Kaçakçılık Suçları ve Cezaları (5607): Gümrük, Sigara, Akaryakıt ve Etkin Pişmanlık

Kaçakçılık Suçları ve Cezaları (5607): Gümrük, Sigara, Akaryakıt ve Etkin Pişmanlık

MAKALE REHBERİ

Bu yazıda ele alınan konular

İlgilendiğiniz bölüme doğrudan geçebilir veya makaleyi baştan sona okuyabilirsiniz.

  • Kaçakçılık Suçları Hangi Kanunda Düzenlenir?
  • Gümrük Kaçakçılığı Nedir, Cezası Ne Kadar?
  • Ticari Amaç ve Yolcu Beraberi Eşya

Güncellendi ·Mevzuat kontrolü: Resmî Gazete ve mevzuat.gov.tr·Yazar: Av. Ahmet Gökhan Mutlu

Gümrükten geçirilmeden ülkeye sokulan eşya, bandrolsüz sigara ya da kayıt dışı akaryakıt ticareti, 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu’nda kaçakçılık suçları olarak cezalandırılır. Temel gümrük kaçakçılığının cezası 1–5 yıl hapis ve 10.000 güne kadar adli para cezasıdır. Kaçak sokulan eşya akaryakıt, tütün veya alkolse ceza artırılır ve sonuç ceza üç yıldan az olamaz.

Gümrük kapısında aracının bagajında beyan etmediği onlarca karton sigara çıkan bir yolcu ile limandan sahte faturayla konteyner çeken bir ithalatçı aynı kanunla yargılanır. Kanun, eşyanın gümrük mevzuatına aykırı olarak ülkeye sokulmasından akaryakıt, tütün ve alkollü içkinin kayıt dışı ticaretine kadar uzanan geniş bir alanı tek metinde toplar. Suç tipleri, ceza aralıkları, ödeme esaslı etkin pişmanlık, el koyma ve müsadere ile yargılama kuralları aşağıda güncel metne göre sırayla ele alınıyor.

Kısaca

  • Eşyayı gümrük işlemi yapmadan ülkeye sokmak: 1–5 yıl hapis ve 10.000 güne kadar adli para cezası (m.3/1).
  • Eşya akaryakıt, tütün, makaron veya alkolse ceza yarısından iki katına artar, en az 3 yıl (m.3/10).
  • Tütün ticareti yetki belgesi Tarım ve Orman Bakanlığından alınır; TAPDK 2017’de kapatıldı (m.3/21).
  • Gümrüklenmiş değerin iki katını ödeyene yarı veya üçte bir indirim (m.5/2).
  • Uzlaştırma ve önödeme uygulanmaz; dava HSK’nın belirlediği asliye ceza mahkemesinde görülür (m.17/2).

Kaçakçılık Suçları Hangi Kanunda Düzenlenir?

5607 sayılı Kanun 21.03.2007’de kabul edildi, 31.03.2007 tarihli ve 26479 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak aynı gün yürürlüğe girdi (m.26). Önceki 4926 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu, yeni Kanun’un 25. maddesiyle yürürlükten kaldırıldı. Başka kanunlarda eski kaçakçılık kanunlarına yapılan atıflar, geçici 1. madde uyarınca 5607 sayılı Kanun’a yapılmış sayılır. Bu kural, aşağıda göreceğimiz tutuklama ve el koyma hükümlerinde önem kazanır.

Kanun, yürürlüğe girdiğinden bu yana birçok kez değişti. En kapsamlı değişiklikler 6455 sayılı Kanun’la 2013’te ve 6545 sayılı Kanun’la 2014’te yapıldı; 3. madde bu iki kanunla büyük ölçüde yeniden yazıldı. 7242 sayılı Kanun 2020’de etkin pişmanlığı ve eşya değerine göre indirimi yeniden düzenledi, 7423 sayılı Kanun ise 10.12.2022’de yetki belgesiz tütün ticaretini ayrı bir fıkraya taşıdı.

Kaçakçılık suçlarıyla korunan değer, devletin gümrük vergisi gelirleri ve dış ticaret düzenidir; akaryakıt, tütün ve alkol gibi ürünlerde buna toplum sağlığı da eklenir. Kanun’un 2. maddesi iki temel kavramı tanımlar. Gümrük vergileri (eşyanın ithali veya ihracı nedeniyle alınan vergiler ve diğer mali yükümlülükler) ile gümrüklenmiş değer (ithal eşyasında CIF kıymeti artı gümrük vergileri, ihraç eşyasında FOB kıymeti artı gümrük vergileri). Gümrüklenmiş değer, hem etkin pişmanlıkta ödenecek tutarı hem de müsaderede kaim değeri belirler (m.15).

