinin İşverence Yürütülmesi (6331 M.6): 50 Çalışan Şartı, Eğitim ve Ceza

İSG hizmetlerinin yürütülmesi, işyerinde iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi eliyle yerine getirilen iş sağlığı ve güvenliği görevlerini ifade eder (6331 m.6). Kural olarak bu görev uzman ve hekime verilir. Elliden az çalışanı bulunan az tehlikeli işyerlerinde ise işveren veya işveren vekili, Bakanlıkça ilan edilen eğitimi tamamlayarak görevi bizzat üstlenebilir. İşe giriş ve periyodik sağlık muayeneleri bu imkânın dışında kalır.

On iki çalışanı olan bir muhasebe bürosu ya da sekiz kişilik bir kırtasiye düşünün. Bu işyerlerinde görevi yürütmek için mutlaka dışarıdan iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi almak gerekmez. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununun 6. maddesi, elliden az çalışanı bulunan ve az tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde işverene ya da işveren vekiline bu görevi bizzat üstlenme imkânı tanır. Bunun için Bakanlıkça ilan edilen eğitimin tamamlanması yeterlidir.

İSG Hizmetlerinin Yürütülmesi Nedir ve Kime Aittir?

6331 m.6/1-a’ya göre işveren, mesleki risklerin önlenmesi dâhil iş sağlığı ve güvenliği hizmetleri için çalışanları arasından iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirir. On ve daha fazla çalışanı olan çok tehlikeli işyerlerinde bunlara ek olarak diğer sağlık personeli de görevlendirilir.

Çalışanlar arasında bu niteliklere sahip kimse yoksa hizmetin tamamı veya bir kısmı ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden (OSGB) ya da 7538 sayılı Kanunla eklenen ifadeyle ÇASMER’lerden (çalışan sağlığı merkezi: Sağlık Bakanlığına bağlı, Bakanlıkça yetkilendirilen birim) alınabilir. İşveren gerekli belgeye sahipse, tehlike sınıfı ve çalışan sayısı dikkate alınarak hizmeti kendisi de üstlenebilir.

Küçük işletmeler için asıl önemli olan, aynı bendin son cümlesindeki istisnadır. Uzmanlık veya hekimlik belgesi olmayan ama küçük ve az tehlikeli bir işyeri işleten kişiye, kısa bir eğitimle İSG hizmetlerinin yürütülmesi yolu açılır. Bu imkân küçük işletmeye bir yol açar, ama aşağıda görüleceği gibi işverenin yükümlülüklerini hafifletmez.

İşveren ve İşveren Vekilinin Tanımı

6331 m.3 işvereni, çalışan istihdam eden gerçek veya tüzel kişi ya da tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluş olarak tanımlar. İşveren adına hareket eden ve işin ve işyerinin yönetiminde görev alan işveren vekilleri de Kanunun uygulanmasında işveren sayılır.

İşyerlerinde İşveren veya İşveren Vekili Tarafından Yürütülecek İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetlerine İlişkin Yönetmelik (bundan sonra “Yönetmelik”) bu tanımı daraltır. Yönetmeliğe göre işveren vekili, işin ve işyerinin bütününün yönetiminde görev alan kişidir (m.4/1-f). Bir vardiya amiri ya da depo sorumlusu bu tanıma kural olarak girmez.

Görevlendirilecek işveren vekili, işyerinde tam süreli hizmet akdiyle çalışanlar arasından seçilir ve Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) veri tabanında işveren veya işveren vekili olarak kayıtlı olmalıdır. SGK’da işyeri yetkilisi olarak kayıtlı olup işveren adına hareket eden ve yönetimde görev alan kişiler de işveren vekili kabul edilir (m.5/4, m.5/6).

İki özel durum daha var. Kamu kurum ve kuruluşlarında bu hizmetleri en üst amir, yardımcıları veya bu görevi yürütenler üstlenebilir. Site ve apartmanlarda ise Konut Kapıcıları Yönetmeliği kapsamındaki yönetici, işveren vekili sıfatıyla görevi alabilir (m.5/6-7).

Hangi İşyerlerinde İşveren Tarafından İSG Hizmetlerinin Yürütülmesi Mümkün?

İki şart birlikte aranır. İşyerinde elliden az çalışan bulunmalı ve işyeri az tehlikeli sınıfta yer almalıdır. Tehlikeli veya çok tehlikeli sınıftaki bir işyerinde, çalışan sayısı üç kişi bile olsa bu yol kapalıdır.