Kaçakçılık suçları temel ceza tablosu, 5607 sayılı Kanun m.3'teki gümrük kaçakçılığı hâlleri ve hapis süreleri
Gümrük Kaçakçılığında Temel Cezalar

Gümrük Kaçakçılığı Nedir, Cezası Ne Kadar?

5607 sayılı Kanun’un 3. maddesinin ilk dokuz fıkrası, gümrük kaçakçılığı hâllerini ve gümrük işlemleriyle doğrudan bağlantılı hâlleri sayar. En temel hâl, eşyanın gümrük işlemlerine tabi tutulmadan ülkeye sokulmasıdır. Eşya gümrük kapıları dışından, örneğin kara sınırının kapı olmayan bir noktasından sokulursa ceza üçte birinden yarısına kadar artırılır. Tablodaki cezaların hepsinde hapis cezasının yanında adli para cezası (APC: gün sayısı ile bir gün karşılığı tutarın çarpımıyla bulunan para cezası) da verilir.

FıkraFiilCeza
3/1Eşyayı gümrük işlemlerine tabi tutmadan ülkeye sokmak1–5 yıl hapis + 10.000 güne kadar APC
3/2Aldatıcı işlem ve davranışlarla gümrük vergisini kısmen veya tamamen ödemeden sokmak2–5 yıl hapis + 10.000 güne kadar APC
3/3Transit eşyayı rejime aykırı olarak gümrük bölgesinde bırakmak1–3 yıl hapis + 5.000 güne kadar APC
3/4Geçici ithalat veya dahilde işleme eşyasını hileyle yurt dışına çıkmış gibi göstermek1–3 yıl hapis + 5.000 güne kadar APC
3/5Kaçak eşyayı bilerek ve ticari amaçla almak, satmak, taşımak, saklamak1–3 yıl hapis + 5.000 güne kadar APC
3/6Muafiyetle ithal edilen eşyayı amaç dışı kullanmak veya devretmek6 ay–2 yıl hapis + 5.000 güne kadar APC
3/7İthali yasak eşyayı ülkeye sokmak veya bilerek ticaretini yapmak2–6 yıl hapis + 20.000 güne kadar APC
3/8İhracı yasak eşyayı ülkeden çıkarmak1–3 yıl hapis + 5.000 güne kadar APC
3/9Teşvik veya iade almak için ihracatı hiç yokken ya da farklı göstermek1–5 yıl hapis + 10.000 güne kadar APC

Birinci fıkradaki gümrük kaçakçılığında eşya gümrükten hiç geçirilmez. İkinci fıkrada ise eşya gümrükten geçer, ancak sahte fatura, düşük kıymet beyanı veya gerçeğe aykırı menşe bilgisi gibi aldatıcı işlemlerle vergilerin bir kısmı ya da tamamı ödenmez. 6545 sayılı Kanun bu fıkradaki “sahte belge kullanmak suretiyle” ifadesini “aldatıcı işlem ve davranışlarla” olarak değiştirdi ve alt sınırı bir yıldan iki yıla çıkardı. Böylece sahte belge bulunmayan, fakat yanıltıcı beyana dayanan dosyalar da bu fıkranın kapsamına girdi.

Uygulamada hayali ihracat olarak bilinen dokuzuncu fıkrada bir tolerans sınırı vardır. Beyanname ve eki belgelerde gösterilen ile gerçekte ihraç edilen eşya arasındaki fark yüzde onu aşmıyorsa yalnızca 4458 sayılı Gümrük Kanunu’na göre işlem yapılır, ceza davası açılmaz. Yedinci fıkra ise fiil daha ağır cezayı gerektiren başka bir suç oluşturmuyorsa uygulanır. Örneğin eşya uyuşturucu ise uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçu, ateşli silah ve mermi ise 6136 sayılı Kanun’daki silah kaçakçılığı hükümleri önce değerlendirilir.

Gümrük kaçakçılığı dosyalarında temel deliller gümrük beyannameleri, faturalar, taşıma belgeleri, yakalama tutanakları ve kıymet tespitleridir. Kanun’un 20. maddesi tutanağın içeriğini sayar: tarih ve yer, olay ve deliller, eşyanın türü ve miktarı, nerede ve nasıl el konulduğu ile ilgilinin ifadesi. Tutanağın ilgiliye okunması ve imzalatılması, imzadan kaçınılırsa nedeninin yazılması gerekir. Eksik tutanaklar savunmada ilk incelenecek belgeler arasındadır.

Ticari Amaç ve Yolcu Beraberi Eşya

Beşinci fıkradaki kaçakçılık suçu, ilk dört fıkradaki fiillere katılmayan kişiyi hedef alır. Fıkra, kaçak eşyayı bu özelliğini bilerek ve ticari amaçla satın alan, satışa arz eden, satan, taşıyan veya saklayan kişiyi cezalandırır. İki şart birlikte aranır: eşyanın kaçak olduğunu bilmek ve ticari amaç.

Kişisel kullanım için alınan eşyada bu fıkradaki kaçakçılık suçu oluşmaz. Ticari amaç; eşyanın miktarı, çeşitliliği, ambalaj durumu ve kişinin mesleği gibi somut olgularla değerlendirilir.

Yolcu beraberindeki eşya için 6/4. madde ayrı bir kural koyar. Yolcunun beyanına aykırı olarak üzerinde, eşyası arasında veya taşıtında çıkan eşya ticari mahiyetteyse ya da ithali veya ihracı yasaksa 3. madde uygulanır. Örneğin yurt dışından dönen bir yolcunun valizinde, kişisel ihtiyacı açıkça aşan ve aynı modelden onlarca adet cep telefonu bulunursa ticari mahiyet tartışması gündeme gelir. Ticari mahiyette olmayan beyan dışı eşyada ise Gümrük Kanunu’ndaki idari yaptırımlar uygulanır.

Denizden gelen dosyalarda 7. madde de dikkate alınır. Geçerli bir mazereti olmadan izinsiz olarak gümrük bölgesine girip sahile veya başka bir gemiye yanaşan geminin kaptanı, gemide yasak eşya ya da yükleme veya taşıma belgelerinde yer almayan eşya varsa kaçakçılık hükümlerine göre cezalandırılır.

Sigara, Tütün, Akaryakıt ve Alkol Kaçakçılığı Cezası

5607 sayılı Kanun bazı ürünleri daha sıkı bir rejime bağlar. Kaçakçılık suçunun konusu akaryakıt, tütün, tütün mamulleri, makaron, yaprak sigara kâğıdı, etil alkol, metanol veya alkollü içkiyse ilk dokuz fıkraya göre verilecek cezalar yarısından iki katına kadar artırılır ve sonuç ceza üç yıldan az olamaz (m.3/10). Makaron ve yaprak sigara kâğıdı bu listeye 7255 sayılı Kanun’la 2020’de eklendi. Kanun’un 2. maddesine göre akaryakıt kavramı, akaryakıt yerine kullanılan petrol türevlerini ve diğer ürünleri de kapsar.

FıkraFiilCeza
3/11Ulusal marker seviyesi yetersiz veya markersız akaryakıtı ticari amaçla üretme, bulundurma, satma2–5 yıl hapis + 20.000 güne kadar APC
3/12EPDK izni olmadan solvent, madeni yağ gibi ürünlerden akaryakıt üretme veya satma2–5 yıl hapis + 20.000 güne kadar APC
3/13Boru hattı, depo veya kuyudan kanuna aykırı alınan ürünlerin ticareti2–5 yıl hapis + 20.000 güne kadar APC
3/14Lisansa aykırı sabit veya seyyar tank, düzenek bulundurma2–5 yıl hapis + 20.000 güne kadar APC
3/15Ulusal markeri yetkisiz üretme, satma, bulundurma2–5 yıl hapis + 20.000 güne kadar APC
3/16–18Bandrol, etiket, hologram taklidi, amacı dışında kullanımı veya bandrolsüz tütün ve alkol ticareti3–6 yıl hapis + 20.000 güne kadar APC
3/20Doldurulmuş makaron veya yaprak sigara kâğıdını ticari amaçla satma, bulundurma, nakletme3–6 yıl hapis
3/21Tarım ve Orman Bakanlığından yetki belgesi almadan veya bildirimde bulunmadan tütün ticareti2–5 yıl hapis

Akaryakıt fıkralarında Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) belirleyicidir. Ulusal marker (akaryakıtın kayıtlı olup olmadığını gösteren, EPDK’nın belirlediği seviyede eklenen işaret maddesi) içermeyen veya seviyesi yetersiz akaryakıtın kaçak olarak yurda sokulduğu anlaşılırsa on birinci fıkra yerine onuncu fıkraya göre ceza verilir. Aynı ayrım bandrolsüz tütün ve alkol için on sekizinci fıkrada da yapılır. Başka bir deyişle ürün yurt dışından geliyorsa artırımlı gümrük kaçakçılığı cezası, yurt içinde kayıt dışı üretilmişse fıkradaki özel ceza uygulanır.