Çalışan sayısının tespitinde Yönetmelik m.2/2 üç kural koyar. Aynı işverenin Türkiye genelinde birden fazla tescilli az tehlikeli işyeri varsa SGK tescil kayıtları esas alınır. Alt işverenlerin çalıştırdığı sigortalılar sayıya dâhil edilmez. 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu kapsamında öğrenci statüsündeki çırak ve stajyerler de hesaba katılmaz.

Tehlike sınıfı nasıl belirlenir?

Tehlike sınıfı, 6331 m.9 uyarınca çıkarılan İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği ile belirlenir. Tebliğ 26.12.2012 tarihli ve 28509 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmış, en son 1.4.2026 tarihli ve 33211 sayılı Resmî Gazete’deki değişiklikle güncellenmiştir. Ekindeki listede her faaliyet kodunun sınıfı gösterilir.

Sınıf belirlenirken işyerinde yürütülen asıl iş dikkate alınır. Birden fazla asıl iş varsa tehlike sınıfı yüksek olan esas alınır. İşveren asıl iş faaliyetindeki değişikliği en geç bir ay içinde Bakanlığa bildirir. İtiraz sonucunda sınıf değişirse, yeni sınıfın gerektirdiği işlemler 90 gün içinde yerine getirilir (Tebliğ m.2-3).

Örneğin, yalnızca ofis hizmeti veren bir yazılım şirketi, depo ve sevkiyat faaliyetine başladığında faaliyet kodunu ve sınıfını yeniden kontrol etmelidir. Sınıf yükselirse işverenin eğitimle üstlendiği görev sona erer.

Eğitim ve Belge Şartında 5 Mart 2025 Değişikliği

Yönetmelik 29.6.2015 tarihli ve 29401 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı. Son değişiklik 5.3.2025 tarihli ve 32832 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan yönetmelikle yapıldı. Bu değişikliğin en görünür sonucu sınavın kalkmasıdır.

Önceki düzenlemede eğitimi bitiren adaya “Sınava Katılım Hakkı Belgesi” veriliyor, görev için sınavda başarı aranıyordu. Güncel m.5/1 ise eğitimi “tamamlayan” işveren veya işveren vekilini yeterli sayar. Eğitimi veren kurum, adaya “İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetlerinin Yürütümüne İlişkin İşveren veya İşveren Vekili Eğitimi Tamamlama Belgesi” düzenler ve kişiyi İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğüne bildirir (m.14/1).

Eğitimleri üniversiteler, kamu kurum ve kuruluşları, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ile işçi ve işveren kuruluşları, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile protokol yaparak verir (m.10/1). Eğitim açıköğretim, uzaktan veya yüz yüze düzenlenebilir (m.9/2). Eğitim ve belgelendirme ücreti, net asgari ücretin onda birini geçmemek üzere protokolde belirlenir ve katılımcı tarafından ödenir (m.14/2).

İSG-KATİP Kaydı ve Görevin Başlaması

Hizmeti üstlenmek isteyen işveren veya işveren vekili, İSG-KATİP (İş Sağlığı ve Güvenliği Kayıt, Takip ve İzleme Programı) üzerinden sisteme kaydolmak zorundadır. İSG hizmetlerinin yürütülmesi, İSG-KATİP’te onaylandığı tarihten itibaren geçerli sayılır. Kişi SGK veri tabanında işveren veya işveren vekili olarak kayıtlı değilse görevlendirme yapılmamış sayılır (m.5/3-4).

Belgeli kişi, çalışan başına ayda en az 10 dakika ayırmak zorundadır. Bu yolla yürütülen hizmette onaylı defter tutmak zorunlu değildir. Ancak risk değerlendirmesi, acil durum planı ve eğitim kayıtları gibi 6331 sayılı Kanun ve alt düzenlemelerinin gerektirdiği diğer belge ve kayıt yükümlülükleri sürer (m.5/1).

Belgeli işveren, toplam çalışan sayısı 50’den az olmak şartıyla aynı il sınırları içindeki kendisine ait birden fazla az tehlikeli işyerinin hizmetlerini üstlenebilir. Belgeli işveren vekili ise tam süreli çalıştığı yalnızca tek bir işyeri için görev alabilir (m.5/8, 5.3.2025 değişikliği). Yeni bir işyeri açılması veya işveren vekilinin başka bir işyerine geçmesi hâlinde İSG-KATİP üzerinden yeniden başvuru gerekir (m.5/5).