Güncel kurum bilgisi: Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu (TAPDK), 20.11.2017 tarihli ve 696 sayılı KHK ile kapatıldı; hüküm 24.12.2017’de yürürlüğe girdi ve KHK 7079 sayılı Kanun’la kanunlaştı (4733 s. Kanun geçici m.7). Görevler o tarihteki adıyla Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığına, bugün ise Tarım ve Orman Bakanlığına aittir. 7423 sayılı Kanun’la 10.12.2022’den itibaren yetki belgesiz tütün ticareti ayrı bir fıkrada (m.3/21) ve yetkili kurum açıkça Tarım ve Orman Bakanlığı olarak düzenlendi.

7423 sayılı değişiklikten önce yirminci fıkra hem yetki belgesiz tütün ticaretini hem de doldurulmuş makaron satışını aynı cezayla düzenliyordu. Bugün yirminci fıkra yalnızca içine kıyılmış tütün veya başka bir madde doldurulmuş makaron ya da yaprak sigara kâğıdının ticari amaçla satışını, satışa arzını, bulundurulmasını ve nakledilmesini kapsar. Belgesiz tütün ticaretinin cezası ise yeni yirmi birinci fıkrada iki yıldan beş yıla kadar hapistir. Suç tarihi 2022 öncesine uzanan dosyalarda iki metnin karşılaştırılması gerekir.

Sahte veya metanollü alkol dosyalarında 5607 sayılı Kanun’un yanında TCK’daki kamu sağlığına karşı suçlar da gündeme gelebilir. Kanun’un 4/7. maddesi, çevre veya toplum sağlığını tehdit eden kaçak eşyada ayrıca ağır bir alt sınır öngörür.

Kaçakçılık suçları kapsamında sigara, tütün ve alkol kaçakçılığı cezalarını ve yetkili kurumu gösteren kart
Tütün ve Alkol Kaçakçılığında Güncel Durum

Nitelikli Hâller ve Ceza Hesabı

5607 sayılı Kanun’un 4. maddesi tüm kaçakçılık suçlarına uygulanan ağırlaştırıcı hâlleri toplar. Suç bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenirse ceza iki kat, üç veya daha fazla kişiyle birlikte işlenirse yarı oranında artırılır. Örgütlü dosyalarda ayrıca suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçu gündeme gelir. Suç tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde veya yararına işlenmişse tüzel kişiye özgü güvenlik tedbirlerine de hükmolunur (m.4/3).

Kaçakçılığı önlemek ve soruşturmakla görevli kişilerin işlediği ya da meslek ve sanatın sağladığı kolaylıktan yararlanılarak işlenen suçlarda ceza yarı oranında artırılır (m.4/4). Görevli olup suça kasten göz yuman kişi ise müşterek fail olarak sorumlu tutulur (m.4/6). Göz yummanın bir çıkar karşılığında gerçekleştiği dosyalarda ayrıca rüşvet suçu değerlendirilir.

Kaçakçılık suçunun konusu olan eşya devletin siyasi, iktisadi veya askeri güvenliğini bozacak ya da çevre veya toplum sağlığını tehdit edecek nitelikteyse, fiil daha ağır bir suç oluşturmadıkça hapis cezası on yıldan az olamaz (m.4/7). Kaçak akaryakıt satışı sabit veya seyyar tank, düzenek ya da ekipmanla yapılırsa cezalar iki kat artırılır (m.4/8). Kaçakçılık suçu belgede sahtecilik yapılarak işlenmişse sahtecilikten de ayrıca ceza verilir (m.4/5).

Üçüncü maddenin yirmi ikinci fıkrasına göre bu maddedeki fiiller teşebbüs aşamasında kalsa bile tamamlanmış gibi cezalandırılır. Bu kural, TCK’daki suça teşebbüs indiriminin kaçakçılık dosyalarında uygulanmamasını sağlar. Yirmi üçüncü fıkraya göre eşyanın değeri fahişse ceza yarısından bir katına kadar artırılır; değer hafifse yarısına kadar, pek hafifse üçte birine kadar indirilir. İndirim cümlesi 7242 sayılı Kanun’la 2020’de eklendi.

NedenEtkisiDayanak
Örgüt faaliyetiCeza iki kat artırılırm.4/1
Üç veya daha fazla kişiYarı oranında artırımm.4/2
Görevli kişi veya meslek kolaylığıYarı oranında artırımm.4/4
Güvenlik veya sağlık tehdidiHapis 10 yıldan az olamazm.4/7
Tank veya düzenekle akaryakıt satışıCeza iki kat artırılırm.4/8
Fahiş değerYarısından bir katına artırımm.3/23
Hafif veya pek hafif değerYarısına veya üçte birine kadar indirimm.3/23

Adli para cezası hesabında gün sayısı önce belirlenir, sonra bir günün karşılığı takdir edilir. TCK m.52/2’ye göre bir gün karşılığı, 7499 sayılı Kanun’la 01.06.2024’ten itibaren en az 100, en fazla 500 Türk lirasıdır. Örneğin mahkeme 3/1. fıkra için 500 gün APC belirler ve bir günü 100 TL takdir ederse sonuç 50.000 TL olur. Hâkim, kişinin ekonomik durumuna göre bir yılı geçmeyen mehil veya iki yılı geçmeyen taksit verebilir (m.52/4).

Kaçakçılık Suçlarında Etkin Pişmanlık

5607 sayılı Kanun’da iki ayrı etkin pişmanlık (suçtan sonra faile ceza indirimi veya cezasızlık sağlayan pişmanlık davranışı) düzenlemesi bulunur. Birinci fıkraya göre 3. maddedeki suçlardan birine iştirak eden kişi, resmi makamlar haber almadan önce fiili, diğer failleri ve eşyanın saklandığı yerleri bildirir ve bu bilgi faillerin yakalanmasını veya eşyanın ele geçirilmesini sağlarsa cezalandırılmaz. Haber alındıktan sonra fiilin bütünüyle ortaya çıkmasına yardım edenin cezası üçte iki oranında indirilir.

5607 sayılı Kanun’un 5/2. fıkrası ödeme esasına dayanır ve 7242 sayılı Kanun’la yeniden yazıldı. İthali yasak eşyaya ilişkin yedinci fıkra dışındaki suçlarda fail, eşyanın gümrüklenmiş değerinin iki katı kadar parayı Devlet Hazinesine öder. Ödeme soruşturma bitene kadar yapılırsa ceza yarı oranında, kovuşturmada hüküm verilinceye kadar yapılırsa üçte bir oranında indirilir. Bu imkân soruşturmada Cumhuriyet savcısı, savcı ihtar etmemişse kovuşturmada hâkim tarafından ihtar edilir.

Uygulamada: Ödeme esaslı indirim, mükerrirler hakkında ve suç bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmişse uygulanmaz (m.5/3). Etkin pişmanlık nedeniyle ceza verilmemesi veya davanın düşmesi, suç konusu eşyanın müsaderesine engel değildir (m.13/2). Ödeme yapılmadan önce gümrüklenmiş değerin nasıl hesaplandığı dosyadan kontrol edilmelidir, çünkü ödenecek tutar bu değerin iki katıdır.

Somut bir örnek verelim. Gümrüklenmiş değeri 200.000 TL olan eşya için soruşturma aşamasında 400.000 TL Hazineye ödenirse, mahkemenin belirleyeceği ceza yarı oranında indirilir. Aynı ödeme iddianame kabul edildikten sonra ve hükümden önce yapılırsa indirim üçte bire düşer. Ödemenin zamanı, bu nedenle sonuç cezayı doğrudan etkiler.

El Koyma, Müsadere ve Tasfiye

Kaçakçılık suçları soruşturmasında kaçak eşya ve şüpheli taşıma araçlarında arama ve el koyma kural olarak CMK hükümlerine göre yapılır (m.9/1). Gümrük salonları ve kapılarında ise gümrük görevlileri, kaçak eşya sakladığından şüphelenilen kişinin üzerini, eşyasını ve aracını gümrük kontrolü amacıyla arayabilir; bulunan kaçak eşyaya derhal el konulur (m.9/2).

Kaçakçılık suçunda kullanılan taşıtlara CMK m.128/4 uyarınca el konulur (m.10/1). Taşıt 13/1-a kapsamında gizli tertibat içeriyorsa, Türkiye’de sicile kayıtlı değilse veya soruşturma sürerken tekrar kaçakçılıkta kullanılmışsa alıkonulur. Sahibi taşıtın değeri kadar teminatı alıkoyma tarihinden itibaren otuz gün içinde gümrük idaresine verirse taşıt iade edilir; aksi hâlde soruşturma veya kovuşturmanın sonucu beklenmeden tasfiye edilir. Alıkonulmayan taşıt, tebligattan itibaren doksan gün içinde masraflar ödenerek teslim alınmazsa yine tasfiye edilir (m.10/3).

Müsadere bakımından 5607 sayılı Kanun’un 13. maddesi TCK’nın eşya ve kazanç müsaderesi hükümlerine atıf yapar. Kaçak eşya taşımasında bilerek kullanılan taşıma aracının müsaderesi için ise şu üç koşuldan biri gerekir.

  • Eşyanın özel olarak hazırlanmış gizli bir tertibatta saklanması veya taşınması.
  • Eşyanın aracın yükünün tamamını veya ağırlıklı bölümünü oluşturması ya da naklinin bu aracı gerektirmesi.
  • Eşyanın ithali veya ihracı yasak ya da toplum veya çevre sağlığı açısından zararlı olması.