Asıl işveren-alt işveren ilişkisinin bulunduğu işyerlerinde her işveren veya işveren vekili ayrı ayrı eğitim almak zorundadır (m.19). Eğitimi tamamlayan kişi, çalışanlara verilmesi gereken iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerini de verebilir (m.6). İşveren dilerse hizmetin tamamını veya bir kısmını Bakanlıkça yetkilendirilen birimlerden satın alabilir (m.5/2).

Sağlık Muayeneleri ve Ortam Ölçümleri

İşveren veya işveren vekili tarafından üstlenilen hizmetler, işe giriş ve periyodik muayeneler ile tetkikleri kapsamaz (6331 m.6/1-a; Yönetmelik m.7/1). Kanun kapsamında alınması gereken sağlık raporları kural olarak işyeri hekiminden alınır.

Elliden az çalışanı bulunan ve az tehlikeli işyerleri içinse bu raporlar ÇASMER’lerden, aile hekimlerinden veya diğer kamu sağlık hizmeti sunucularından da alınabilir (6331 m.15/3; Yönetmelik m.7/2). Rapora itirazlar Sağlık Bakanlığının belirlediği hakem hastanelere yapılır. Sağlık gözetiminin maliyeti işverene aittir ve çalışana yansıtılamaz (m.15/4).

Gürültü, toz veya aydınlatma gibi ortam ölçümleri Bakanlıkça yetkilendirilen laboratuvarlar tarafından yapılır (Yönetmelik m.8). İş güvenliği uzmanlığı belgesi olan işveren, sağlık gözetimi ve ölçümler dışındaki hizmetleri; işyeri hekimliği belgesi olan işveren ise ölçümler dışındaki hizmetleri üstlenebilir (m.18).

7538 Sayılı Kanunla 2025’te Neler Değişti?

Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair 7538 sayılı Kanun, 15.01.2025 tarihli ve 32783 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı. Kanunun 6331 sayılı Kanunu değiştiren 18-22. maddeleri, mevzuat.gov.tr değişiklik tablosuna göre yayımı tarihinde (15.01.2025) yürürlüğe girdi.

Küçük işyerlerini ilgilendiren başlıca değişiklikler şunlardır:

• m.3’e ÇASMER tanımı eklendi.
• m.6/1-a’da hizmet alınabilecek yerler arasına ÇASMER’ler katıldı.
• m.6’ya, maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları Bakanlığın belirleyeceğini öngören beşinci fıkra eklendi.
• m.15/3’te küçük ve az tehlikeli işyerlerinin sağlık raporu alabileceği yerler yeniden yazıldı.

Kanun bunların yanında m.8 (yetki belgesinin askıya alınması) ve m.31’de de değişiklik yaptı.

7538 sayılı Kanun, elliden az çalışan ve az tehlikeli sınıf eşiğini değiştirmedi. Değişiklik, hizmet sunucularının çeşitlendirilmesine yöneliktir.

Çalışan Sayısı 50’ye Ulaşırsa Ne Olur?

İşyerinin tehlike sınıfı değişir veya çalışan sayısı elli ve üzerine çıkarsa, otuz gün içinde İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliğine göre iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirilir (Yönetmelik m.16/1). İşveren görevi artık sürdürmek istemediğinde de aynı yönetmeliğe göre görevlendirme yapılır (m.16/2).

Elli eşiği başka yükümlülükleri de doğurur. 6331 m.22’ye göre elli ve daha fazla çalışanın bulunduğu ve altı aydan uzun süren sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliği kurulu oluşturulur. Uygulamada sezonluk işe alımlarla sayının kısa süreliğine elliyi aştığı işyerlerinde otuz günlük süre sıkça gözden kaçıyor.

İşverenin Sorumluluğu ve İdari Para Cezaları

Yönetmelik m.5/9 açıktır. Hizmetin işveren tarafından üstlenilmesi veya dışarıdan alınması, Kanunda işverene yüklenen yükümlülükleri ortadan kaldırmaz; 6331 m.4/2 de dışarıdan hizmet alınmasının işverenin sorumluluğunu kaldırmadığını söyler.

6331 m.4/1’e göre işveren risklere karşı tedbir almak, uygulamayı izlemek ve denetlemekle yükümlüdür. m.10 risk değerlendirmesi yapma veya yaptırma görevini de ona verir. İş kazalarını kazadan sonraki üç iş günü içinde SGK’ya bildirmek de işverenin görevidir (m.14/2).