Örneğin bir otomobilin koltuk altında birkaç karton kaçak sigara bulunması, tek başına aracın müsaderesi için yeterli olmayabilir; yakıt deposu bölünerek hazırlanmış gizli bir bölmede taşınan eşyada ise ilk koşul tartışılır. El konulan eşya hakkında kural olarak el koyma tarihinden itibaren altı ay, bozulma veya değer kaybı tehlikesi varsa bir ay içinde tasfiye kararı verilir (m.16/1). Tasfiye edilen eşyanın iadesine karar verilirse satış bedeli kanuni faiziyle ödenir (m.16/2).

Bandrolsüz tütün mamulleri, alkollü içkiler, elektronik sigara ve benzeri ürünler numune alınarak imha edilir (m.11/5). El konulan eşya ve alıkonulan taşıtlara ilişkin uygulama yönetmeliği, Ticaret Bakanlığı tarafından 26.05.2025 tarihli ve 32911 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle güncellendi.

Kaçakçılık suçlarında 5607 m.5 uyarınca ödeme zamanına göre etkin pişmanlık indirim adımları
Kaçakçılıkta Ödeme Esaslı Etkin Pişmanlık

Soruşturmada Gözaltı, Tutuklama ve Koruma Tedbirleri

CMK, birçok koruma tedbirinde kaçakçılık suçlarını ayrıca anar. 5607 sayılı Kanun’un 3. maddesindeki suçlar, CMK m.91/4 uyarınca suçüstü hâlleriyle sınırlı olarak mülki amirlerce belirlenen kolluk amirlerinin yirmi dört saate kadar gözaltı kararı verebildiği suçlar arasındadır. Süreler ve itiraz yolu için yakalama ve gözaltı işlemleri yazımıza bakabilirsiniz.

CMK m.100/3’teki katalog suçlar (tutuklama nedeninin var sayılabildiği suçlar) arasında Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu’nda tanımlanan ve hapis cezası gerektiren suçlar sayılır. Madde metni mülga 4926 sayılı Kanun’u anar; 5607 sayılı Kanun’un geçici 1. maddesi bu atfı yeni Kanun’a yönlendirir. Katalogda olmak tutuklamayı zorunlu kılmaz, kuvvetli şüphe ve ölçülülük yine aranır. Ayrıntılar için tutuklama hangi hâllerde olur yazısı yol gösterir.

Aynı atıf, taşınmaz, hak ve alacaklara el koyma (CMK m.128), şirket yönetimine kayyım atanması (m.133), iletişimin denetlenmesi (m.135) ve teknik araçlarla izleme (m.140) için de yapılmıştır. CMK m.153/2’ye göre 5607 sayılı Kanun’da tanımlanan suçlarda müdafiin dosya inceleme yetkisi, soruşturmanın amacı tehlikeye düşecekse hâkim kararıyla kısıtlanabilir. Kısıtlama, ifade tutanakları ve bilirkişi raporlarını kapsamaz (m.153/3).

Kaçakçılık Suçlarında Uzlaşma, Görevli Mahkeme ve Kanun Yolları

5607 sayılı Kanun’un 17/2. maddesine göre kaçakçılık suçu davaları, Adalet Bakanlığının teklifi üzerine Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK) tarafından belirlenen asliye ceza mahkemelerinde görülür. Kanun metninde kurumun o tarihteki adı “Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu” olarak geçer. Bu suçlarla bağlantılı olarak resmi belgede sahtecilik de işlenmişse görevli mahkeme ağır ceza mahkemesidir.

Gümrük kaçakçılığı dahil tüm davalarda mahkeme iddianamenin bir örneğini ilgili gümrük idaresine gönderir; idare başvurursa davaya katılan olarak kabul edilir (m.18). Önleme ve araştırma görevi mülki amirlere, kanun metnindeki adıyla Gümrük Müsteşarlığı (bugün Ticaret Bakanlığı) personeline, Emniyet, Jandarma ve Sahil Güvenlik personeline aittir (m.19/1). İhbar edenlerin kimliği, izinleri olmadıkça açıklanamaz ve tanık koruma hükümleri uygulanır (m.19/4).

KurumKaçakçılık suçlarında durumDayanak
UzlaştırmaUygulanmaz, 5607’de açık hüküm yokCMK m.253/2
ÖnödemeUygulanmaz, üst sınırlar 6 ayı aşarTCK m.75/1
Seri muhakemeUygulanmaz, katalogda yokCMK m.250/1
Basit yargılamaYalnız üst sınırı 2 yılı aşmayan hâlde (m.3/6)CMK m.251/1
İstinaf süresiGerekçeli kararın tebliğinden itibaren 2 haftaCMK m.273/1

Uzlaştırma (şüpheli ile suçtan zarar görenin uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşması) özel kanun suçlarında ancak kanunda açık hüküm varsa mümkündür (CMK m.253/2); 5607 sayılı Kanun böyle bir hüküm içermez. Konunun genel çerçevesi için ceza davalarında uzlaşma yazısına bakılabilir. Önödeme (savcılığın bildirdiği parayı ödeyince dava açılmaması) yalnız APC gerektiren veya üst sınırı altı ayı aşmayan suçlarda uygulanır; kaçakçılık suçlarının en düşük üst sınırı iki yıldır.

Üst sınırı iki yılı aşmayan tek temel hâl 3/6. fıkradır. Bu fıkrada, eşya 3/10 kapsamında değilse, asliye ceza mahkemesi iddianamenin kabulünden sonra basit yargılama usulünü uygulayabilir ve mahkûmiyette sonuç ceza dörtte bir indirilir. Diğer fıkralarda usul uygulanmaz. İlk derece kararına karşı istinaf yoluna iki hafta içinde başvurulur.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB), 7589 sayılı Kanun’la 31.07.2026’dan itibaren iki yıl veya daha az ceza ile kamunun uğradığı zararın tamamen giderilmesi şartlarına bağlanacak biçimde yeniden düzenlendi. Ancak AYM’nin CMK m.231/5–14’e ilişkin iptal kararı 30.09.2026’da yürürlüğe gireceğinden rejim değişebilir. Somut dosyada güncel metin ayrıca kontrol edilmelidir.

Kaçakçılık Cezası Paraya Çevrilebilir veya Ertelenebilir mi?

Kaçakçılık suçlarında kanundaki alt sınırlar çoğunlukla bir yıl ve üzerindedir. Bu nedenle seçenek yaptırıma çevirme ve erteleme ancak indirimlerden sonra ulaşılan sonuç cezaya göre konuşulabilir. TCK m.49/2’ye göre bir yıl veya daha az süreli hapis kısa süreli hapistir ve m.50 uyarınca adli para cezasına veya diğer seçenek yaptırımlara çevrilebilir. İki yıl veya daha az süreli hapis ise m.51’deki şartlarla ertelenebilir.

Örneğin 3/1. fıkradan alt sınırdan bir yıl hapis belirlenen ve soruşturmada gümrüklenmiş değerin iki katını ödeyen kişinin cezası yarıya, altı aya iner; bu ceza kısa süreli olduğundan çevrilme ihtimali doğar. Buna karşılık eşya sigara veya akaryakıtsa 3/10. fıkra nedeniyle artırım sonucu ceza üç yıldan az olamaz ve hesap tamamen değişir. Genel bilgi için ceza hukuku ve ceza muhakemesi hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.

2024–2026 Değişiklikleri Kaçakçılık Suçlarını Nasıl Etkiledi?

Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki konsolide metne göre kaçakçılık suçlarını düzenleyen 5607 sayılı Kanun’da son değişiklik 7445 sayılı Kanun’la 19. maddede yapıldı ve 05.04.2023’te yürürlüğe girdi. 2024–2026 döneminde Kanun’un suç ve ceza hükümleri değişmedi. Bu dönemdeki düzenleme, el konulan eşya ve taşıtlara ilişkin yönetmeliğin 26.05.2025’te güncellenmesidir.

Genel hükümlerdeki değişiklikler ise kaçakçılık suçu dosyalarını doğrudan etkiler. APC’nin bir gün karşılığı 7499 sayılı Kanun’la 100–500 TL’ye çıkarıldı, istinaf süresi iki haftaya uzatıldı, HAGB ise 7589 sayılı Kanun’la yeniden yazıldı. Bu nedenle eski tarihli bir kararla karşılaştırma yapılırken hangi metnin uygulandığına dikkat etmek gerekir.

Suç tarihi uyarısı: 5607 sayılı Kanun’un 3. ve 5. maddeleri 2013, 2014, 2020 ve 2022’de değişti. Özellikle tütün ticaretine ilişkin 3/20 ve 3/21. fıkralarda, değer indiriminde ve etkin pişmanlıkta suç tarihine göre lehe kanun (TCK m.7) değerlendirilmelidir.

Kaçakçılık Suçları Hakkında Sık Sorulan Sorular

Kaçak sigara satmanın cezası ne kadar?