Aykırılıklar için 6331 m.26 her ihlale ayrı idari para cezası öngörür. Örneğin şartları taşımadığı hâlde uzman ve hekim görevlendirmeyen işverene, görevlendirmediği her kişi için ve aykırılığın sürdüğü her ay aynı miktarda ceza verilir (m.26/1-b). Sağlık gözetimine tabi tutulmayan veya raporu alınmayan her çalışan için de ayrı ceza vardır (m.26/1-f).

Cezalar işyerinin tehlike sınıfı ve çalışan sayısına göre artırılarak uygulanır. Elliden az çalışanı olan az tehlikeli işyerlerinde kanundaki temel miktar uygulanır (m.26/3). Kanun metnindeki rakamlar ise bugünkü tutarı göstermez. Kabahatler Kanunu m.17/7 uyarınca idari para cezaları her yıl yeniden değerleme oranında artırılır; güncel tutar fiilin tespit edildiği yıla göre hesaplanmalıdır.

Cezaları kural olarak Çalışma ve İş Kurumu il müdürü verir; m.14’teki bildirim yükümlülüğüne aykırılıkta ise ceza doğrudan SGK tarafından verilir (m.26/2). İl müdürlüğünün kararına karşı tebliğden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir (Kabahatler Kanunu m.27/1).

İş Kazasında Ceza ve Hukuk Sorumluluğu

İSG görevini bizzat üstlenen işveren, hem tedbir alma yükümlüsü hem de hizmeti yürüten kişi hâline gelir. Bu nedenle bir iş kazasında kusur değerlendirmesi doğrudan onun üzerinden yapılır. Ölümle sonuçlanan kazalarda taksirle öldürme suçu (TCK m.85/1, iki yıldan altı yıla kadar hapis) gündeme gelir. Birden fazla kişinin ölümü veya ölümle birlikte yaralanma hâlinde ceza iki yıldan on beş yıla kadar hapistir (m.85/2).

Yaralanmalı kazalarda taksirle yaralama (TCK m.89) söz konusudur. Temel ceza, 7571 sayılı Kanunla (yürürlük 25.12.2025) dört aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası olarak artırıldı. Aynı kanunla, birden fazla kişinin yaralandığı hâllerdeki ceza da dokuz aydan beş yıla kadar hapse çıkarıldı (m.89/4).

Bu suç kural olarak şikâyete bağlıdır; birinci fıkra dışındaki yaralamalarda bilinçli taksir (sonucu öngördüğü hâlde istemeyerek hareket etme) varsa şikâyet aranmaz (m.89/5). Suç tarihine göre lehe kanun (TCK m.7) ayrıca değerlendirilmelidir.

Taksirle yaralama, CMK m.253/1-b uyarınca ceza davalarında uzlaştırma kapsamındadır; taksirle öldürme ise bu listede yer almaz. Verilebilecek yaptırımların türleri ve infazı hakkında hapis cezaları yazımıza bakabilirsiniz. Deniz, hava veya demiryolu işletmelerinde kaza olmadan yalnızca tehlike doğmuşsa taksirle tehlikeye sokma suçu (TCK 180) da gündeme gelebilir. Ceza sürecinin genel işleyişi için ceza hukuku ve ceza muhakemesi hukuku sayfamız yol gösterebilir.

Hukuk tarafında, iş kazası veya meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat davaları dava şartı arabuluculuk kapsamı dışındadır (7036 sayılı Kanun m.3/3). Kıdem, ihbar veya işe iade gibi taleplerde ise dava açılmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. İşverenin bu alandaki yükümlülükleri için iş hukuku ve iş sağlığı-güvenliği sayfamız da incelenebilir.

İSG Hizmetlerinin Yürütülmesi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Yazar hakkında

Av. Ahmet Gökhan Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (Sicil No: 19638), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2006 mezunu. Ceza uzlaştırmacısıdır; Adalet Bakanlığı arabulucu siciline ve TÜRKPATENT marka vekilliği siciline kayıtlıdır. Ankara Barosu CMK Merkezi, Bilişim Kurulu ve Fikri Mülkiyet ve Rekabet Kurulu üyesidir.

Bu yazı 27 Eylül 2026 tarihinde yürürlükteki mevzuata göre gözden geçirilmiştir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki mütalaa niteliği taşımaz. Somut olayda olay tarihi, deliller ve güncel mevzuat birlikte değerlendirilmelidir.