Bandrolsüz veya taklit bandrollü sigarayı ticari amaçla bulundurmak ya da satmak üç yıldan altı yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezası gerektirir (m.3/18). Sigaranın yurt dışından kaçak olarak sokulduğu anlaşılırsa ceza onuncu fıkraya göre artırımlı belirlenir ve üç yıldan az olamaz.

Kaçakçılık suçu uzlaşmaya tabi mi?

Hayır. CMK m.253/2’ye göre özel kanun suçlarında uzlaştırma ancak kanunda açık hüküm varsa mümkündür ve 5607 sayılı Kanun böyle bir hüküm içermez. Önödeme de uygulanmaz, çünkü kaçakçılık suçlarında hapis cezasının üst sınırı en az iki yıldır. Cezayı azaltmanın yolu ise Kanun’un 5. maddesindeki etkin pişmanlık hükümleridir.

Kaçakçılık cezası paraya çevrilir mi?

Ancak sonuç ceza bir yıl veya daha az olursa mümkündür. Kanundaki alt sınırlar genellikle bir yıl ve üzeridir; etkin pişmanlık veya değer indirimi sonrası ceza bir yılın altına inerse TCK m.50’deki seçenek yaptırımlar gündeme gelir. Karar mahkemenin takdirindedir. Kaçak sokulan eşya akaryakıt, tütün veya alkolse sonuç ceza üç yıldan az olamayacağı için bu ihtimal fiilen ortadan kalkar.

Vergiyi ödersem kaçakçılık davası düşer mi?

Dava düşmez, ceza indirilir. Eşyanın gümrüklenmiş değerinin iki katı soruşturma bitene kadar ödenirse ceza yarı oranında, hüküm verilinceye kadar ödenirse üçte bir oranında indirilir. İthali yasak eşyada, mükerrirlerde ve örgütlü suçlarda bu imkân yoktur. Ödeme imkânını soruşturmada savcı, savcı ihtar etmemişse kovuşturmada hâkim ihtar eder.

Kaçakçılıkta kullanılan araba müsadere edilir mi?

Her durumda edilmez. Müsadere için eşyanın gizli tertibatta taşınması, yükün tamamını veya ağırlıklı kısmını oluşturması ya da yasak veya sağlığa zararlı olması gerekir (m.13/1). Alıkonulan taşıt, değeri kadar teminatın otuz gün içinde gümrük idaresine verilmesiyle iade edilebilir. Etkin pişmanlık nedeniyle ceza verilmemesi de eşyanın müsaderesine engel değildir (m.13/2).

Kaçakçılıktan tutuklama olur mu?

Olabilir. Kaçakçılık suçları CMK m.100/3’teki katalog suçlar arasındadır, yani kuvvetli şüphe varsa tutuklama nedeni var sayılabilir. Yine de ölçülülük aranır ve tutuklama isteminde adli kontrolün neden yetersiz kalacağı gerekçede gösterilmelidir (CMK m.101/1). Suçüstü hâlinde yetkili kolluk amiri yirmi dört saate kadar gözaltı kararı da verebilir (CMK m.91/4).

Kişisel kullanım için kaçak eşya almak suç mu?

Kural olarak hayır. 3/5. fıkradaki suç ancak eşyanın kaçak olduğunun bilinmesi ve ticari amaç birlikte varsa oluşur. İthali yasak eşyada (3/7) ise ticari amaç aranmaz; bu özelliği bilerek satın almak da aynı cezayı gerektirir. Ticari amaç; eşyanın miktarı, çeşitliliği, ambalaj durumu ve kişinin mesleği gibi olgularla değerlendirilir.

Mevzuat ve kaynaklar

Av. Ahmet Gökhan Mutlu

Yazar hakkında

Av. Ahmet Gökhan Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (Sicil No: 19638), Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2006 mezunu. Ceza uzlaştırmacısıdır; Adalet Bakanlığı arabulucu siciline ve TÜRKPATENT marka vekilliği siciline kayıtlıdır. Ankara Barosu CMK Merkezi, Bilişim Kurulu ve Fikri Mülkiyet ve Rekabet Kurulu üyesidir.

Bu yazı 27 Eylül 2026 tarihinde yürürlükteki mevzuata göre gözden geçirilmiştir.

Somut durumunuz için hukuki değerlendirme

Her dosyanın suç tarihi, delilleri ve usul aşaması farklıdır. Süre kaçırmamak ve haklarınızı doğru kullanmak için dosyanızı bir avukatla birlikte değerlendirmeniz önemlidir.

Telefon: 0 532 714 50 45 · E-posta: bilgi@ahmetgokhanmutlu.av.tr · İletişim ve adres bilgileri

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki mütalaa niteliği taşımaz. Somut olayda suç tarihi, deliller ve güncel mevzuat birlikte değerlendirilmelidir.